4. Kinh Dīghanakha

201. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú tại Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa, trong hang Sūkarakhatā. Bấy giờ, du sĩ Dīghanakha đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông cùng Thế Tôn chào hỏi. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện, đáng ghi nhớ, ông đứng một bên. Đứng một bên, du sĩ Dīghanakha bạch với Thế Tôn: 'Thưa Tôn giả Gotama, tôi có chủ trương và quan điểm như sau: 'Tôi không chấp nhận tất cả.' 'Này Aggivessana, quan điểm của ông: 'Tôi không chấp nhận tất cả', ông có chấp nhận quan điểm ấy không?' 'Thưa Tôn giả Gotama, nếu tôi chấp nhận quan điểm này, thì nó cũng sẽ giống như vậy, nó cũng sẽ giống như vậy.' 'Này Aggivessana, trên đời này, có rất nhiều người nói rằng: 'Nó cũng sẽ giống như vậy, nó cũng sẽ giống như vậy.' Họ không từ bỏ quan điểm ấy mà lại chấp thủ một quan điểm khác. Này Aggivessana, trên đời này, có rất ít người nói rằng: 'Nó cũng sẽ giống như vậy, nó cũng sẽ giống như vậy.' Họ từ bỏ quan điểm ấy và không chấp thủ một quan điểm nào khác. Này Aggivessana, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có chủ trương và quan điểm như sau: 'Tôi chấp nhận tất cả'; Này Aggivessana, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có chủ trương và quan điểm như sau: 'Tôi không chấp nhận tất cả'; Này Aggivessana, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có chủ trương và quan điểm như sau: 'Tôi chấp nhận một số, không chấp nhận một số.' Này Aggivessana, trong số đó, những Sa-môn, Bà-la-môn có chủ trương và quan điểm: 'Tôi chấp nhận tất cả', quan điểm này của họ gần với tham ái, gần với trói buộc, gần với hoan hỷ, gần với thiên chấp, gần với chấp thủ; Này Aggivessana, trong số đó, những Sa-môn, Bà-la-môn có chủ trương và quan điểm: 'Tôi không chấp nhận tất cả', quan điểm này của họ gần với không tham ái, gần với không trói buộc, gần với không hoan hỷ, gần với không thiên chấp, gần với không chấp thủ.'

202. Khi được nói như vậy, du sĩ Dīghanakha bạch với đức Thế Tôn rằng: ‘Tôn giả Gotama tán dương quan điểm của con, Tôn giả Gotama ca ngợi quan điểm của con.’ Này Aggivessana, trong số các vị Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Có một số điều tôi chấp nhận, có một số điều tôi không chấp nhận.’ Quan điểm nào mà họ chấp nhận, quan điểm ấy gần với tham ái, gần với trói buộc, gần với hoan hỷ, gần với thiên chấp, gần với thủ trước; quan điểm nào mà họ không chấp nhận, quan điểm ấy gần với ly tham, gần với không trói buộc, gần với không hoan hỷ, gần với không thiên chấp, gần với không thủ trước. Này Aggivessana, trong số các vị Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Tất cả mọi điều tôi đều chấp nhận,’ ở đây người có trí suy xét như sau: ‘Quan điểm này của ta là: “Tất cả mọi điều tôi đều chấp nhận.” Nếu ta nắm giữ quan điểm này một cách mạnh mẽ, cố chấp, khăng khăng và tuyên bố: “Chỉ có điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,” thì ta sẽ có sự tranh cãi với hai hạng người: vị Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Tất cả mọi điều tôi đều không chấp nhận,” và vị Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Có một số điều tôi chấp nhận, có một số điều tôi không chấp nhận.” Ta sẽ có sự tranh cãi với hai hạng người này. Khi có tranh cãi thì có tranh luận, khi có tranh luận thì có phiền não, khi có phiền não thì có khổ tâm.’ Vị ấy, khi thấy rõ sự tranh cãi, tranh luận, phiền não, và khổ tâm nơi chính mình, liền từ bỏ quan điểm ấy và cũng không chấp thủ quan điểm nào khác. Như vậy là sự đoạn trừ các quan điểm ấy, như vậy là sự từ bỏ các quan điểm ấy.

203. Này Aggivessana, trong số các vị Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Tất cả mọi điều tôi đều không chấp nhận,’ ở đây người có trí suy xét như sau: ‘Quan điểm này của ta là: “Tất cả mọi điều tôi đều không chấp nhận.” Nếu ta nắm giữ quan điểm này một cách mạnh mẽ, cố chấp, khăng khăng và tuyên bố: “Chỉ có điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,” thì ta sẽ có sự tranh cãi với hai hạng người: vị Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Tất cả mọi điều tôi đều chấp nhận,” và vị Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Có một số điều tôi chấp nhận, có một số điều tôi không chấp nhận.” Ta sẽ có sự tranh cãi với hai hạng người này. Khi có tranh cãi thì có tranh luận, khi có tranh luận thì có phiền não, khi có phiền não thì có khổ tâm.’ Vị ấy, khi thấy rõ sự tranh cãi, tranh luận, phiền não, và khổ tâm nơi chính mình, liền từ bỏ quan điểm ấy và cũng không chấp thủ quan điểm nào khác. Như vậy là sự đoạn trừ các quan điểm ấy, như vậy là sự từ bỏ các quan điểm ấy.

