11. Kinh Thập Thượng

350. Tôi nghe như vầy – một thời, Thế Tôn trú ở Campā, bên bờ hồ sen Gaggarā, cùng với đại chúng Tỳ khưu, với khoảng năm trăm vị Tỳ khưu. Tại đó, Tôn giả Sāriputta gọi các Tỳ khưu: ‘Này chư hiền Tỳ khưu!’. ‘Thưa hiền giả’, các Tỳ khưu ấy đáp lời Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta nói điều này:

‘Ta sẽ thuyết kinh Thập Thượng, pháp môn để chứng đắc Niết-bàn; để chấm dứt khổ, giải thoát khỏi mọi trói buộc’.

351. Này chư hiền, có một pháp có nhiều lợi ích, một pháp cần được tu tập, một pháp cần được liễu tri, một pháp cần được đoạn tận, một pháp thuộc phần tổn giảm, một pháp thuộc phần thù thắng, một pháp khó thông đạt, một pháp cần được phát sanh, một pháp cần được thắng tri, một pháp cần được chứng ngộ.

(a) Thế nào là một pháp có nhiều lợi ích? Sự không dể duôi trong các thiện pháp. Đây là một pháp có nhiều lợi ích.

(b) Thế nào là một pháp cần được tu tập? Niệm thân hành đi kèm với hỷ. Đây là một pháp cần được tu tập.

(c) Thế nào là một pháp cần được liễu tri? Xúc hữu lậu, là đối tượng của thủ. Đây là một pháp cần được liễu tri.

Pháp nào là một pháp cần phải đoạn trừ? Ngã mạn. Đây là một pháp cần phải đoạn trừ.

Pháp nào là một pháp thuộc phần giảm sút? Tác ý không như lý. Đây là một pháp thuộc phần giảm sút.

Pháp nào là một pháp thuộc phần đặc thù? Tác ý như lý. Đây là một pháp thuộc phần đặc thù.

Pháp nào là một pháp khó thể nhập? Tâm định vô gián. Đây là một pháp khó thể nhập.

Pháp nào là một pháp cần phải làm cho sanh khởi? Trí tuệ không bị lay chuyển. Đây là một pháp cần phải làm cho sanh khởi.

Pháp nào là một pháp cần phải được thắng tri? Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực. Đây là một pháp cần phải được thắng tri.

Pháp nào là một pháp cần phải được chứng ngộ? Tâm giải thoát không bị lay chuyển. Đây là một pháp cần phải được chứng ngộ.

Như vậy, mười pháp này là chân thật, xác thực, đúng như vậy, không sai khác, không khác hơn, đã được Như Lai chánh đẳng giác.

352. Hai pháp có nhiều hỗ trợ, hai pháp cần phải được tu tập, hai pháp cần phải được liễu tri, hai pháp cần phải được đoạn trừ, hai pháp thuộc phần giảm sút, hai pháp thuộc phần đặc thù, hai pháp khó thể nhập, hai pháp cần phải làm cho sanh khởi, hai pháp cần phải được thắng tri, hai pháp cần phải được chứng ngộ.

Những pháp nào là hai pháp có nhiều hỗ trợ? Niệm và tỉnh giác. Đây là hai pháp có nhiều hỗ trợ.

Những pháp nào là hai pháp cần phải được tu tập? Chỉ và quán. Đây là hai pháp cần phải được tu tập.

Những pháp nào là hai pháp cần phải được liễu tri? Danh và sắc. Đây là hai pháp cần phải được liễu tri.

Những pháp nào là hai pháp cần phải được đoạn trừ? Vô minh và hữu ái. Đây là hai pháp cần phải được đoạn trừ.

Những pháp nào là hai pháp thuộc phần giảm sút? Sự khó dạy và bạn bè xấu ác. Đây là hai pháp thuộc phần giảm sút.

Những pháp nào là hai pháp thuộc phần đặc thù? Sự dễ dạy và bạn bè tốt lành. Đây là hai pháp thuộc phần đặc thù.

Những pháp nào là hai pháp khó thể nhập? Nhân nào và duyên nào làm cho các chúng sanh bị ô nhiễm, và nhân nào và duyên nào làm cho các chúng sanh được thanh tịnh. Đây là hai pháp khó thể nhập.

Những pháp nào là hai pháp cần phải làm cho sanh khởi? Hai trí tuệ: trí về sự đoạn tận, trí về sự không sanh khởi. Đây là hai pháp cần phải làm cho sanh khởi.

Những pháp nào là hai pháp cần phải được thắng tri? Hai giới: giới hữu vi và giới vô vi. Đây là hai pháp cần phải được thắng tri.

Những pháp nào là hai pháp cần phải được chứng ngộ? Minh và giải thoát. Đây là hai pháp cần phải được chứng ngộ.

Như vậy, hai mươi pháp này là chân thật, xác thực, đúng như vậy, không sai khác, không khác hơn, đã được Như Lai chánh đẳng giác.

