4. Kinh Sāmagāma

41. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú ở Sāmagāma trong xứ Sakka. Lúc bấy giờ, Nigaṇṭha Nāṭaputta vừa mới qua đời ở Pāvā. Sau khi ông qua đời, các Nigaṇṭha bị chia rẽ, phân thành hai phe, cãi vã, tranh chấp, rơi vào xung đột, và đả kích nhau bằng những lời lẽ sắc như dao găm: ‘Ngươi không biết Pháp và Luật này, ta mới biết Pháp và Luật này. Làm sao ngươi có thể biết Pháp và Luật này? Ngươi đã thực hành sai, ta mới thực hành đúng. Lời của ta có ý nghĩa, lời của ngươi vô nghĩa. Điều đáng nói trước thì ngươi lại nói sau, điều đáng nói sau thì ngươi lại nói trước. Lý thuyết mà ngươi dày công xây dựng đã bị đảo lộn. Luận điểm của ngươi đã bị bác bỏ. Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi mà bảo vệ luận điểm của mình; hãy gỡ rối đi nếu có thể!’ Dường như chỉ có sự tàn sát diễn ra giữa các Nigaṇṭha, đệ tử của Nāṭaputta. Ngay cả các đệ tử tại gia mặc áo trắng của Nigaṇṭha Nāṭaputta cũng tỏ ra chán nản, ghê tởm, và xa lánh các Nigaṇṭha, đệ tử của Nāṭaputta, vì Pháp và Luật đã được thuyết giảng và trình bày một cách tồi tệ, không hướng đến giải thoát, không đưa đến an tịnh, không do một bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, với nền tảng đã sụp đổ, không nơi nương tựa.

42. Bấy giờ, sa-di Cunda, sau khi an cư mùa mưa tại Pāvā, đi đến làng Sāma, đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ānanda rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, sa-di Cunda bạch Tôn giả Ānanda rằng: ‘Bạch Tôn giả, Nigaṇṭha Nāṭaputta vừa mới mệnh chung tại Pāvā. Do sự mệnh chung của ông ấy, các Nigaṇṭha bị chia rẽ, phân thành hai phái... (v.v.)... nền tảng bị phá vỡ, không còn nơi nương tựa.’ Khi được nói vậy, Tôn giả Ānanda nói với sa-di Cunda rằng: ‘Này hiền giả Cunda, đây quả là một câu chuyện đáng làm quà để đến yết kiến Thế Tôn. Này hiền giả Cunda, chúng ta hãy đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, chúng ta sẽ trình báo việc này lên Thế Tôn.’ ‘Thưa vâng, bạch Tôn giả.’ Sa-di Cunda vâng lời Tôn giả Ānanda.

Bấy giờ, Tôn giả Ānanda và sa-di Cunda cùng đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, sa-di Cunda này đã nói như sau: ‘Bạch Tôn giả, Nigaṇṭha Nāṭaputta vừa mới mệnh chung tại Pāvā. Do sự mệnh chung của ông ấy, các Nigaṇṭha bị chia rẽ, phân thành hai phái... (v.v.)... nền tảng bị phá vỡ, không còn nơi nương tựa.’ Bạch Thế Tôn, con có suy nghĩ như vầy: ‘Mong rằng sau khi Thế Tôn diệt độ, sự tranh cãi không khởi lên trong Tăng chúng; sự tranh cãi ấy sẽ đưa đến bất hạnh, bất lạc cho đa số, đưa đến sự vô ích, bất hạnh, và đau khổ cho chư thiên và loài người.’