204. Này Aggivessana, trong số các vị Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Có một số điều tôi chấp nhận, có một số điều tôi không chấp nhận,’ ở đây người có trí suy xét như sau: ‘Quan điểm này của ta là: “Có một số điều tôi chấp nhận, có một số điều tôi không chấp nhận.” Nếu ta nắm giữ quan điểm này một cách mạnh mẽ, cố chấp, khăng khăng và tuyên bố: “Chỉ có điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,” thì ta sẽ có sự tranh cãi với hai hạng người: vị Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Tất cả mọi điều tôi đều chấp nhận,” và vị Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Tất cả mọi điều tôi đều không chấp nhận.” Ta sẽ có sự tranh cãi với hai hạng người này. Khi có tranh cãi thì có tranh luận, khi có tranh luận thì có phiền não, khi có phiền não thì có khổ tâm.’ Vị ấy, khi thấy rõ sự tranh cãi, tranh luận, phiền não, và khổ tâm nơi chính mình, liền từ bỏ quan điểm ấy và cũng không chấp thủ quan điểm nào khác. Như vậy là sự đoạn trừ các quan điểm ấy, như vậy là sự từ bỏ các quan điểm ấy.

205. Lại nữa, này Aggivessana, thân này có sắc, do bốn đại hợp thành, do cha mẹ sanh, do cơm cháo nuôi dưỡng, có bản chất vô thường, cần phải xoa bóp, chà rửa, bị tan rã, bị hoại diệt, cần được quán xét là vô thường, là khổ, là bệnh, là khối u, là mũi tên, là tai họa, là chứng bệnh, là cái khác, là cái hoại diệt, là trống không, là vô ngã. Đối với người quán xét thân này là vô thường, là khổ, là bệnh, là khối u, là mũi tên, là tai họa, là chứng bệnh, là cái khác, là cái hoại diệt, là trống không, là vô ngã, thì dục tham đối với thân, ái luyến đối với thân, sự phụ thuộc vào thân nơi vị ấy được đoạn trừ.

“Này Aggivessana, có ba loại cảm thọ này: lạc thọ, khổ thọ, và thọ không khổ không lạc. Này Aggivessana, vào lúc cảm nhận lạc thọ, khi ấy vị ấy không cảm nhận khổ thọ, không cảm nhận thọ không khổ không lạc; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm nhận lạc thọ. Này Aggivessana, vào lúc cảm nhận khổ thọ, khi ấy vị ấy không cảm nhận lạc thọ, không cảm nhận thọ không khổ không lạc; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm nhận khổ thọ. Này Aggivessana, vào lúc cảm nhận thọ không khổ không lạc, khi ấy vị ấy không cảm nhận lạc thọ, không cảm nhận khổ thọ; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm nhận thọ không khổ không lạc. Này Aggivessana, lạc thọ cũng là vô thường, là pháp hữu vi, do duyên sanh, có bản chất hủy hoại, có bản chất tiêu vong, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Này Aggivessana, khổ thọ cũng là vô thường, là pháp hữu vi, do duyên sanh, có bản chất hủy hoại, có bản chất tiêu vong, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Này Aggivessana, thọ không khổ không lạc cũng là vô thường, là pháp hữu vi, do duyên sanh, có bản chất hủy hoại, có bản chất tiêu vong, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Này Aggivessana, khi thấy như vậy, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều y nhàm chán đối với lạc thọ, y nhàm chán đối với khổ thọ, y nhàm chán đối với thọ không khổ không lạc. Do nhàm chán nên ly tham, do ly tham nên được giải thoát. Nơi (tâm) đã được giải thoát, khởi lên trí tuệ rằng: ‘(Ta) đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Này Aggivessana, vị tỳ khưu có tâm giải thoát như vậy không tranh luận với bất cứ ai, không tranh cãi với bất cứ ai, và vị ấy sử dụng những gì được nói trong thế gian, nhưng không chấp thủ.”

206. Vào lúc ấy, Tôn giả Sāriputta đang đứng hầu quạt phía sau lưng của đức Thế Tôn. Khi ấy, Tôn giả Sāriputta đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Quả thật, đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi đã thắng tri các pháp ấy, đã thuyết giảng về sự từ bỏ; quả thật, đức Thiện Thệ của chúng ta, sau khi đã thắng tri các pháp ấy, đã thuyết giảng về sự xả ly.’ Trong khi Tôn giả Sāriputta đang suy xét như vậy, tâm của ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Còn đối với du sĩ Dīghanakha, pháp nhãn không còn bụi bặm, không còn cấu uế đã sanh khởi: ‘Bất cứ cái gì có bản chất sanh khởi, tất cả cái đó đều có bản chất đoạn diệt.’ Khi ấy, du sĩ Dīghanakha, người đã thấy Pháp, đã đạt đến Pháp, đã hiểu rõ Pháp, đã thâm nhập Pháp, đã vượt qua hoài nghi, đã hết do dự, đã đạt đến sự vô úy, không còn nương tựa vào người khác trong giáo pháp của bậc Đạo Sư, đã bạch với đức Thế Tôn lời này: ‘Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, cũng giống như người ta lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối với ý nghĩ: ‘Những ai có mắt sẽ thấy được các sắc,’ cũng vậy, Pháp đã được Tôn giả Gotama tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, và quy y Tỳ khưu Tăng. Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là một người cận sự nam đã quy y kể từ hôm nay cho đến trọn đời.’”

Kinh Dīghanakha thứ tư đã kết thúc.