7. Kinh Anuruddha

229. Tôi nghe như vầy – một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Bấy giờ, người thợ mộc Pañcakaṅga gọi một người đàn ông và bảo: “Này ông, hãy đi đến chỗ Tôn giả Anuruddha; sau khi đến, nhân danh tôi, hãy cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Anuruddha và thưa rằng: ‘Bạch ngài, người thợ mộc Pañcakaṅga cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Anuruddha.’ Và hãy thưa tiếp như vầy: ‘Bạch ngài, mong Tôn giả Anuruddha, cùng với ba vị khác, nhận lời mời dùng bữa ăn vào ngày mai tại nhà của người thợ mộc Pañcakaṅga. Và bạch ngài, mong Tôn giả Anuruddha hãy đến sớm hơn một chút; vì bạch ngài, người thợ mộc Pañcakaṅga có nhiều công việc, nhiều phận sự phải làm cho nhà vua.’” “Vâng, thưa ngài,” người đàn ông ấy vâng lời người thợ mộc Pañcakaṅga, đi đến chỗ Tôn giả Anuruddha; sau khi đến, đã đảnh lễ Tôn giả Anuruddha rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, người đàn ông ấy thưa với Tôn giả Anuruddha: “Bạch ngài, người thợ mộc Pañcakaṅga cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Anuruddha, và có lời nhắn như sau: ‘Bạch ngài, mong Tôn giả Anuruddha, cùng với ba vị khác, nhận lời mời dùng bữa ăn vào ngày mai tại nhà của người thợ mộc Pañcakaṅga. Và bạch ngài, mong Tôn giả Anuruddha hãy đến sớm hơn một chút; vì bạch ngài, người thợ mộc Pañcakaṅga có nhiều công việc, nhiều phận sự phải làm cho nhà vua.’” Tôn giả Anuruddha đã nhận lời bằng cách im lặng.

230. Rồi Tôn giả Anuruddha, sau khi đêm ấy đã qua, vào buổi sáng, đắp y, mang bát và y, đi đến nhà của người thợ mộc Pañcakaṅga; sau khi đến, ngài ngồi xuống chỗ đã được soạn sẵn. Bấy giờ, người thợ mộc Pañcakaṅga đã tự tay dâng cúng và phục vụ Tôn giả Anuruddha các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi ngài hài lòng và từ chối nhận thêm. Khi Tôn giả Anuruddha đã dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, người thợ mộc Pañcakaṅga lấy một chỗ ngồi thấp hơn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, người thợ mộc Pañcakaṅga thưa với Tôn giả Anuruddha như sau:

“Bạch ngài, ở đây, có các vị Tỳ-kheo trưởng lão đến gặp con và nói rằng: ‘Này gia chủ, hãy tu tập tâm giải thoát vô lượng.’ Lại có những vị trưởng lão khác nói rằng: ‘Này gia chủ, hãy tu tập tâm giải thoát quảng đại.’ Bạch ngài, tâm giải thoát vô lượng và tâm giải thoát quảng đại – hai pháp này có ý nghĩa khác nhau và văn tự khác nhau, hay chúng có cùng ý nghĩa, chỉ văn tự khác nhau?” “Vậy thì, này gia chủ, hãy để điều đó tự hiện khởi nơi ông. Từ đó, câu trả lời chắc chắn sẽ đến với ông.” “Bạch ngài, con nghĩ như vầy: ‘Tâm giải thoát vô lượng và tâm giải thoát quảng đại – hai pháp này có cùng ý nghĩa, chỉ văn tự khác nhau.’” “Này gia chủ, tâm giải thoát vô lượng và tâm giải thoát quảng đại – hai pháp này có ý nghĩa khác nhau và văn tự cũng khác nhau. Này gia chủ, cần phải hiểu theo phương pháp này rằng hai pháp này có ý nghĩa khác nhau và văn tự cũng khác nhau.”

Này gia chủ, thế nào là vô lượng tâm giải thoát? Này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như thế, trên, dưới, ngang, ở khắp mọi nơi, xem tất cả như chính mình, vị ấy an trú biến mãn toàn thể thế gian với tâm câu hữu với từ, quảng đại, đại hành, vô lượng, không oán, không sân. Với tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... với tâm câu hữu với xả, vị ấy an trú, biến mãn một phương; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như thế, trên, dưới, ngang, ở khắp mọi nơi, xem tất cả như chính mình, vị ấy an trú biến mãn toàn thể thế gian với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô lượng, không oán, không sân. Này gia chủ, đây được gọi là vô lượng tâm giải thoát.

