2. Kinh Aggivacchagotta

187. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong vườn của ông Anāthapiṇḍika, tại Jetavana. Bấy giờ, du sĩ Vacchagotta đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, bèn cùng Thế Tôn nói lời chào hỏi thân thiện. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện và đáng ghi nhớ, bèn ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta bạch với Thế Tôn như sau:

“Thưa Tôn giả Gotama, có phải Tôn giả Gotama có quan điểm như sau: ‘Thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm’ không?” “Này Vaccha, Ta không có quan điểm như vậy: ‘Thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm’.”

“Vậy thưa Tôn giả Gotama, có phải Tôn giả Gotama có quan điểm như sau: ‘Thế giới là vô thường, chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm’ không?” “Này Vaccha, Ta không có quan điểm như vậy: ‘Thế giới là vô thường, chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm’.”

188. “Thưa ngài Gotama, khi được hỏi: ‘Có phải ngài Gotama có quan điểm rằng: “Thế giới là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Thế giới là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Thế giới là không thường hằng, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Thế giới là không thường hằng, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Thế giới là hữu biên, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Thế giới là hữu biên, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Thế giới là vô biên, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Thế giới là vô biên, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Sinh mạng và thân thể là một, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Sinh mạng và thân thể là một, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Sinh mạng và thân thể là khác nhau, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Sinh mạng và thân thể là khác nhau, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Như Lai có tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Như Lai có tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’

“Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Như Lai không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Như Lai không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’ Khi được hỏi: ‘Thưa ngài Gotama, có phải ngài có quan điểm rằng: “Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm” hay không?’, ngài đã trả lời: ‘Này Vaccha, Ta không có quan điểm rằng: “Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là sự thật, còn lại là sai lầm”.’”

“Thưa ngài Gotama, do thấy được sự nguy hại nào mà ngài đã hoàn toàn không chấp thủ bất cứ quan điểm nào trong các quan điểm này?”

189. “Này Vaccha, quan điểm ‘thế giới là thường hằng’ là một kiến chấp, là rừng rậm kiến chấp, là hoang địa kiến chấp, là cái gai kiến chấp, là sự dao động của kiến chấp, là sự trói buộc của kiến chấp; đi kèm với khổ, đi kèm với phiền não, đi kèm với tuyệt vọng, đi kèm với nhiệt não; không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. ‘Thế giới là không thường hằng’... này Vaccha... ‘thế giới là hữu biên’... này Vaccha... ‘thế giới là vô biên’... này Vaccha... ‘sinh mạng và thân thể là một’... này Vaccha... ‘sinh mạng và thân thể là khác nhau’... này Vaccha... ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết’... này Vaccha... ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết’... này Vaccha... ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’... này Vaccha... quan điểm ‘Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết’ là một kiến chấp, là rừng rậm kiến chấp, là hoang địa kiến chấp, là cái gai kiến chấp, là sự dao động của kiến chấp, là sự trói buộc của kiến chấp; đi kèm với khổ, đi kèm với phiền não, đi kèm với tuyệt vọng, đi kèm với nhiệt não; không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. Này Vaccha, do thấy được sự nguy hại này mà Ta đã hoàn toàn không chấp thủ bất cứ quan điểm nào trong các quan điểm này.”

“Thưa ngài Gotama, vậy ngài có bất cứ quan điểm nào không?” “Này Vaccha, cái gọi là ‘quan điểm’ đã được Như Lai loại bỏ. Này Vaccha, điều này đã được Như Lai thấy rõ: ‘Đây là sắc, đây là sự sanh khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc; đây là thọ, đây là sự sanh khởi của thọ, đây là sự đoạn diệt của thọ; đây là tưởng, đây là sự sanh khởi của tưởng, đây là sự đoạn diệt của tưởng; đây là các hành, đây là sự sanh khởi của các hành, đây là sự đoạn diệt của các hành; đây là thức, đây là sự sanh khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức.’ Do đó, Ta tuyên bố rằng, do sự đoạn tận, ly tham, đoạn diệt, xả ly, từ bỏ tất cả những sự tưởng tượng, tất cả những sự khuấy động, tất cả các tùy miên về ngã kiến, ngã sở kiến, và ngã mạn, Như Lai được giải thoát không còn chấp thủ.”