43. ‘Này Ānanda, Ông nghĩ thế nào? Về những pháp mà Ta đã thuyết giảng cho các ông sau khi đã chứng ngộ với thắng trí, nghĩa là: bốn Niệm xứ, bốn Chánh cần, bốn Thần túc, năm Căn, năm Lực, bảy Giác chi, Thánh đạo tám ngành, này Ānanda, trong những pháp này, ông có thấy hai vị tỳ-khưu nào có quan điểm khác nhau không?’ ‘Bạch Thế Tôn, về những pháp mà Thế Tôn đã thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ với thắng trí, nghĩa là: bốn Niệm xứ, bốn Chánh cần, bốn Thần túc, năm Căn, năm Lực, bảy Giác chi, Thánh đạo tám ngành, trong những pháp này, con không thấy hai vị tỳ-khưu nào có quan điểm khác nhau. Nhưng bạch Thế Tôn, có những người sống nương tựa vào Thế Tôn, sau khi Thế Tôn diệt độ, họ có thể gây ra tranh cãi trong Tăng chúng về vấn đề sinh kế hoặc về giới bổn Pātimokkha. Sự tranh cãi ấy sẽ đưa đến bất hạnh, bất lạc cho đa số, đưa đến sự vô ích, bất hạnh, và đau khổ cho chư thiên và loài người.’ ‘Này Ānanda, sự tranh cãi ấy, dù là về sinh kế hay về giới bổn Pātimokkha, chỉ là việc nhỏ nhặt. Này Ānanda, nếu sự tranh cãi khởi lên trong Tăng chúng về Đạo hay về Pháp hành, sự tranh cãi ấy mới thực sự đưa đến bất hạnh, bất lạc cho đa số, đưa đến sự vô ích, bất hạnh, và đau khổ cho chư thiên và loài người.’

44. ‘Này Ānanda, có sáu gốc rễ của sự tranh cãi này. Thế nào là sáu? Này Ānanda, ở đây, vị tỳ-khưu phẫn nộ, hay ôm hận. Này Ānanda, vị tỳ-khưu nào phẫn nộ, hay ôm hận, vị ấy sống không kính trọng, không vâng phục Bậc Đạo Sư; sống không kính trọng, không vâng phục Giáo Pháp; sống không kính trọng, không vâng phục Tăng chúng; và không phải là người hoàn thành trọn vẹn việc học tập. Này Ānanda, vị tỳ-khưu nào sống không kính trọng, không vâng phục Bậc Đạo Sư, không vâng phục Giáo Pháp, không vâng phục Tăng chúng, và không phải là người hoàn thành trọn vẹn việc học tập, vị ấy gây ra tranh cãi trong Tăng chúng; sự tranh cãi ấy đưa đến bất hạnh, bất lạc cho đa số, đưa đến sự vô ích, bất hạnh, và đau khổ cho chư thiên và loài người. Này Ānanda, nếu các ông nhận thấy một gốc rễ tranh cãi như vậy ở bên trong hay bên ngoài, thì này Ānanda, các ông nên nỗ lực để đoạn trừ chính gốc rễ tranh cãi xấu ác ấy. Này Ānanda, nếu các ông không nhận thấy một gốc rễ tranh cãi như vậy ở bên trong hay bên ngoài, thì này Ānanda, các ông nên thực hành để gốc rễ tranh cãi xấu ác ấy không phát sinh trong tương lai. Như vậy là sự đoạn trừ gốc rễ tranh cãi xấu ác này; như vậy là sự không phát sinh trong tương lai của gốc rễ tranh cãi xấu ác này.

45. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu hay phỉ báng, hay cạnh tranh... hay ganh tỵ, hay keo kiệt... hay xảo trá, hay gian dối... có ác dục, có tà kiến... cố chấp vào quan điểm riêng, bám giữ chặt chẽ, khó từ bỏ. Này Ānanda, vị tỳ khưu nào cố chấp vào quan điểm riêng, bám giữ chặt chẽ, khó từ bỏ, vị ấy sống không tôn kính, không vâng phục Bậc Đạo Sư; sống không tôn kính, không vâng phục Pháp; sống không tôn kính, không vâng phục Tăng; và không phải là người thực hành đầy đủ học giới. Này Ānanda, vị tỳ khưu nào sống không tôn kính, không vâng phục Bậc Đạo Sư, Pháp, Tăng, và không phải là người thực hành đầy đủ học giới, vị ấy gây ra tranh cãi trong Tăng chúng; sự tranh cãi ấy đưa đến bất hạnh, bất an cho đa số, đưa đến sự vô ích, bất hạnh, đau khổ cho chư thiên và loài người. Này Ānanda, nếu các ngươi nhận thấy một nguồn gốc tranh cãi như vậy ở bên trong hay bên ngoài, thì này Ānanda, các ngươi hãy cố gắng để đoạn trừ chính nguồn gốc tranh cãi xấu ác ấy. Này Ānanda, nếu các ngươi không nhận thấy một nguồn gốc tranh cãi như vậy ở bên trong hay bên ngoài, thì này Ānanda, các ngươi hãy thực hành để cho chính nguồn gốc tranh cãi xấu ác ấy không phát sinh trong tương lai. Như vậy là sự đoạn trừ nguồn gốc tranh cãi xấu ác ấy, như vậy là sự không phát sinh trong tương lai của nguồn gốc tranh cãi xấu ác ấy. Này Ānanda, đó là sáu nguồn gốc tranh cãi.

