Bản dịch
MIL 3.7.16 — VII. PHẨM XÁC ĐỊNH CÁC PHÁP VÔ SẮC
16. Arūpadhammavavatthānadukkarapañha
Vị trưởng lão đã nói rằng: “Tâu đại vương, có phải hành động khó khăn đã được đức Thế Tôn thực hiện?”
“Thưa ngài, hành động khó khăn đã được đức Thế Tôn thực hiện là gì?”
“Tâu đại vương, hành động khó khăn đã được đức Thế Tôn thực hiện là việc xác định đối với các pháp không có hình tướng là tâm và sở hữu tâm đang diễn tiến ở một đối tượng đã được nói ra: ‘Đây là xúc, đây là thọ, đây là tường, đây là tư, đây là tâm.”
“Xin ngài cho ví dụ.”
“Tâu đại vương, giống như người nào đó đi vào biển cả bằng thuyền, lấy nước bằng bụm tay, rồi nếm bằng lưỡi. Tâu đại vương, phải chăng người ấy có thể biết được rằng: ‘Đây là nước của sông Gaṅgā, đây là nước của sông Yamunā, đây là nước của sông Aciravatī, đây là nước của sông Sarabhū, đây là nước của sông Mahī’?”
“Thưa ngài, là việc khó khăn để biết được.”
“Tâu đại vương, việc đã được đức Thế Tôn thực hiện còn khó hơn việc đó nữa là việc xác định các pháp không có hình tướng là tâm và sở hữu tâm đang diễn tiến ở một đối tượng đã được nói ra: ‘Đây là xúc, đây là thọ, đây là tường, đây là tư, đây là tâm.’”
Đức vua đã vô cùng hoan hỷ: “Thưa ngài, thật quý hóa thay!”
Phẩm Xác Định Các Pháp Vô Sắc là thứ bảy.
(Trong phẩm này có mười sáu câu hỏi)
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
16. Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, dukkaraṃ nu kho bhagavatā kata’’nti? Thero āha ‘‘dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā kata’’nti. ‘‘Kiṃ pana, bhante nāgasena, bhagavatā dukkaraṃ kata’’nti. ‘‘Dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā kataṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe vattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ ‘ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ citta’’’nti.
16. The king asked, “Venerable Nāgasena, was something difficult done by the Blessed One?” The elder replied, “Something difficult, great king, was done by the Blessed One.” “But what, Venerable Nāgasena, was the difficult thing done by the Blessed One?” “This difficult thing, great king, was done by the Blessed One: the defining of these formless mental states and mental factors that occur with a single object was declared thus: ‘This is contact, this is feeling, this is perception, this is volition, this is consciousness.’”
16. Đức vua hỏi: "Kính bạch ngài Nāgasena, có phải Đức Thế Tôn đã làm một việc khó làm không?". Vị Trưởng lão nói: "Tâu Đại vương, Đức Thế Tôn đã làm một việc khó làm.". "Kính bạch ngài Nāgasena, vậy việc khó làm mà Đức Thế Tôn đã làm là gì?". "Tâu Đại vương, việc khó làm mà Đức Thế Tôn đã làm là đã giảng giải sự phân định các pháp vô sắc này, là tâm và tâm sở, vốn sanh khởi trên cùng một đối tượng, rằng: 'Đây là xúc, đây là thọ, đây là tưởng, đây là tư, đây là tâm'."
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso nāvāya mahāsamuddaṃ ajjhogāhetvā hatthapuṭena udakaṃ gahetvā jivhāya sāyitvā jāneyya nu kho, mahārāja, so puriso ‘‘idaṃ gaṅgāya udakaṃ, idaṃ yamunāya udakaṃ, idaṃ aciravatiyā udakaṃ, idaṃ sarabhuyā udakaṃ, idaṃ mahiyā udaka’’’nti? ‘‘Dukkaraṃ, bhante, jānitu’’nti. ‘‘Ito dukkarataraṃ kho, mahārāja, bhagavatā kataṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe vattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ ‘ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ citta’’’nti. ‘‘Suṭṭhu, bhante’’ti rājā abbhānumodīti.
“Provide an analogy.” “Suppose, great king, a certain man, having sailed into the great ocean in a boat, were to take water in his cupped hand and taste it with his tongue. Would that man know, great king, ‘This is water from the Ganges, this is water from the Yamunā, this is water from the Aciravatī, this is water from the Sarabhū, this is water from the Mahī’?” “It would be difficult to know, venerable sir.” “Even more difficult than that, great king, was what the Blessed One did when he declared the definition of these formless mental states and mental factors which occur with a single object, saying: ‘This is contact, this is feeling, this is perception, this is volition, this is consciousness.’” “Excellent, venerable sir,” the king said, expressing his approval.
"Xin ngài hãy cho một ví dụ.". "Tâu Đại vương, ví như có người đi thuyền ra biển lớn, dùng hai tay vốc nước lên, rồi dùng lưỡi nếm thử. Tâu Đại vương, người ấy có thể biết được rằng: 'Đây là nước sông Hằng, đây là nước sông Yamunā, đây là nước sông Aciravatī, đây là nước sông Sarabhū, đây là nước sông Mahī' không?". "Kính bạch ngài, thật khó mà biết được.". "Tâu Đại vương, việc Đức Thế Tôn đã làm còn khó hơn thế nữa, đó là đã giảng giải sự phân định các pháp vô sắc này, là tâm và tâm sở, vốn sanh khởi trên cùng một đối tượng, rằng: 'Đây là xúc, đây là thọ, đây là tưởng, đây là tư, đây là tâm'.". Đức vua tán thán: "Thật tuyệt vời, kính bạch ngài."
Arūpadhammavavatthānadukkarapañho soḷasamo.
The Sixteenth Difficult Question on the Determination of Immaterial States.
Câu hỏi thứ mười sáu về sự khó khăn trong việc phân định các pháp vô sắc (đã kết thúc).