Bản dịch
MIL 3.2.1 — II. PHẨM HÀNH TRÌNH
1. Dhammasantatipañha
Đức vua Milinda đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, người đi tái sanh thì cũng chính là người ấy, hay là người khác?”
Vị trưởng lão đã nói rằng: “Không phải là người ấy, mà cũng không phải là người khác.”
“Xin ngài cho ví dụ.”
“Tâu đại vương, đại vương nghĩ gì về điều này? Khi đại vương còn nhỏ, trẻ thơ, bé bỏng, nằm ngửa, có phải chính đứa bé ấy là đại vương hiện nay đã được trưởng thành?”
“Thưa ngài, không phải. Đứa nhỏ, trẻ thơ, bé bỏng, nằm ngửa ấy là khác, trẫm hiện nay trưởng thành là khác.”
“Tâu đại vương, trong khi là như vậy thì cũng sẽ không có người gọi là ‘mẹ,’ cũng sẽ không có người gọi là ‘cha,’ cũng sẽ không có người gọi là ‘thầy,’ cũng sẽ không có người gọi là ‘nghệ nhân,’ cũng sẽ không có người gọi là ‘bậc giới đức,’ cũng sẽ không có người gọi là ‘bậc trí.’ Tâu đại vương, phải chăng người mẹ của bào thai mới tượng là khác, người mẹ của bào thai thời kỳ thứ hai là khác, người mẹ của bào thai thời kỳ thứ ba là khác, người mẹ của bào thai thời kỳ thứ tư là khác, người mẹ của người con lúc bé là khác, người mẹ của người con trưởng thành là khác, người học nghề là người khác, người thạo nghề là người khác, người làm việc ác là người khác, người có tay chân bị chặt là người khác?”
“Thưa ngài, không phải. Thưa ngài, nếu được nói như vậy thì ngài có thể đáp lại điều gì?”
Vị trưởng lão đã nói rằng: “Tâu đại vương, chính tôi đã là đứa nhỏ, trẻ thơ, bé bỏng, nằm ngửa, chính tôi hiện nay đã được trưởng thành, tất cả các sự việc ấy được tổng hợp chung lại nương vào chính thân xác này.”
“Xin ngài cho ví dụ.”
“Tâu đại vương, giống như một người nào đó thắp sáng ngọn đèn, có phải ngọn đèn có thể chiếu sáng trọn đêm?”
“Thưa ngài, đúng vậy. Nó có thể chiếu sáng trọn đêm.”
“Tâu đại vương, vậy có phải ngọn lửa ở canh đầu là ngọn lửa ở canh giữa?”
“Thưa ngài, không phải.”
“Tâu đại vương, vậy có phải cây đèn ấy ở canh đầu là khác, cây đèn ở canh giữa là khác, cây đèn ở canh cuối là khác?”
“Thưa ngài, không phải. Nó được chiếu sáng trọn đêm nương vào chính cây đèn ấy.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế sự diễn tiến của pháp được liên kết lại. Sanh lên là cái khác, hoại diệt là cái khác, được liên kết như là không trước không sau. Vì thế, không phải là người ấy, mà cũng không phải là người khác, tâm thức trước đi đến sự kết hợp với tâm thức sau.”
“Xin ngài cho ví dụ.”
“Tâu đại vương, giống như sữa tươi được vắt ra sau một thời gian thì trở thành sữa chua, từ sữa chua trở thành sữa đông, từ sữa đông trở thành sữa trong. Tâu đại vương, vậy thì người nào nói như vầy: ‘Vật nào là sữa tươi chính vật ấy là sữa chua, chính vật ấy là sữa đông, chính vật ấy là sữa trong;’ tâu đại vương, trong khi nói như thế có phải là người ấy nói đúng?”
“Thưa ngài, không đúng. Vật được tạo thành là nương vào chính sữa tươi ấy.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế sự diễn tiến của pháp được liên kết lại. Sanh lên là cái khác, hoại diệt là cái khác, được liên kết như là không trước không sau. Vì thế, không phải là người ấy, mà cũng không phải là người khác, tâm thức trước đi đến sự kết hợp với tâm thức sau.”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
1. Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo uppajjati, so eva so, udāhu añño’’ti? Thero āha ‘‘na ca so, na ca añño’’ti.
The king said, “Venerable Nāgasena, he who is reborn, is he the same one, or is he another?” The elder replied, “He is neither the same one, nor is he another.”
1. Vua hỏi: – Thưa ngài Nāgasena, người sanh ra, có phải chính là người ấy, hay là một người khác? Trưởng lão trả lời: – Không phải là người ấy, cũng không phải là người khác.