46. Này Ānanda, có bốn loại tranh tụng này. Bốn loại nào? Tranh tụng về tranh cãi, tranh tụng về khiển trách, tranh tụng về tội phạm, tranh tụng về phận sự – này Ānanda, đó là bốn loại tranh tụng. Và này Ānanda, có bảy cách dàn xếp tranh tụng này – để dập tắt và giải quyết các tranh tụng đã phát sinh: cần áp dụng luật đối diện, cần áp dụng luật cho người có trí nhớ, cần áp dụng luật cho người không mê loạn, cần thực hiện theo sự thú nhận, luật y theo đa số, luật dành cho người có hành vi xấu, và luật phủ cỏ.

47. Này Ānanda, thế nào là luật đối diện? Này Ānanda, ở đây các tỳ khưu tranh cãi rằng: ‘Đây là Pháp’ hay ‘Đây không phải là Pháp’, ‘Đây là Luật’ hay ‘Đây không phải là Luật’. Này Ānanda, tất cả các tỳ khưu ấy phải hòa hợp hội họp lại. Sau khi hội họp, cần phải xem xét kỹ lưỡng đường lối của Pháp. Sau khi đã xem xét kỹ lưỡng đường lối của Pháp, cần phải dàn xếp vụ tranh tụng ấy theo cách thức phù hợp với đường lối đó. Này Ānanda, như vậy là luật đối diện; và như vậy là sự dàn xếp một số tranh tụng ở đây, tức là bằng luật đối diện.

48. Này Ānanda, thế nào là luật y theo đa số? Này Ānanda, nếu các tỳ khưu ấy không thể dàn xếp vụ tranh tụng đó tại trú xứ ấy. Thì này Ānanda, các tỳ khưu ấy phải đi đến trú xứ nào có nhiều tỳ khưu hơn. Tại đó, tất cả phải hòa hợp hội họp lại. Sau khi hội họp, cần phải xem xét kỹ lưỡng đường lối của Pháp. Sau khi đã xem xét kỹ lưỡng đường lối của Pháp, cần phải dàn xếp vụ tranh tụng ấy theo cách thức phù hợp với đường lối đó. Này Ānanda, như vậy là luật y theo đa số; và như vậy là sự dàn xếp một số tranh tụng ở đây, tức là bằng luật y theo đa số.

49. Này Ānanda, thế nào là luật cho người có trí nhớ? Này Ānanda, ở đây các tỳ khưu tố cáo một tỳ khưu về một tội nặng tương tự như vậy, hoặc là tội bất cộng trụ, hoặc là tội gần với tội bất cộng trụ: ‘Thưa hiền giả, hiền giả có nhớ đã phạm một tội nặng như vậy, hoặc là tội bất cộng trụ, hoặc là tội gần với tội bất cộng trụ không?’ Vị ấy nói như sau: ‘Thưa các hiền giả, tôi không nhớ đã phạm một tội nặng như vậy, hoặc là tội bất cộng trụ, hoặc là tội gần với tội bất cộng trụ.’ Này Ānanda, đối với vị tỳ khưu ấy, cần phải áp dụng luật cho người có trí nhớ. Này Ānanda, như vậy là luật cho người có trí nhớ; và như vậy là sự dàn xếp một số tranh tụng ở đây, tức là bằng luật cho người có trí nhớ.

50. Này Ānanda, thế nào là luật cho người không mê loạn? Này Ānanda, ở đây các tỳ khưu tố cáo một tỳ khưu về một tội nặng tương tự như vậy, hoặc là tội bất cộng trụ, hoặc là tội gần với tội bất cộng trụ: ‘Thưa hiền giả, hiền giả có nhớ đã phạm một tội nặng như vậy, hoặc là tội bất cộng trụ, hoặc là tội gần với tội bất cộng trụ không?’ Vị ấy nói như sau: ‘Thưa các hiền giả, tôi đã bị điên cuồng, tâm trí rối loạn. Do sự điên cuồng ấy, tôi đã làm và nói nhiều điều không xứng với sa-môn. Tôi không nhớ điều đó. Việc ấy đã được tôi làm trong lúc mê loạn.’ Này Ānanda, đối với vị tỳ khưu ấy, cần phải áp dụng luật cho người không mê loạn. Này Ānanda, như vậy là luật cho người không mê loạn; và như vậy là sự dàn xếp một số tranh tụng ở đây, tức là bằng luật cho người không mê loạn.