231. Này gia chủ, thế nào là đại hành tâm giải thoát? Này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi một gốc cây. Này gia chủ, đây được gọi là đại hành tâm giải thoát. Lại nữa, này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi hai hoặc ba gốc cây. Này gia chủ, đây cũng được gọi là đại hành tâm giải thoát. Lại nữa, này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi một khu làng. Này gia chủ, đây cũng được gọi là đại hành tâm giải thoát. Lại nữa, này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi hai hoặc ba khu làng. Này gia chủ, đây cũng được gọi là đại hành tâm giải thoát. Lại nữa, này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi một vương quốc lớn. Này gia chủ, đây cũng được gọi là đại hành tâm giải thoát. Lại nữa, này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi hai hoặc ba vương quốc lớn. Này gia chủ, đây cũng được gọi là đại hành tâm giải thoát. Lại nữa, này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Thật là đại hành’ trong phạm vi trái đất cho đến biển là giới hạn. Này gia chủ, đây cũng được gọi là đại hành tâm giải thoát. Này gia chủ, chính do phương pháp này mà cần phải được hiểu rằng các pháp này có ý nghĩa khác nhau và cũng có văn tự khác nhau.

232. Này gia chủ, có bốn sự sanh vào các cõi này. Thế nào là bốn? Này gia chủ, ở đây, có người an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Ánh sáng có giới hạn’. Người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh làm bạn đồng hành với chư vị trời ở cõi Thiểu Quang Thiên. Lại nữa, này gia chủ, có người an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Ánh sáng vô lượng’. Người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh làm bạn đồng hành với chư vị trời ở cõi Vô Lượng Quang Thiên. Lại nữa, này gia chủ, có người an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Ánh sáng ô nhiễm’. Người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh làm bạn đồng hành với chư vị trời ở cõi Tạp Nhiễm Quang Thiên. Lại nữa, này gia chủ, có người an trú, biến mãn và quyết định rằng: ‘Ánh sáng hoàn toàn trong sạch’. Người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh làm bạn đồng hành với chư vị trời ở cõi Biến Tịnh Quang Thiên. Này gia chủ, đây chính là bốn sự sanh vào các cõi.

Này gia chủ, có trường hợp khi chư vị trời ấy tụ hội lại với nhau. Khi họ đã tụ hội lại với nhau, sự khác biệt về sắc tướng của họ thì được nhận thấy, nhưng sự khác biệt về hào quang thì không. Ví như, này gia chủ, có người mang nhiều ngọn đèn dầu vào trong một ngôi nhà. Đối với những ngọn đèn đã được mang vào trong một ngôi nhà ấy, sự khác biệt về ngọn lửa thì được nhận thấy, nhưng sự khác biệt về ánh sáng thì không. Cũng thế ấy, này gia chủ, có trường hợp khi chư vị trời ấy tụ hội lại với nhau; khi họ đã tụ hội lại với nhau, sự khác biệt về sắc tướng của họ thì được nhận thấy, nhưng sự khác biệt về hào quang thì không.

Này gia chủ, có trường hợp khi chư vị trời ấy rời khỏi nơi đó. Khi họ rời khỏi nơi đó, sự khác biệt về sắc tướng của họ được nhận thấy, và sự khác biệt về hào quang cũng vậy. Ví như, này gia chủ, có người mang những ngọn đèn dầu nhiều như vậy ra khỏi ngôi nhà ấy. Đối với những ngọn đèn đã được mang ra khỏi nơi đó, sự khác biệt về ngọn lửa được nhận thấy, và sự khác biệt về ánh sáng cũng vậy. Cũng thế ấy, này gia chủ, có trường hợp khi chư vị trời ấy rời khỏi nơi đó; khi họ rời khỏi nơi đó, sự khác biệt về sắc tướng của họ được nhận thấy, và sự khác biệt về hào quang cũng vậy.

