9. Kinh Phân Tích Về Vô Tranh

323. Tôi nghe như vầy—một thời đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Tại đó, đức Thế Tôn gọi các tỳ khưu: “Này các tỳ khưu.” “Bạch Thế Tôn,” các tỳ khưu ấy vâng đáp đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói điều này: “Này các tỳ khưu, ta sẽ giảng cho các ngươi về Phân Tích Vô Tranh. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý; ta sẽ nói.” “Vâng, bạch ngài,” các tỳ khưu ấy vâng đáp đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói điều này:

“Không nên thực hành sự hưởng thụ dục lạc, là điều hạ liệt, quê mùa, của phàm phu, không phải của bậc thánh, không liên hệ đến lợi ích; và cũng không nên thực hành sự khổ hạnh ép xác, là điều đau khổ, không phải của bậc thánh, không liên hệ đến lợi ích. Này các tỳ khưu, sau khi từ bỏ hai cực đoan này, con đường trung đạo đã được Như Lai giác ngộ, tạo ra mắt, tạo ra trí, đưa đến sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Nên biết sự tán dương, và nên biết sự chê bai; sau khi biết sự tán dương và biết sự chê bai, không nên tán dương, không nên chê bai, chỉ nên thuyết giảng Chánh pháp. Nên biết sự xác định về lạc; sau khi biết sự xác định về lạc, nên thực hành lạc ở nội tâm. Không nên nói lời sau lưng, không nên nói lời chỉ trích trước mặt. Nên nói không vội vã, không nên nói vội vã. Không nên cố chấp vào phương ngữ của địa phương, không nên vượt qua cách dùng thông thường. Đây là lời dạy tóm tắt của Phân Tích Vô Tranh.”

344. “‘Này tỳ khưu, con người này có sáu giới’ – điều này đã được nói như vậy. Duyên vào đâu mà điều này được nói? Này tỳ khưu, có sáu giới này: địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, và thức giới. ‘Này tỳ khưu, con người này có sáu giới’ – điều đã được nói đó là duyên vào điều này mà nói.”

324. “‘Không nên thực hành sự sung sướng trong dục lạc, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích; và không nên thực hành sự tự hành hạ khổ hạnh, là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích.’ – Lời này đã được nói như vậy. Lời này được nói ra do duyên vào điều gì? Sự thực hành hỷ lạc của người có sự sung sướng liên quan đến dục, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp ấy có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não; là tà đạo. Sự không thực hành hỷ lạc của người có sự sung sướng liên quan đến dục, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp ấy không có khổ, không có sự tổn hại, không có sự mệt nhọc, không có sự phiền não; là chánh đạo. Sự thực hành tự hành hạ khổ hạnh, là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp ấy có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não; là tà đạo. Sự không thực hành tự hành hạ khổ hạnh, là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp ấy không có khổ, không có sự tổn hại, không có sự mệt nhọc, không có sự phiền não; là chánh đạo. ‘Không nên thực hành sự sung sướng trong dục lạc, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích; và không nên thực hành sự tự hành hạ khổ hạnh, là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích.’ – Lời đã được nói ấy là do duyên vào điều này mà được nói.

325. “‘Không đi đến hai cực đoan này, con đường trung đạo đã được Như Lai giác ngộ, làm phát sanh tuệ nhãn, làm phát sanh trí tuệ, đưa đến sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Níp-bàn.’ – Lời này đã được nói như vậy. Lời này được nói ra do duyên vào điều gì? Chính là Bát Thánh Đạo này, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. ‘Không đi đến hai cực đoan này, con đường trung đạo đã được Như Lai giác ngộ, làm phát sanh tuệ nhãn, làm phát sanh trí tuệ, đưa đến sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Níp-bàn.’ – Lời đã được nói ấy là do duyên vào điều này mà được nói.

326. “‘Nên biết sự tán dương, và nên biết sự chê bai; sau khi biết sự tán dương và biết sự chê bai, không nên tán dương, không nên chê bai, chỉ nên thuyết Pháp.’ – Lời này đã được nói như vậy. Lời này được nói ra do duyên vào điều gì? Này các Tỳ khưu, thế nào là có sự tán dương và có sự chê bai, mà không phải là thuyết Pháp? ‘Những ai thực hành sự hỷ lạc của người có sự sung sướng liên quan đến dục, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, tất cả họ đều có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não, là những người thực hành tà đạo.’ – Khi nói như vậy, là chê bai một số người ở đây.

“‘Những ai thực hành sự tự hành hạ khổ hạnh, là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, tất cả họ đều có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não, là những người thực hành tà đạo.’ – Khi nói như vậy, là chê bai một số người ở đây.

