10. Kinh Tu Tập Các Căn

453. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú ở Gajaṅgalā, trong khu rừng Suveḷu. Bấy giờ, thanh niên Uttara, đệ tử của Bà-la-môn Pārāsiviya, đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đã cùng Thế Tôn chào hỏi thăm hỏi. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi, thăm hỏi thân hữu, vị ấy ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với thanh niên Uttara, đệ tử của Bà-la-môn Pārāsiviya, đang ngồi một bên như sau: ‘Này Uttara, Bà-la-môn Pārāsiviya có dạy các đệ tử về sự tu tập các căn không?’ ‘Thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn Pārāsiviya có dạy các đệ tử về sự tu tập các căn.’ ‘Vậy này Uttara, Bà-la-môn Pārāsiviya dạy các đệ tử về sự tu tập các căn như thế nào?’ ‘Thưa Tôn giả Gotama, ở đây, không thấy sắc bằng mắt, không nghe tiếng bằng tai. Thưa Tôn giả Gotama, đó là cách Bà-la-môn Pārāsiviya dạy các đệ tử về sự tu tập các căn.’ ‘Nếu vậy, này Uttara, theo lời của Bà-la-môn Pārāsiviya, người mù sẽ là người đã tu tập các căn, người điếc sẽ là người đã tu tập các căn. Vì này Uttara, người mù không thấy sắc bằng mắt, người điếc không nghe tiếng bằng tai.’ Khi được nói như vậy, thanh niên Uttara, đệ tử của Bà-la-môn Pārāsiviya, đã im lặng, bối rối, vai rũ, cúi đầu, trầm ngâm, không thể đối đáp, rồi ngồi xuống.

Bấy giờ, Thế Tôn, biết được thanh niên Uttara, đệ tử của Bà-la-môn Pārāsiviya, đang im lặng, bối rối, vai rũ, cúi đầu, trầm ngâm, không thể đối đáp, liền gọi Tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, Bà-la-môn Pārāsiviya dạy các đệ tử về sự tu tập các căn theo một cách; và này Ānanda, trong giới luật của bậc Thánh, sự tu tập các căn vô thượng lại theo một cách khác.’ ‘Bạch Thế Tôn, nay đã đến lúc; bạch Thiện Thệ, nay đã đến lúc Thế Tôn giảng dạy về sự tu tập các căn vô thượng trong giới luật của bậc Thánh. Sau khi nghe từ Thế Tôn, các tỳ khưu sẽ ghi nhớ.’ ‘Vậy thì, này Ānanda, hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý; Ta sẽ giảng.’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn,’ Tôn giả Ānanda đã vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn đã nói như sau:

454. Và này Ānanda, thế nào là sự tu tập các căn vô thượng trong giới luật của bậc Thánh? Này Ānanda, ở đây, sau khi thấy sắc bằng mắt, đối với vị tỳ khưu khởi lên sự khả ý, khởi lên sự bất khả ý, khởi lên sự khả ý và bất khả ý. Vị ấy biết như vầy: ‘Sự khả ý này đã khởi lên nơi ta, sự bất khả ý này đã khởi lên, sự khả ý và bất khả ý này đã khởi lên. Và điều ấy là pháp hữu vi, thô thiển, do duyên sinh. Có điều này là an tịnh, điều này là vi diệu, tức là xả.’ Đối với vị ấy, sự khả ý đã khởi lên, sự bất khả ý đã khởi lên, sự khả ý và bất khả ý đã khởi lên ấy liền được đoạn diệt; và xả được an trú. Ví như, này Ānanda, một người có mắt có thể nhắm lại rồi mở ra, hoặc mở ra rồi nhắm lại; cũng vậy, này Ānanda, đối với bất cứ ai mà sự khả ý đã khởi lên, sự bất khả ý đã khởi lên, sự khả ý và bất khả ý đã khởi lên được đoạn diệt một cách nhanh chóng, một cách mau lẹ, một cách không khó khăn như thế, và xả được an trú — này Ānanda, đây được gọi là sự tu tập các căn vô thượng trong giới luật của bậc Thánh đối với các sắc pháp được nhận biết qua nhãn thức.

455. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu sau khi nghe âm thanh bằng tai, sự hài lòng khởi sanh, sự không hài lòng khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng khởi sanh. Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Sự hài lòng này đã khởi sanh nơi ta, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh. Và điều ấy là pháp hữu vi, thô thiển, do duyên sanh. Trạng thái này là an tịnh, trạng thái này là vi diệu, tức là tâm xả.’ Đối với vị ấy, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh ấy được đoạn diệt; tâm xả được an trú. Này Ānanda, ví như người lực sĩ có thể búng ngón tay một cách dễ dàng; cũng vậy, này Ānanda, đối với bất cứ ai, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh được đoạn diệt một cách nhanh chóng như thế, mau lẹ như thế, dễ dàng như thế, và tâm xả được an trú. Này Ānanda, trong giới luật của bậc Thánh, đây được gọi là sự tu tập các căn vô thượng đối với các âm thanh được nhận biết qua nhĩ thức.

456. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu sau khi ngửi hương bằng mũi, sự hài lòng khởi sanh, sự không hài lòng khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng khởi sanh. Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Sự hài lòng này đã khởi sanh nơi ta, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh. Và điều ấy là pháp hữu vi, thô thiển, do duyên sanh. Trạng thái này là an tịnh, trạng thái này là vi diệu, tức là tâm xả.’ Đối với vị ấy, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh ấy được đoạn diệt; tâm xả được an trú. Này Ānanda, ví như những giọt nước trên lá sen hơi nghiêng, chúng lăn đi chứ không đứng yên; cũng vậy, này Ānanda, đối với bất cứ ai, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh được đoạn diệt một cách nhanh chóng như thế, mau lẹ như thế, dễ dàng như thế, và tâm xả được an trú. Này Ānanda, trong giới luật của bậc Thánh, đây được gọi là sự tu tập các căn vô thượng đối với các hương được nhận biết qua tỷ thức.

457. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu sau khi nếm vị bằng lưỡi, sự hài lòng khởi sanh, sự không hài lòng khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng khởi sanh. Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Sự hài lòng này đã khởi sanh nơi ta, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh. Và điều ấy là pháp hữu vi, thô thiển, do duyên sanh. Trạng thái này là an tịnh, trạng thái này là vi diệu, tức là tâm xả.’ Đối với vị ấy, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh ấy được đoạn diệt; tâm xả được an trú. Này Ānanda, ví như người lực sĩ sau khi gom một cục đờm trên đầu lưỡi rồi nhổ ra một cách dễ dàng; cũng vậy, này Ānanda, đối với bất cứ ai, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh được đoạn diệt một cách nhanh chóng như thế, mau lẹ như thế, dễ dàng như thế, và tâm xả được an trú. Này Ānanda, trong giới luật của bậc Thánh, đây được gọi là sự tu tập các căn vô thượng đối với các vị được nhận biết qua thiệt thức.

458. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu sau khi cảm nhận xúc chạm bằng thân, sự hài lòng khởi sanh, sự không hài lòng khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng khởi sanh. Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Sự hài lòng này đã khởi sanh nơi ta, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh. Và điều ấy là pháp hữu vi, thô thiển, do duyên sanh. Trạng thái này là an tịnh, trạng thái này là vi diệu, tức là tâm xả.’ Đối với vị ấy, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh ấy được đoạn diệt; tâm xả được an trú. Này Ānanda, ví như người lực sĩ có thể duỗi cánh tay đang co lại, hoặc co lại cánh tay đang duỗi ra; cũng vậy, này Ānanda, đối với bất cứ ai, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh được đoạn diệt một cách nhanh chóng như thế, mau lẹ như thế, dễ dàng như thế, và tâm xả được an trú. Này Ānanda, trong giới luật của bậc Thánh, đây được gọi là sự tu tập các căn vô thượng đối với các xúc chạm được nhận biết qua thân thức.

459. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu sau khi nhận biết pháp bằng ý, sự hài lòng khởi sanh, sự không hài lòng khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng khởi sanh. Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Sự hài lòng này đã khởi sanh nơi ta, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh. Và điều ấy là pháp hữu vi, thô thiển, do duyên sanh. Trạng thái này là an tịnh, trạng thái này là vi diệu, tức là tâm xả.’ Đối với vị ấy, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh ấy được đoạn diệt; tâm xả được an trú. Này Ānanda, ví như người lực sĩ nhỏ hai hoặc ba giọt nước vào một chảo sắt đã được nung nóng suốt ngày. Này Ānanda, việc nhỏ giọt nước thì chậm, nhưng chúng sẽ cạn và khô đi rất nhanh chóng; cũng vậy, này Ānanda, đối với bất cứ ai, sự hài lòng đã khởi sanh, sự không hài lòng đã khởi sanh, sự hài lòng và không hài lòng đã khởi sanh được đoạn diệt một cách nhanh chóng như thế, mau lẹ như thế, dễ dàng như thế, và tâm xả được an trú. Này Ānanda, trong giới luật của bậc Thánh, đây được gọi là sự tu tập các căn vô thượng đối với các pháp được nhận biết qua ý thức. Này Ānanda, như vậy là sự tu tập các căn vô thượng trong giới luật của bậc Thánh.