Này gia chủ, các vị chư thiên ấy không có ý nghĩ rằng: ‘Cái này của chúng ta là thường hằng, là bền vững, là vĩnh cửu.’ Tuy nhiên, bất cứ nơi nào các vị chư thiên ấy an trú, chính tại nơi ấy các vị chư thiên ấy hoan hỷ. Ví như, này gia chủ, những con ruồi được mang đi bằng đòn gánh hay bằng cái giỏ, chúng không có ý nghĩ rằng: ‘Chỗ này của chúng ta là thường hằng, là bền vững, là vĩnh cửu.’ Tuy nhiên, bất cứ nơi nào những con ruồi ấy đậu, chính tại nơi ấy chúng hoan hỷ. Cũng vậy, này gia chủ, các vị chư thiên ấy không có ý nghĩ rằng: ‘Cái này của chúng ta là thường hằng, là bền vững, là vĩnh cửu.’ Tuy nhiên, bất cứ nơi nào các vị chư thiên ấy an trú, chính tại nơi ấy các vị chư thiên ấy hoan hỷ.

‘Vậy thì, này hiền giả Kaccāna, ta sẽ hỏi lại chính hiền giả về điều này. Hiền giả hãy trả lời theo như hiền giả nghĩ là đúng. Này hiền giả Kaccāna, hiền giả nghĩ thế nào về điều này: có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một gốc cây với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’; và có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba gốc cây với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’. Trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào là quảng đại hơn?’ ‘Thưa Tôn giả, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba gốc cây với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’ – sự tu tập tâm này, trong hai sự tu tập tâm ấy, là quảng đại hơn.’

‘Này hiền giả Kaccāna, hiền giả nghĩ thế nào về điều này: có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba gốc cây với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’; và có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một khu ruộng làng với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’. Trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào là quảng đại hơn?’ ‘Thưa Tôn giả, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một khu ruộng làng với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’ – sự tu tập tâm này, trong hai sự tu tập tâm ấy, là quảng đại hơn.’

‘Này hiền giả Kaccāna, hiền giả nghĩ thế nào về điều này: có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một khu ruộng làng với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’; và có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba khu ruộng làng với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’. Trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào là quảng đại hơn?’ ‘Thưa Tôn giả, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba khu ruộng làng với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’ – sự tu tập tâm này, trong hai sự tu tập tâm ấy, là quảng đại hơn.’

‘Này hiền giả Kaccāna, hiền giả nghĩ thế nào về điều này: có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba khu ruộng làng với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’; và có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một vương quốc lớn với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’. Trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào là quảng đại hơn?’ ‘Thưa Tôn giả, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một vương quốc lớn với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’ – sự tu tập tâm này, trong hai sự tu tập tâm ấy, là quảng đại hơn.’

‘Này hiền giả Kaccāna, hiền giả nghĩ thế nào về điều này: có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi một vương quốc lớn với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’; và có vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba vương quốc lớn với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’. Trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào là quảng đại hơn?’ ‘Thưa Tôn giả, vị tỳ khưu an trú, biến mãn và hướng tâm đến phạm vi hai hoặc ba vương quốc lớn với ý nghĩ ‘đã trở nên quảng đại’ – sự tu tập tâm này, trong hai sự tu tập tâm ấy, là quảng đại hơn.’

“Này hiền giả Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Vị tỳ khưu này, sau khi biến mãn và hướng tâm đến hai hoặc ba đại vương quốc với ý niệm ‘đã trở nên rộng lớn’, và an trú. Và vị tỳ khưu này, sau khi biến mãn và hướng tâm đến trái đất cho đến tận bờ đại dương với ý niệm ‘đã trở nên rộng lớn’, và an trú. Trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?” “Thưa ngài, vị tỳ khưu này, sau khi biến mãn và hướng tâm đến trái đất cho đến tận bờ đại dương với ý niệm ‘đã trở nên rộng lớn’, và an trú -- sự tu tập tâm này trong hai sự tu tập tâm là rộng lớn hơn.” “Này hiền giả Kaccāna, đây là nhân, đây là duyên, do đó mà trong các vị chư thiên ấy, khi đã sanh vào cùng một hội chúng chư thiên, có một số vị chư thiên có hào quang nhỏ bé, và có một số vị chư thiên có hào quang vô lượng.”