51. “Này Ānanda, thế nào là sự giải quyết bằng cách thừa nhận? Này Ānanda, ở đây, một vị tỳ khưu, dù bị chất vấn hay không bị chất vấn, nhớ lại một tội, phơi bày ra, làm cho rõ ràng. Này Ānanda, vị tỳ khưu ấy nên đến gặp một vị tỳ khưu lớn tuổi hơn, vắt y qua một bên vai, đảnh lễ chân, ngồi xổm, chắp tay và nên nói như sau: ‘Bạch Đại đức, con đã phạm tội tên là như thế này, con xin sám hối tội ấy.’ Vị kia nói như vầy: ‘Thầy có thấy không?’ ‘Vâng, con thấy.’ ‘Sau này thầy nên thu thúc.’ ‘(Con sẽ thu thúc.)’ Này Ānanda, như vậy là sự giải quyết bằng cách thừa nhận. Và như vậy, đối với một số tranh tụng, có sự lắng dịu, đó là bằng cách thừa nhận.”

52. “Này Ānanda, thế nào là (phép) Tassa pāpiyasikā? Này Ānanda, ở đây, một vị tỳ khưu tố cáo một vị tỳ khưu khác về một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika: ‘Thưa hiền giả, hiền giả có nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika không?’ Vị kia nói như vầy: ‘Thưa chư hiền, tôi quả thật không nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika.’ Trong khi vị kia đang lẩn tránh, vị này lại ép thêm: ‘Nào, hiền giả, hãy biết cho rõ, nếu hiền giả nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika.’ Vị kia nói như vầy: ‘Thưa chư hiền, tôi quả thật không nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika; nhưng thưa chư hiền, tôi có nhớ là đã phạm một tội nhỏ có hình thức như vầy.’ Trong khi vị kia đang lẩn tránh, vị này lại ép thêm: ‘Nào, hiền giả, hãy biết cho rõ, nếu hiền giả nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika?’ Vị kia nói như vầy: ‘Thưa chư hiền, tôi đã phạm một tội nhỏ này mà không được hỏi còn tự thú. Huống nữa là tôi đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika, khi được hỏi lại không tự thú sao?’ Vị kia nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, hiền giả đã phạm một tội nhỏ này mà không được hỏi còn không tự thú, huống nữa là hiền giả đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika, khi được hỏi lại tự thú sao? Nào, hiền giả, hãy biết cho rõ, nếu hiền giả nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika.’ Vị kia nói như vầy: ‘Thưa chư hiền, tôi quả thật có nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika. Lời đó tôi đã nói đùa, lời đó tôi đã nói lỡ. Tôi không nhớ là đã phạm một tội nặng có hình thức như vầy, là tội pārājika hoặc gần với tội pārājika.’ Này Ānanda, như vậy là (phép) Tassa pāpiyasikā. Và như vậy, đối với một số tranh tụng, có sự lắng dịu, đó là bằng (phép) Tassa pāpiyasikā.”

53. “Này Ānanda, thế nào là (phép) Tiṇavatthāraka? Này Ānanda, ở đây, khi các vị tỳ khưu sống trong cãi vã, xung đột, rơi vào tranh chấp, có nhiều điều không xứng với sa-môn đã được thực hiện, cả bằng lời nói và hành động. Này Ānanda, tất cả các vị tỳ khưu ấy phải hòa hợp hội họp lại. Sau khi hội họp, một vị tỳ khưu có khả năng của một phe nên đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay và trình cho Tăng chúng biết –”

“‘Bạch chư Đại đức, xin Tăng chúng hãy nghe con. Trong khi chúng con sống trong cãi vã, xung đột, rơi vào tranh chấp, nhiều điều không xứng với sa-môn này đã được thực hiện, cả bằng lời nói và hành động. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, con, vì lợi ích của các vị hiền giả này và vì lợi ích của chính con, xin sám hối giữa Tăng chúng bằng (phép) Tiṇavatthāraka, đối với các tội của các vị hiền giả này và tội của chính con, ngoại trừ tội nặng và ngoại trừ tội liên quan đến người tại gia.’”