“‘Bất kỳ ai mà hữu kiết sử đã được đoạn trừ, tất cả họ đều không có khổ, không có sự tổn hại, không có sự mệt nhọc, không có sự phiền não, là những người thực hành chánh đạo.’ – Khi nói như vậy, là tán dương một số người ở đây. Này các Tỳ khưu, như vậy là có sự tán dương và có sự chê bai, mà không phải là thuyết Pháp.

327. “Này các Tỳ khưu, thế nào là không có sự tán dương, không có sự chê bai, mà là thuyết Pháp? Vị ấy không nói như vầy: ‘Những ai thực hành sự hỷ lạc của người có sự sung sướng liên quan đến dục, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, tất cả họ đều có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não, là những người thực hành tà đạo.’ Mà nói rằng: ‘Sự thực hành này, pháp này có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não; là tà đạo.’ – Khi nói như vậy, là chỉ thuyết Pháp.

“Vị ấy không nói như vầy: ‘Những ai không thực hành sự hỷ lạc của người có sự sung sướng liên quan đến dục, là thấp hèn, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, tất cả họ đều không có khổ, không có sự tổn hại, không có sự mệt nhọc, không có sự phiền não, là những người thực hành chánh đạo.’ Mà nói rằng: ‘Sự không thực hành này, pháp này không có khổ, không có sự tổn hại, không có sự mệt nhọc, không có sự phiền não; là chánh đạo.’ – Khi nói như vậy, là chỉ thuyết Pháp.

“Vị ấy không nói như vầy: ‘Những ai thực hành sự tự hành hạ khổ hạnh, là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, tất cả họ đều có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não, là những người thực hành tà đạo.’ Mà nói rằng: ‘Sự thực hành này, pháp này có khổ, có sự tổn hại, có sự mệt nhọc, có sự phiền não; là tà đạo.’ – Khi nói như vậy, là chỉ thuyết Pháp.

‘Những ai không chuyên tâm vào sự hành hạ bản thân, vốn là khổ đau, không phải của bậc Thánh, không liên hệ đến lợi ích, thì tất cả những vị ấy không có khổ đau, không bị tổn hại, không bị mệt mỏi, không bị phiền muộn, là người thực hành chân chánh’ – không nên nói như vậy. ‘Sự không chuyên tâm này, quả thật, là pháp không khổ đau, không tổn hại, không mệt mỏi, không phiền muộn; là sự thực hành chân chánh’ – người nói như vậy là chỉ thuyết giảng Chánh pháp.

‘Bất cứ ai mà kiết sử hữu chưa được đoạn trừ, thì tất cả những vị ấy có khổ đau, có bị tổn hại, có bị mệt mỏi, có bị phiền muộn, là người thực hành tà vạy’ – không nên nói như vậy. ‘Quả thật, khi kiết sử hữu chưa được đoạn trừ, thì sự hiện hữu cũng chưa được đoạn trừ’ – người nói như vậy là chỉ thuyết giảng Chánh pháp.

‘Bất cứ ai mà kiết sử hữu đã được đoạn trừ, thì tất cả những vị ấy không có khổ đau, không bị tổn hại, không bị mệt mỏi, không bị phiền muộn, là người thực hành chân chánh’ – không nên nói như vậy. ‘Quả thật, khi kiết sử hữu đã được đoạn trừ, thì sự hiện hữu cũng được đoạn trừ’ – người nói như vậy là chỉ thuyết giảng Chánh pháp. Này các Tỳ khưu, như vậy là không có sự tán dương, cũng không có sự chê bai, mà chỉ là sự thuyết giảng Chánh pháp. ‘Nên biết sự tán dương, và nên biết sự chê bai; sau khi đã biết sự tán dương và đã biết sự chê bai, không nên tán dương, không nên chê bai, mà chỉ nên thuyết giảng Chánh pháp’ – điều đã được nói đến ấy là do duyên vào điều này mà được nói đến.