190. "Thưa Tôn giả Gotama, vậy vị tỳ khưu có tâm giải thoát như thế thì sanh vào đâu?" "Này Vaccha, nói rằng 'sanh' là không thích hợp." "Vậy thì, thưa Tôn giả Gotama, là không sanh phải không?" "Này Vaccha, nói rằng 'không sanh' là không thích hợp." "Vậy thì, thưa Tôn giả Gotama, là vừa sanh vừa không sanh phải không?" "Này Vaccha, nói rằng 'vừa sanh vừa không sanh' là không thích hợp." "Vậy thì, thưa Tôn giả Gotama, là chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh phải không?" "Này Vaccha, nói rằng 'chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh' là không thích hợp."

"Khi được hỏi rằng: 'Thưa Tôn giả Gotama, vậy vị tỳ khưu có tâm giải thoát như thế thì sanh vào đâu?', Ngài đã trả lời: 'Này Vaccha, nói rằng 'sanh' là không thích hợp.' Khi được hỏi rằng: 'Vậy thì, thưa Tôn giả Gotama, là không sanh phải không?', Ngài đã trả lời: 'Này Vaccha, nói rằng 'không sanh' là không thích hợp.' Khi được hỏi rằng: 'Vậy thì, thưa Tôn giả Gotama, là vừa sanh vừa không sanh phải không?', Ngài đã trả lời: 'Này Vaccha, nói rằng 'vừa sanh vừa không sanh' là không thích hợp.' Khi được hỏi rằng: 'Vậy thì, thưa Tôn giả Gotama, là chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh phải không?', Ngài đã trả lời: 'Này Vaccha, nói rằng 'chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh' là không thích hợp.' Thưa Tôn giả Gotama, ở đây con đã rơi vào vô minh, ở đây con đã rơi vào hoang mang. Một chút tịnh tín nào đó đã khởi lên trong con qua cuộc đối thoại trước đây với Tôn giả Gotama, thì nay chút tịnh tín ấy của con cũng đã biến mất." "Này Vaccha, thật đáng cho ngươi vô minh, thật đáng cho ngươi hoang mang. Này Vaccha, vì Pháp này sâu sắc, khó thấy, khó hiểu, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm lý luận, vi tế, chỉ người có trí mới có thể liễu tri. Pháp ấy thật khó cho ngươi liễu tri, là người có tà kiến khác, có sự kham nhẫn khác, có sở thích khác, có sự thực hành ở nơi khác, có vị thầy ở nơi khác."

191. "Vậy thì, này Vaccha, Ta sẽ hỏi lại ngươi về vấn đề này; ngươi hãy trả lời theo như ngươi thấy thích hợp. Này Vaccha, ngươi nghĩ thế nào, nếu có ngọn lửa đang cháy ở trước mặt ngươi, ngươi có biết rằng: 'Ngọn lửa này đang cháy ở trước mặt ta' không?" "Thưa Tôn giả Gotama, nếu có ngọn lửa đang cháy ở trước mặt con, con sẽ biết rằng: 'Ngọn lửa này đang cháy ở trước mặt ta'."

"Nhưng nếu có người hỏi ngươi rằng, này Vaccha: 'Ngọn lửa đang cháy ở trước mặt ngươi này, nó duyên vào đâu mà cháy?', khi được hỏi như vậy, này Vaccha, ngươi sẽ trả lời thế nào?" "Thưa Tôn giả Gotama, nếu có người hỏi con rằng: 'Ngọn lửa đang cháy ở trước mặt ngươi này, nó duyên vào đâu mà cháy?', khi được hỏi như vậy, thưa Tôn giả Gotama, con sẽ trả lời rằng: 'Ngọn lửa đang cháy ở trước mặt ta này, nó duyên vào nhiên liệu cỏ và củi mà cháy'."

"Này Vaccha, nếu ngọn lửa ở trước mặt ngươi ấy bị tắt đi, ngươi có biết rằng: 'Ngọn lửa ở trước mặt ta này đã bị tắt' không?" "Thưa Tôn giả Gotama, nếu ngọn lửa ở trước mặt con ấy bị tắt đi, con sẽ biết rằng: 'Ngọn lửa ở trước mặt ta này đã bị tắt'."

"Nhưng nếu có người hỏi ngươi rằng, này Vaccha: 'Ngọn lửa đã bị tắt ở trước mặt ngươi này, nó đã đi về phương nào từ đây – phương đông, phương nam, phương tây, hay phương bắc?', khi được hỏi như vậy, này Vaccha, ngươi sẽ trả lời thế nào?" "Thưa Tôn giả Gotama, điều đó không thích hợp. Thưa Tôn giả Gotama, vì ngọn lửa ấy đã cháy duyên vào nhiên liệu cỏ và củi, do nhiên liệu ấy đã hết và do không được cung cấp thêm nhiên liệu khác, nên không còn vật thực, nó được gọi là đã bị dập tắt."