460. “Này Ānanda, thế nào là vị hữu học đang thực hành? Này Ānanda, ở đây, vị tỳ khưu sau khi dùng mắt thấy sắc, sự khả ý khởi lên, sự không khả ý khởi lên, sự khả ý và không khả ý khởi lên. Vị ấy vì sự khả ý đã khởi lên, vì sự không khả ý đã khởi lên, vì sự khả ý và không khả ý đã khởi lên ấy mà cảm thấy khổ não, hổ thẹn, ghê tởm. Sau khi dùng tai nghe tiếng ... sau khi dùng mũi ngửi hương ..., sau khi dùng lưỡi nếm vị ... sau khi dùng thân cảm xúc ... sau khi dùng ý biết pháp, sự khả ý khởi lên, sự không khả ý khởi lên, sự khả ý và không khả ý khởi lên. Vị ấy vì sự khả ý đã khởi lên, vì sự không khả ý đã khởi lên, vì sự khả ý và không khả ý đã khởi lên ấy mà cảm thấy khổ não, hổ thẹn, ghê tởm. Này Ānanda, như vậy là vị hữu học đang thực hành.”

461. “Này Ānanda, thế nào là bậc Thánh có các căn được tu tập? Này Ānanda, ở đây, vị tỳ khưu sau khi dùng mắt thấy sắc, sự khả ý khởi lên, sự không khả ý khởi lên, sự khả ý và không khả ý khởi lên. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở đối tượng đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng đáng ghê tởm ở đối tượng không đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở cả đối tượng đáng ghê tởm và không đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng đáng ghê tởm ở cả đối tượng không đáng ghê tởm và đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng sau khi tránh xa cả hai, đối tượng đáng ghê tởm và không đáng ghê tởm, tôi sẽ an trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác,’ vị ấy an trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác ở đối tượng ấy.”

462. “Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu sau khi dùng tai nghe tiếng ... sau khi dùng mũi ngửi hương ... sau khi dùng lưỡi nếm vị ... sau khi dùng thân cảm xúc ... sau khi dùng ý biết pháp, sự khả ý khởi lên, sự không khả ý khởi lên, sự khả ý và không khả ý khởi lên. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở đối tượng đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng đáng ghê tởm ở đối tượng không đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở cả đối tượng đáng ghê tởm và không đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng không đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng tôi an trú với tưởng đáng ghê tởm ở cả đối tượng không đáng ghê tởm và đáng ghê tởm,’ vị ấy an trú với tưởng đáng ghê tởm ở đối tượng ấy. Nếu vị ấy mong muốn: ‘Mong rằng sau khi tránh xa cả hai, đối tượng đáng ghê tởm và không đáng ghê tởm, tôi sẽ an trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác,’ vị ấy an trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác ở đối tượng ấy. Này Ānanda, như vậy là bậc Thánh có các căn được tu tập.”

463. “Này Ānanda, như vậy, trong giáo luật của bậc Thánh, Ta đã thuyết giảng về sự tu tập các căn vô thượng, đã thuyết giảng về vị hữu học đang thực hành, đã thuyết giảng về bậc Thánh có các căn được tu tập. Này Ānanda, những gì bậc Đạo Sư cần phải làm cho các đệ tử, vì lợi ích, vì lòng thương tưởng, do lòng thương tưởng, việc ấy Ta đã làm cho các ngươi. Này Ānanda, đây là những gốc cây, đây là những ngôi nhà trống. Này Ānanda, hãy thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi.”

Thế Tôn đã thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Tu Tập Các Căn, bài kinh thứ mười, đã kết thúc.

Phẩm Sáu Xứ, phẩm thứ năm, đã kết thúc.

Kinh Anāthapiṇḍika, Channa, Puṇṇa, Nanda và Rāhula; Sáu Lần Sáu, Sáu Xứ, Nagaravindeyya, và Thanh Tịnh; Và kinh Tu Tập Các Căn, phẩm Giáo Giới là phẩm thứ năm.

Đây là phần tóm lược các phẩm:

Devadaha, Anupada, Tánh Không, Phân Tích; và Sáu Xứ là các phẩm, nằm trong Năm Mươi Kinh Sau.

Phần Năm Mươi Kinh Cuối (Uparipaṇṇāsaka) đ hoàn tất.

Toàn bộ (bộ kinh) được trang điểm bở i ba tập năm mươi kinh,

Kinh Trung Bộ đ hoàn thành.