328. ‘Nên biết sự phân định về lạc; sau khi đã biết sự phân định về lạc, nên chuyên tâm vào lạc nội tại’ – điều này đã được nói đến. Và do duyên vào điều gì mà điều này được nói đến? Này các Tỳ khưu, có năm loại dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm? Các sắc pháp do nhãn thức nhận biết, khả ái, khả hỷ, khả ý, có hình thức đáng yêu, liên hệ đến dục, có tính chất quyến rũ; các thanh âm do nhĩ thức nhận biết… các hương khí do tỷ thức nhận biết… các vị nếm do thiệt thức nhận biết… các đối tượng xúc chạm do thân thức nhận biết, khả ái, khả hỷ, khả ý, có hình thức đáng yêu, liên hệ đến dục, có tính chất quyến rũ – này các Tỳ khưu, đây là năm loại dục trưởng dưỡng. Này các Tỳ khưu, do duyên vào năm loại dục trưởng dưỡng này, lạc và hỷ nào sanh khởi, đây được gọi là dục lạc, là uế lạc, là phàm phu lạc, là phi thánh lạc. Ta nói rằng: ‘Không nên thực hành, không nên tu tập, không nên làm cho sung mãn, nên sợ hãi đối với loại lạc này’. Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly sanh, có tầm, có tứ. Do làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Do ly hỷ, vị ấy trú xả…v.v… thiền thứ ba… thiền thứ tư. Đây được gọi là xuất ly lạc, là viễn ly lạc, là tịch tịnh lạc, là giác ngộ lạc. Ta nói rằng: ‘Nên thực hành, nên tu tập, nên làm cho sung mãn, không nên sợ hãi đối với loại lạc này’. ‘Nên biết sự phân định về lạc; sau khi đã biết sự phân định về lạc, nên chuyên tâm vào lạc nội tại’ – điều đã được nói đến ấy là do duyên vào điều này mà được nói đến.

329. ‘Không nên nói lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ, không nên nói lời ác độc ở trước mặt’ – điều này đã được nói đến. Và do duyên vào điều gì mà điều này được nói đến? Này các Tỳ khưu, ở đây, lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ nào mà vị ấy biết là không có thật, không đúng sự thật, không liên hệ đến lợi ích, thì không nên nói lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ ấy. Lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ nào mà vị ấy biết là có thật, đúng sự thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, đối với lời ấy cũng nên học tập để không nói ra. Và lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ nào mà vị ấy biết là có thật, đúng sự thật, và liên hệ đến lợi ích, ở đây vị ấy nên là người biết thời để nói lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ ấy. Này các Tỳ khưu, ở đây, lời nói ác độc ở trước mặt nào mà vị ấy biết là không có thật, không đúng sự thật, không liên hệ đến lợi ích, thì không nên nói lời ác độc ở trước mặt ấy. Lời nói ác độc ở trước mặt nào mà vị ấy biết là có thật, đúng sự thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, đối với lời ấy cũng nên học tập để không nói ra. Và lời nói ác độc ở trước mặt nào mà vị ấy biết là có thật, đúng sự thật, và liên hệ đến lợi ích, ở đây vị ấy nên là người biết thời để nói lời ác độc ở trước mặt ấy. ‘Không nên nói lời chỉ trích ở nơi vắng vẻ, không nên nói lời ác độc ở trước mặt’ – điều đã được nói đến ấy là do duyên vào điều này mà được nói đến.

330. ‘Nên nói không vội vã, không nên nói vội vã’ – điều này đã được nói đến. Và do duyên vào điều gì mà điều này được nói đến? Này các Tỳ khưu, ở đây, khi một người nói vội vã, thân cũng mệt mỏi, tâm cũng bị tổn hại, giọng nói cũng bị tổn hại, cổ họng cũng bị đau, lời nói trở nên không rõ ràng và khó hiểu. Này các Tỳ khưu, ở đây, khi một người nói không vội vã, thân cũng không mệt mỏi, tâm cũng không bị tổn hại, giọng nói cũng không bị tổn hại, cổ họng cũng không bị đau, lời nói trở nên rõ ràng và dễ hiểu. ‘Nên nói không vội vã, không nên nói vội vã’ – điều đã được nói đến ấy là do duyên vào điều này mà được nói đến.

331. “‘Không nên cố chấp vào phương ngữ địa phương, không nên vượt quá quy ước thông thường.’ – Điều này đã được nói như vậy. Và điều này được nói ra dựa vào điều gì? Này các Tỳ khưu, thế nào là có sự cố chấp vào phương ngữ địa phương và có sự vượt quá quy ước thông thường? Này các Tỳ khưu, ở đây, cùng một vật ấy, ở một số địa phương, họ nhận biết là ‘pāti’, họ nhận biết là ‘patta’, họ nhận biết là ‘vitta’, họ nhận biết là ‘sarāva’, họ nhận biết là ‘dhāropa’, họ nhận biết là ‘poṇa’, họ nhận biết là ‘pisīlava’. Như vậy, họ nhận biết vật ấy ở các địa phương ấy như thế nào, thì người ấy lại nói một cách mạnh mẽ, bám víu, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là sự thật, cái khác là vô ích.’ Này các Tỳ khưu, như vậy là có sự cố chấp vào phương ngữ địa phương và có sự vượt quá quy ước thông thường.