192. "Cũng vậy, này Vaccha, sắc nào mà người ta dùng để mô tả Như Lai, sắc ấy đã được Như Lai từ bỏ, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Này Vaccha, Như Lai đã được giải thoát khỏi sự định danh bằng sắc, sâu thẳm, không thể đo lường, khó dò được, giống như đại dương. Nói rằng 'sanh' là không thích hợp, nói rằng 'không sanh' là không thích hợp, nói rằng 'vừa sanh vừa không sanh' là không thích hợp, nói rằng 'chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh' là không thích hợp."

"Thọ nào mà người ta dùng để mô tả Như Lai, thọ ấy đã được Như Lai từ bỏ, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Này Vaccha, Như Lai đã được giải thoát khỏi sự định danh bằng thọ, sâu thẳm, không thể đo lường, khó dò được, giống như đại dương. Nói rằng 'sanh' là không thích hợp, nói rằng 'không sanh' là không thích hợp, nói rằng 'vừa sanh vừa không sanh' là không thích hợp, nói rằng 'chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh' là không thích hợp."

"Tưởng nào mà người ta dùng để mô tả Như Lai, tưởng ấy đã được Như Lai từ bỏ, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Này Vaccha, Như Lai đã được giải thoát khỏi sự định danh bằng tưởng, sâu thẳm, không thể đo lường, khó dò được, giống như đại dương. Nói rằng 'sanh' là không thích hợp, nói rằng 'không sanh' là không thích hợp, nói rằng 'vừa sanh vừa không sanh' là không thích hợp, nói rằng 'chẳng phải sanh cũng chẳng phải không sanh' là không thích hợp."

“Những hành nào mà người ta dựa vào để mô tả Như Lai, những hành ấy đã được Như Lai đoạn tận, cắt đứt gốc rễ, làm cho như thân cây thốt nốt không đầu, làm cho không thể hiện hữu, có pháp không sanh khởi trong tương lai. Này Vaccha, Như Lai đã giải thoát nhờ sự đoạn tận các hành, sâu thẳm, không thể đo lường, khó thâm nhập, ví như biển lớn. Nói rằng ‘sanh khởi’ là không phù hợp; nói rằng ‘không sanh khởi’ là không phù hợp; nói rằng ‘vừa sanh khởi vừa không sanh khởi’ là không phù hợp; nói rằng ‘không phải sanh khởi cũng không phải không sanh khởi’ là không phù hợp.

“Thức nào mà người ta dựa vào để mô tả Như Lai, thức ấy đã được Như Lai đoạn tận, cắt đứt gốc rễ, làm cho như thân cây thốt nốt không đầu, làm cho không thể hiện hữu, có pháp không sanh khởi trong tương lai. Này Vaccha, Như Lai đã giải thoát nhờ sự đoạn tận thức, sâu thẳm, không thể đo lường, khó thâm nhập, ví như biển lớn. Nói rằng ‘sanh khởi’ là không phù hợp; nói rằng ‘không sanh khởi’ là không phù hợp; nói rằng ‘vừa sanh khởi vừa không sanh khởi’ là không phù hợp; nói rằng ‘không phải sanh khởi cũng không phải không sanh khởi’ là không phù hợp.”

Khi được nói như vậy, du sĩ Vacchagotta bạch với Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Gotama, ví như có một cây sala lớn ở gần một ngôi làng hay một thị trấn. Do tính vô thường, cành lá của nó sẽ rụng đi, vỏ và lớp vỏ ngoài sẽ bong ra, giác cây sẽ mục nát; sau một thời gian, cây ấy không còn cành lá, không còn vỏ và lớp vỏ ngoài, không còn giác cây, chỉ còn lại lõi cây tinh ròng. Cũng vậy, thưa Tôn giả Gotama, lời dạy của Tôn giả Gotama không có cành lá, không có vỏ và lớp vỏ ngoài, không có giác cây, chỉ còn lại lõi cây tinh ròng. Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama… (v.v.)… Mong Tôn giả Gotama hãy nhận con làm cư sĩ, từ nay cho đến trọn đời đã quy y.”

Kinh Aggivacchagotta thứ hai (kết thúc).