“Sau đó, một vị tỳ khưu có khả năng của phe bên kia nên đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay và trình cho Tăng chúng biết –”

“‘Bạch chư Đại đức, xin Tăng chúng hãy nghe con. Trong khi chúng con sống trong cãi vã, xung đột, rơi vào tranh chấp, nhiều điều không xứng với sa-môn này đã được thực hiện, cả bằng lời nói và hành động. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, con, vì lợi ích của các vị hiền giả này và vì lợi ích của chính con, xin sám hối giữa Tăng chúng bằng (phép) Tiṇavatthāraka, đối với các tội của các vị hiền giả này và tội của chính con, ngoại trừ tội nặng và ngoại trừ tội liên quan đến người tại gia.’”

“Này Ānanda, như vậy là (phép) Tiṇavatthāraka. Và như vậy, đối với một số tranh tụng, có sự lắng dịu, đó là bằng (phép) Tiṇavatthārakena.”

54. “Này Ānanda, có sáu pháp này đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, không tranh cãi, hòa hợp, và hợp nhất. Sáu pháp nào? Này Ānanda, ở đây, một vị tỳ khưu duy trì thân nghiệp từ ái đối với các vị đồng phạm hạnh, cả công khai lẫn kín đáo. Pháp này cũng đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, không tranh cãi, hòa hợp, và hợp nhất.”

Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu có lời nói từ ái được thể hiện đối với các vị đồng phạm hạnh, cả lúc có mặt lẫn lúc vắng mặt. Pháp này cũng là đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, đưa đến sự không tranh cãi, đưa đến sự hòa hợp, đưa đến sự hợp nhất.

Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu có ý nghĩ từ ái được thể hiện đối với các vị đồng phạm hạnh, cả lúc có mặt lẫn lúc vắng mặt. Pháp này cũng là đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, đưa đến sự không tranh cãi, đưa đến sự hòa hợp, đưa đến sự hợp nhất.

Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu đối với những lợi lộc đúng Pháp, có được đúng Pháp, cho đến chỉ là vật thực trong bình bát, vị ấy là người không hưởng dụng riêng, là người hưởng dụng chung với các vị đồng phạm hạnh có giới đức. Pháp này cũng là đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, đưa đến sự không tranh cãi, đưa đến sự hòa hợp, đưa đến sự hợp nhất.

Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu sống đồng đẳng về giới với các vị đồng phạm hạnh, cả lúc có mặt lẫn lúc vắng mặt, trong những giới luật không bị sứt mẻ, không bị đứt đoạn, không bị tỳ vết, không bị pha tạp, có tính giải thoát, được bậc trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến định. Pháp này cũng là đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, đưa đến sự không tranh cãi, đưa đến sự hòa hợp, đưa đến sự hợp nhất.

Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu sống đồng đẳng về tri kiến với các vị đồng phạm hạnh, cả lúc có mặt lẫn lúc vắng mặt, trong tri kiến thánh thiện, có tính hướng xuất, đưa đến sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau cho người thực hành theo. Pháp này cũng là đáng ghi nhớ, tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, đưa đến sự không tranh cãi, đưa đến sự hòa hợp, đưa đến sự hợp nhất. Này Ānanda, sáu pháp đáng ghi nhớ này tạo ra sự thân ái, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp phục, đưa đến sự không tranh cãi, đưa đến sự hòa hợp, đưa đến sự hợp nhất.

Này Ānanda, nếu các ngươi thực hành theo sáu pháp đáng ghi nhớ này, này Ānanda, các ngươi có thấy một lối nói nào, dù vi tế hay thô thiển, mà các ngươi không thể kham nhẫn không?” “Bạch Thế Tôn, không ạ.” “Vì vậy, này Ānanda, hãy thực hành theo sáu pháp đáng ghi nhớ này. Điều ấy sẽ đem lại cho các ngươi hạnh phúc và an lạc lâu dài.”

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Sāmagāma, kinh thứ tư, chấm dứt.