332. “Và này các Tỳ khưu, thế nào là không có sự cố chấp vào phương ngữ địa phương và không có sự vượt quá quy ước thông thường? Này các Tỳ khưu, ở đây, cùng một vật ấy, ở một số địa phương, họ nhận biết là ‘pāti’, họ nhận biết là ‘patta’, họ nhận biết là ‘vitta’, họ nhận biết là ‘sarāva’, họ nhận biết là ‘dhāropa’, họ nhận biết là ‘poṇa’, họ nhận biết là ‘pisīlava’. Như vậy, họ nhận biết vật ấy ở các địa phương ấy như thế nào, thì người ấy nói theo như thế ấy, không bám víu, (nghĩ rằng): ‘Quả thật, các vị hiền giả này đang nói về vật này.’ Này các Tỳ khưu, như vậy là không có sự cố chấp vào phương ngữ địa phương và không có sự vượt quá quy ước thông thường. ‘Không nên cố chấp vào phương ngữ địa phương, không nên vượt quá quy ước thông thường.’ – Điều đã được nói ra ấy, là được nói ra dựa vào điều này.

333. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, sự thực hành theo đuổi hỷ lạc của người có hạnh phúc liên quan đến dục vọng, là thấp kém, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, sự không thực hành theo đuổi hỷ lạc của người có hạnh phúc liên quan đến dục vọng, là thấp kém, thô tục, của phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

334. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, sự thực hành khổ hạnh ép xác, là đau khổ, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, sự không thực hành khổ hạnh ép xác, là đau khổ, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

335. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, con đường trung đạo này đã được Như Lai giác ngộ, tạo ra tuệ nhãn, tạo ra trí tuệ, đưa đến sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

336. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, sự tán dương và sự chê bai này, và không phải là sự thuyết Pháp, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, sự không tán dương và không chê bai này, và là sự thuyết Pháp, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

337. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lạc thú này là dục lạc, lạc thú bẩn thỉu, lạc thú của phàm phu, lạc thú không phải của bậc Thánh, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lạc thú này là lạc thú xuất ly, lạc thú viễn ly, lạc thú an tịnh, lạc thú giác ngộ, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

338. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lời nói sau lưng này là không có thật, không đúng sự thật, không liên quan đến lợi ích, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lời nói sau lưng này là có thật, đúng sự thật, không liên quan đến lợi ích, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lời nói sau lưng này là có thật, đúng sự thật, liên quan đến lợi ích, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

339. “Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lời nói ác độc trước mặt này là không có thật, không đúng sự thật, không liên quan đến lợi ích, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lời nói ác độc trước mặt này là có thật, đúng sự thật, không liên quan đến lợi ích, pháp này có khổ, có phiền não, có tuyệt vọng, có nhiệt não; là tà đạo. Do đó, pháp này có bụi bặm. Này các Tỳ khưu, trong các pháp ấy, lời nói ác độc trước mặt này là có thật, đúng sự thật, liên quan đến lợi ích, pháp này không có khổ, không có phiền não, không có tuyệt vọng, không có nhiệt não; là chánh đạo. Do đó, pháp này không có bụi bặm.

340. “Này các tỳ khưu, ở đây, lời nói của người vội vàng, pháp ấy có sự đau khổ, có sự tổn hại, có sự phiền não, có sự nhiệt não; là tà đạo. Do vậy, pháp ấy có bụi bặm (phiền não). Này các tỳ khưu, ở đây, lời nói của người không vội vàng, pháp ấy không có sự đau khổ, không có sự tổn hại, không có sự phiền não, không có sự nhiệt não; là chánh đạo. Do vậy, pháp ấy không có bụi bặm (phiền não).”

341. “Này các tỳ khưu, ở đây, sự chấp thủ vào phương ngữ và sự vượt quá quy ước, pháp ấy có sự đau khổ, có sự tổn hại, có sự phiền não, có sự nhiệt não; là tà đạo. Do vậy, pháp ấy có bụi bặm (phiền não). Này các tỳ khưu, ở đây, sự không chấp thủ vào phương ngữ và sự không vượt quá quy ước, pháp ấy không có sự đau khổ, không có sự tổn hại, không có sự phiền não, không có sự nhiệt não; là chánh đạo. Do vậy, pháp ấy không có bụi bặm (phiền não).”

“Này các tỳ khưu, do vậy, ở đây, các ngươi phải học tập như sau: ‘Chúng ta sẽ biết pháp có bụi bặm (phiền não) và chúng ta sẽ biết pháp không có bụi bặm (phiền não). Sau khi đã biết pháp có bụi bặm (phiền não) và đã biết pháp không có bụi bặm (phiền não), chúng ta sẽ thực hành con đường không có bụi bặm (phiền não)’. Này các tỳ khưu, thiện nam tử Subhūti đã thực hành con đường không có bụi bặm (phiền não).”

Thế Tôn đã nói điều này. Các tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Phân Tích Vô Tranh thứ chín đã kết thúc.