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yadā tvaṃ daharo taruṇo mando uttānaseyyako ahosi, so yeva tvaṃ etarahi mahanto’’ti? ‘‘Na hi, bhante, añño so daharo taruṇo mando uttānaseyyako ahosi, añño ahaṃ etarahi mahanto’’ti. ‘‘Evaṃ sante kho, mahārāja, mātātipi na bhavissati, pitātipi na bhavissati, ācariyotipi na bhavissati, sippavātipi na bhavissati, sīlavātipi na bhavissati, paññavātipi na bhavissati. Kiṃ nu kho, mahārāja, aññā eva kalalassa mātā, aññā abbudassa mātā, aññā pesiyā mātā, aññā ghanassa mātā, aññā khuddakassa mātā, aññā mahantassa mātā, añño sippaṃ sikkhati, añño sikkhito bhavati, añño pāpakammaṃ karoti, aññassa hatthapādā chijjantī’’ti? ‘‘Na hi, bhante. Tvaṃ pana, bhante, evaṃ vutte kiṃ vadeyyāsī’’ti? Thero āha ‘‘ahaññeva kho, mahārāja, daharo ahosiṃ taruṇo mando uttānaseyyako, ahaññeva etarahi mahanto, imameva kāyaṃ nissāya sabbe te ekasaṅgahitā’’ti.
"Give me a simile." "What do you think, great king? When you were young, tender, feeble, and an infant lying on your back, are you that very same person who is now grown up?" "No, venerable sir. That young, tender, feeble infant lying on his back was another, and I who am now grown up am another." "If that is so, great king, then there would be no mother, no father, no teacher, no skilled person, no virtuous person, no wise person. What then, great king? Is the mother of the embryo in its first stage one person, and the mother of the embryo in its second stage another? Is the mother of the embryo in its third stage another, and the mother of the embryo in its fourth stage another? Is the mother of the small child another, and the mother of the grown man another? Does one person learn a craft, and another become skilled? Does one person perform an evil deed, and another have his hands and feet cut off?" "Certainly not, venerable sir. But if this were said to you, venerable sir, what would you say?" The Elder said, "I myself, great king, was that young, tender, feeble infant lying on my back, and it is I myself who am now grown up. In dependence upon this very body, all these states are united as one."
– Xin ngài hãy cho một ví dụ. – Tâu Đại vương, ngài nghĩ sao, khi ngài còn là một đứa trẻ nhỏ, non nớt, yếu ớt, nằm ngửa, có phải chính ngài bây giờ đã lớn không? – Không phải, thưa ngài, đứa trẻ nhỏ, non nớt, yếu ớt, nằm ngửa ấy là một người khác, còn tôi bây giờ đã lớn là một người khác. – Nếu vậy, tâu Đại vương, sẽ không có mẹ, không có cha, không có thầy, không có người có tài nghệ, không có người có giới hạnh, không có người có trí tuệ. Tâu Đại vương, có phải mẹ của giọt máu (kalala) là một người khác, mẹ của khối thịt mềm (abbuda) là một người khác, mẹ của miếng thịt (pesi) là một người khác, mẹ của khối thịt cứng (ghana) là một người khác, mẹ của đứa trẻ nhỏ là một người khác, mẹ của người lớn là một người khác? Một người học nghề, một người khác thành thạo? Một người làm điều ác, tay chân của người khác bị chặt? – Không phải, thưa ngài. Nhưng thưa ngài, nếu được hỏi như vậy, ngài sẽ trả lời thế nào? Trưởng lão nói: – Chính tôi, tâu Đại vương, đã từng là đứa trẻ nhỏ, non nớt, yếu ớt, nằm ngửa, và chính tôi bây giờ đã lớn. Nương vào chính thân này, tất cả những trạng thái ấy được gom lại làm một.
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso padīpaṃ padīpeyya, kiṃ so sabbarattiṃ padīpeyyā’’ti? ‘‘Āma, bhante, sabbarattiṃ padīpeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, yā purime yāme acci, sā majjhime yāme accī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Yā majjhime yāme acci, sā pacchime yāme accī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, añño so ahosi purime yāme padīpo, añño majjhime yāme padīpo, añño pacchime yāme padīpo’’ti? ‘‘Na hi bhante, taṃ yeva nissāya sabbarattiṃ padīpito’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dhammasantati sandahati, añño uppajjati, añño nirujjhati, apubbaṃ acarimaṃ viya sandahati, tena na ca so, na ca añño, purimaviññāṇe pacchimaviññāṇaṃ saṅgahaṃ gacchatī’’ti.