234. “Lành thay, thưa ngài Anuruddha! Ở đây, con còn có điều muốn hỏi thêm. Thưa ngài, các vị chư thiên có hào quang, tất cả các vị ấy đều có hào quang ô nhiễm, hay là ở đây có một số vị chư thiên có hào quang trong sạch?” “Này hiền giả Kaccāna, do nhân duyên ấy, ở đây có một số vị chư thiên có hào quang ô nhiễm, và ở đây có một số vị chư thiên có hào quang trong sạch.” “Thưa ngài Anuruddha, vậy đâu là nhân, đâu là duyên, do đó mà trong các vị chư thiên ấy, khi đã sanh vào cùng một hội chúng chư thiên, có một số vị chư thiên có hào quang ô nhiễm, và có một số vị chư thiên có hào quang trong sạch?”

“Này hiền giả Kaccāna, vậy thì ta sẽ cho ông một ví dụ. Ở đây, có một số người trí nhờ ví dụ mà hiểu được ý nghĩa của lời nói. Này hiền giả Kaccāna, ví như ngọn đèn dầu đang cháy, dầu cũng không trong sạch, bấc đèn cũng không trong sạch. Do dầu không trong sạch và bấc đèn không trong sạch, nó cháy một cách mờ ảo; tương tự như vậy, này hiền giả Kaccāna, ở đây có vị tỳ khưu, sau khi biến mãn và hướng tâm đến ‘hào quang ô nhiễm’ và an trú. Sự thô trược của thân nơi vị ấy không được lắng dịu, sự hôn trầm thụy miên cũng không được trừ diệt, sự trạo cử hối quá cũng không được dẹp yên. Do sự thô trược của thân không được lắng dịu, do sự hôn trầm thụy miên không được trừ diệt, do sự trạo cử hối quá không được dẹp yên, vị ấy thiền định một cách mờ ảo. Sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy sanh làm bạn đồng hành với các vị chư thiên có hào quang ô nhiễm. Này hiền giả Kaccāna, ví như ngọn đèn dầu đang cháy, dầu cũng trong sạch, bấc đèn cũng trong sạch. Do dầu trong sạch và bấc đèn trong sạch, nó không cháy một cách mờ ảo; tương tự như vậy, này hiền giả Kaccāna, ở đây có vị tỳ khưu, sau khi biến mãn và hướng tâm đến ‘hào quang trong sạch’ và an trú. Sự thô trược của thân nơi vị ấy được lắng dịu, sự hôn trầm thụy miên cũng được trừ diệt, sự trạo cử hối quá cũng được dẹp yên. Do sự thô trược của thân được lắng dịu, do sự hôn trầm thụy miên được trừ diệt, do sự trạo cử hối quá được dẹp yên, vị ấy không thiền định một cách mờ ảo. Sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy sanh làm bạn đồng hành với các vị chư thiên có hào quang trong sạch. Này hiền giả Kaccāna, đây là nhân, đây là duyên, do đó mà trong các vị chư thiên ấy, khi đã sanh vào cùng một hội chúng chư thiên, có một số vị chư thiên có hào quang ô nhiễm, và có một số vị chư thiên có hào quang trong sạch.”

235. Khi được nói như vậy, tôn giả Sabhiya Kaccāna đã nói với tôn giả Anuruddha điều này: “Lành thay, thưa ngài Anuruddha! Thưa ngài, tôn giả Anuruddha không nói rằng: ‘Tôi đã nghe như vậy’ hay ‘Việc này có thể là như vậy’. Mà trái lại, thưa ngài, tôn giả Anuruddha chỉ nói rằng: ‘Các vị chư thiên ấy là như thế này, các vị chư thiên ấy là như thế kia’. Thưa ngài, con có suy nghĩ như sau: ‘Chắc chắn tôn giả Anuruddha đã từng sống chung, từng trò chuyện, và từng đàm luận cùng với các vị chư thiên ấy.’” “Chắc chắn rồi, này hiền giả Kaccāna, lời nói này được nói ra một cách công kích và ám chỉ. Tuy nhiên, ta sẽ giải thích cho ông: ‘Này hiền giả Kaccāna, trong một thời gian dài, ta đã từng sống chung, từng trò chuyện, và từng đàm luận cùng với các vị chư thiên ấy.’”

Khi được nói như vậy, tôn giả Sabhiya Kaccāna đã nói với người thợ mộc Pañcakaṅga điều này: “Thật là lợi ích cho ông, thưa gia chủ, thật là lợi ích lớn cho ông, thưa gia chủ, khi chính ông đã từ bỏ được sự nghi ngờ ấy, và chúng tôi cũng được nghe pháp thoại này.”

Kinh Anuruddha, thứ bảy, đã kết thúc.