Bản dịch
MIL 7.6.9 — CÂU HỎI VỀ TÍNH CHẤT CỦA LOÀI RẮN
9. Sappaṅgapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Ba tính chất của loài rắn nên được hành trì,’ ba tính chất nên được hành trì ấy là các điều nào?”
“Tâu đại vương, giống như loài rắn di chuyển bằng ngực. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên cư xử bằng tuệ. Tâu đại vương, tâm của vị hành giả cư xử bằng tuệ di chuyển ở trong khuôn khổ, tránh xa hiện tướng sai trái, phát triển hiện tướng tốt đẹp. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhất của loài rắn nên được hành trì.
BJT 2Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài rắn trong khi di chuyển thì di chuyển tránh xa loại dược thảo. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên hành xử, trong khi tránh xa ác hạnh. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhì của loài rắn nên được hành trì.
BJT 3Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài rắn sau khi nhìn thấy loài người thì bực bội, sầu muộn, suy nghĩ. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập sau khi suy tầm về sự suy tầm xấu xa, sau khi làm sanh khởi sự không thích thú, nên bực bội, nên sầu muộn, nên suy nghĩ rằng: ‘Do ta bị xao lãng, mà ngày đã trôi qua, nó không thể đạt lại được nữa.’ Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ ba của loài rắn nên được hành trì.
Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến ở Bổn Sanh Bhallāṭiya về hai kinnara (loài có chim đầu người):
‘Này người thợ săn, vào cái đêm chúng tôi đã sống cách biệt,
không như ý muốn, luôn tưởng nhớ nhau,
cả một đêm ấy, trong khi hối tiếc,
chúng tôi sầu muộn; đêm ấy sẽ không có lần nữa.’”
Câu hỏi về tính chất của loài rắn là thứ chín.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
9. ‘‘Bhante nāgasena, ‘sappassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, sappo urena gacchati, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena paññāya caritabbaṃ, paññāya caramānassa kho, mahārāja, yogino cittaṃ ñāye carati, vilakkhaṇaṃ vivajjeti, salakkhaṇaṃ bhāveti. Idaṃ, mahārāja, sappassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
9. “Venerable Nāgasena, you said that ‘three qualities of a snake should be adopted.’ Which are those three qualities to be adopted?” “Just as, great king, a snake moves with its chest, so too, great king, a yogi engaged in meditation should conduct himself with wisdom. When conducting himself with wisdom, great king, the yogi’s mind moves in accordance with the right method, avoiding what is of a different nature and developing what is of the same nature. This, great king, is the first quality of a snake to be adopted.
9. “Bạch đức vua Nāgasena, ngài đã nói rằng: ‘Nên thực hành theo ba đặc điểm của con rắn.’ Vậy ba đặc điểm nào nên được thực hành theo?” “Tâu đại vương, ví như con rắn di chuyển bằng ngực. Tâu đại vương, cũng vậy, vị hành giả tu tập thiền định nên đi bằng trí tuệ. Tâu đại vương, đối với vị hành giả đi bằng trí tuệ, tâm của vị ấy đi theo lẽ phải, tránh xa những gì trái với đặc tướng (của các pháp), và tu tập những gì đúng với đặc tướng (của các pháp). Tâu đại vương, đây là đặc điểm thứ nhất của con rắn nên được thực hành theo.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, sappo caramāno osadhaṃ parivajjento carati, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena duccaritaṃ parivajjentena caritabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, sappassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
“Furthermore, great king, just as a snake, when moving about, avoids medicinal herbs, so too, great king, a yogi engaged in meditation should conduct himself by avoiding misconduct. This, great king, is the second quality of a snake to be adopted.
“Lại nữa, tâu đại vương, ví như con rắn khi di chuyển, nó tránh xa các loại thảo dược (có thể làm hại nó). Tâu đại vương, cũng vậy, vị hành giả tu tập thiền định nên di chuyển trong khi tránh xa các hành vi xấu ác. Tâu đại vương, đây là đặc điểm thứ hai của con rắn nên được thực hành theo.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, sappo manusse disvā tappati † socati cintayati, evameva kho mahārāja yoginā yogāvacarena kuvitakke, vitakketvā aratiṃ uppādayitvā tappitabbaṃ socitabbaṃ cintayitabbaṃ ‘pamādena me divaso vītināmito, na so puna sakkā laddhu’nti. Idaṃ, mahārāja, sappassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā bhallāṭiyajātake dvinnaṃ kinnarānaṃ –
“Furthermore, great king, just as a snake, upon seeing humans, feels distressed, grieves, and worries, so too, great king, a yogi engaged in meditation, having entertained unwholesome thoughts and having aroused discontent, should feel distressed, grieve, and worry: ‘Through negligence my day has passed, and it cannot be recovered.’ This, great king, is the third quality of a snake to be adopted. This was also spoken, great king, by the Blessed One in the Bhallāṭiya Jātaka, concerning two kinnaras:
“Lại nữa, tâu đại vương, ví như con rắn khi thấy người thì nó khổ tâm, sầu muộn, lo lắng. Tâu đại vương, cũng vậy, vị hành giả tu tập thiền định, khi đã khởi lên những tư duy xấu ác và sinh tâm bất mãn, nên khổ tâm, sầu muộn, lo lắng rằng: ‘Ngày tháng của ta đã trôi qua trong sự dễ duôi, không thể nào lấy lại được nữa.’ Tâu đại vương, đây là đặc điểm thứ ba của con rắn nên được thực hành theo. Tâu đại vương, điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến trong Bổn sanh Bhallāṭiya về hai vị khẩn na la:
‘‘‘Mayekarattaṃ † vippavasimha ludda, akāmakā aññamaññaṃ sarantā;
Tamekarattaṃ † anutappamānā, socāma ‘sā ratti puna nahessatī’’’ti.
“‘We spent one night apart, hunter, unwillingly remembering each other; regretting that single night, we grieve: ‘That night will not be again.’”
“‘Này người thợ săn, chúng tôi đã phải xa nhau một đêm, dù không muốn, lòng vẫn tưởng nhớ đến nhau. Vì một đêm ấy mà chúng tôi hối hận, than khóc: ‘Mong sao một đêm (chia ly) như thế sẽ không xảy ra nữa.’”
Sappaṅgapañho navamo.
The Question on the Snake's Qualities is the ninth.
Câu hỏi về các đặc điểm của con rắn, câu thứ chín.