"Give me a further simile." "Suppose, great king, someone were to light a lamp. Would it burn all night?" "Yes, venerable sir, it would burn all night." "Now, great king, is the flame in the first watch of the night the same as the flame in the middle watch?" "No, venerable sir." "Is the flame in the middle watch the same as the flame in the last watch?" "No, venerable sir." "Then, great king, was the lamp in the first watch one lamp, the lamp in the middle watch another, and the lamp in the last watch yet another?" "No, venerable sir. It was in dependence on that one lamp that it burned all night." "In the same way, great king, the continuity of phenomena flows on; one arises and another ceases, connecting as if without a before or an after. Therefore, one is neither the same as nor different from the other, and the final consciousness is linked to the initial consciousness."
– Xin ngài hãy cho thêm một ví dụ. – Tâu Đại vương, ví như một người nào đó thắp một ngọn đèn, nó có cháy suốt đêm không? – Vâng, thưa ngài, nó cháy suốt đêm. – Tâu Đại vương, có phải ngọn lửa ở canh đầu cũng là ngọn lửa ở canh giữa không? – Không phải, thưa ngài. – Có phải ngọn lửa ở canh giữa cũng là ngọn lửa ở canh cuối không? – Không phải, thưa ngài. – Tâu Đại vương, có phải ngọn đèn ở canh đầu là một ngọn khác, ngọn đèn ở canh giữa là một ngọn khác, ngọn đèn ở canh cuối là một ngọn khác không? – Không phải, thưa ngài, nương vào chính ngọn đèn ấy mà nó cháy suốt đêm. – Cũng vậy, tâu Đại vương, dòng tương tục của các pháp nối tiếp nhau, một pháp sanh lên, một pháp diệt đi, nó nối tiếp như thể không có trước không có sau. Do đó, không phải là người ấy, cũng không phải là người khác, thức sau được bao gồm trong thức trước.
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, khīraṃ duyhamānaṃ kālantarena dadhi parivatteyya, dadhito navanītaṃ, navanītato ghataṃ parivatteyya, yo nu kho, mahārāja, evaṃ vadeyya ‘yaṃ yeva khīraṃ taṃ yeva dadhi, yaṃ yeva dadhi taṃ yeva navanītaṃ, yaṃ yeva navanītaṃ taṃ yeva ghata’nti, sammā nu kho so, mahārāja, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘Na hi bhante, taṃyeva nissāya sambhūta’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dhammasantati sandahati, añño uppajjati, añño nirujjhati, apubbaṃ acarimaṃ viya sandahati, tena na ca so, na ca añño, purimaviññāṇe pacchimaviññāṇaṃ saṅgahaṃ gacchatī’’ti.
"Give me a further simile." "Suppose, great king, that from milk that has been drawn, in time curds should be produced; from curds, fresh butter; and from fresh butter, ghee. If someone were to say, 'The very milk is the curds, the very curds are the fresh butter, and the very fresh butter is the ghee,' would that person, great king, be speaking correctly?" "No, venerable sir. Each has arisen in dependence on the preceding one." "In the same way, great king, the continuity of phenomena flows on; one arises and another ceases, connecting as if without a before or an after. Therefore, one is neither the same as nor different from the other, and the final consciousness is linked to the initial consciousness."
“Xin ngài hãy cho thêm một ví dụ.” “Tâu Đại vương, ví như sữa được vắt ra, sau một thời gian sẽ biến thành sữa đông, từ sữa đông biến thành bơ tươi, từ bơ tươi biến thành bơ lỏng. Tâu Đại vương, nếu có người nào nói rằng: ‘Cái gì là sữa thì chính là sữa đông, cái gì là sữa đông thì chính là bơ tươi, cái gì là bơ tươi thì chính là bơ lỏng,’ tâu Đại vương, người nói như vậy có được xem là nói đúng chăng?” “Bạch ngài, không phải vậy. Nó được sanh ra do nương vào chính cái đó.” “Cũng vậy, tâu Đại vương, dòng tương tục của các pháp nối tiếp nhau, cái khác sanh lên, cái khác diệt đi, nó nối tiếp như thể không có trước không có sau. Do đó, không phải là người ấy, cũng không phải là người khác, và thức sau được thâu nhiếp vào trong thức trước.”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
"You are skillful, venerable Nāgasena."
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo.”
Dhammasantatipañho paṭhamo.
The first question on the continuity of phenomena is concluded.
Câu hỏi thứ nhất về dòng tương tục của các pháp.