353. Ba pháp có nhiều hỗ trợ, ba pháp cần phải được tu tập, ... đến ... ba pháp cần phải được chứng ngộ.

Những pháp nào là ba pháp có nhiều hỗ trợ? Thân cận bậc chân nhân, nghe diệu pháp, thực hành pháp và tùy pháp. Đây là ba pháp có nhiều hỗ trợ.

Những pháp nào là ba pháp cần phải được tu tập? Ba loại định: định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, định không tầm không tứ. Đây là ba pháp cần phải được tu tập.

Những pháp nào là ba pháp cần phải được liễu tri? Ba loại thọ: lạc thọ, khổ thọ, thọ không khổ không lạc. Đây là ba pháp cần phải được liễu tri.

Những pháp nào là ba pháp cần phải được đoạn trừ? Ba loại ái: dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Đây là ba pháp cần phải được đoạn trừ.

Những pháp nào là ba pháp thuộc phần giảm sút? Ba bất thiện căn: tham là bất thiện căn, sân là bất thiện căn, si là bất thiện căn. Đây là ba pháp thuộc phần giảm sút.

Những pháp nào là ba pháp thuộc phần đặc thù? Ba thiện căn: vô tham là thiện căn, vô sân là thiện căn, vô si là thiện căn. Đây là ba pháp thuộc phần đặc thù.

Những pháp nào là ba pháp khó thể nhập? Ba giới xuất ly: sự xuất ly khỏi các dục, tức là sự xuất gia; sự xuất ly khỏi các sắc, tức là vô sắc; và đối với bất cứ điều gì đã hiện hữu, hữu vi, do duyên sanh, sự đoạn diệt của nó là sự xuất ly. Đây là ba pháp khó thể nhập.

(Ja) “Thế nào là ba pháp cần được làm cho sanh khởi? Ba loại trí – trí về quá khứ, trí về vị lai, trí về hiện tại. Ba pháp này cần được làm cho sanh khởi.”

(Jha) “Thế nào là ba pháp cần được thắng tri? Ba giới – dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Ba pháp này cần được thắng tri.”

(Ña) “Thế nào là ba pháp cần được chứng ngộ? Ba minh – minh là trí túc mạng tùy niệm, minh là trí về sự sanh tử của chúng sanh, minh là trí về sự đoạn tận các lậu hoặc. Ba pháp này cần được chứng ngộ.”

“Như vậy, ba mươi pháp này là có thật, là chân thật, là như thật, là không sai khác, là không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng giác.”

Bốn Pháp

354. “Bốn pháp có nhiều lợi ích, bốn pháp cần được tu tập... cho đến... bốn pháp cần được chứng ngộ.”

(Ka) “Thế nào là bốn pháp có nhiều lợi ích? Bốn bánh xe – sống ở nơi thích hợp, thân cận bậc chân nhân, tự mình hướng đến chánh đạo, và đã tạo phước từ trước. Bốn pháp này có nhiều lợi ích.”

(Kha) “Thế nào là bốn pháp cần được tu tập? Bốn niệm xứ – này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Trên các cảm thọ... cho đến... trên tâm... trên các pháp, vị ấy sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Bốn pháp này cần được tu tập.”

(Ga) “Thế nào là bốn pháp cần được liễu tri? Bốn loại thực – đoàn thực, hoặc thô hoặc tế; xúc thực là thứ hai; tư niệm thực là thứ ba; thức thực là thứ tư. Bốn pháp này cần được liễu tri.”

(Gha) “Thế nào là bốn pháp cần được đoạn trừ? Bốn bộc lưu – dục bộc, hữu bộc, kiến bộc, vô minh bộc. Bốn pháp này cần được đoạn trừ.”

(Ṅa) “Thế nào là bốn pháp thuộc phần thoái thất? Bốn ách – dục ách, hữu ách, kiến ách, vô minh ách. Bốn pháp này thuộc phần thoái thất.”

(Ca) “Thế nào là bốn pháp thuộc phần thù thắng? Bốn sự thoát ly – thoát ly dục ách, thoát ly hữu ách, thoát ly kiến ách, thoát ly vô minh ách. Bốn pháp này thuộc phần thù thắng.”

(Cha) “Thế nào là bốn pháp khó thông đạt? Bốn định – định thuộc phần thoái thất, định thuộc phần trì trệ, định thuộc phần thù thắng, định thuộc phần thể nhập. Bốn pháp này khó thông đạt.”

(Ja) “Thế nào là bốn pháp cần được làm cho sanh khởi? Bốn loại trí – trí về pháp, trí về tùy tri, trí về tha tâm, trí về tục đế. Bốn pháp này cần được làm cho sanh khởi.”

(Jha) “Thế nào là bốn pháp cần được thắng tri? Bốn Thánh đế – Thánh đế về khổ, Thánh đế về khổ tập, Thánh đế về khổ diệt, Thánh đế về con đường đưa đến khổ diệt. Bốn pháp này cần được thắng tri.”

(Ña) “Thế nào là bốn pháp cần được chứng ngộ? Bốn quả Sa-môn – quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất lai, quả A-la-hán. Bốn pháp này cần được chứng ngộ.”

“Như vậy, bốn mươi pháp này là có thật, là chân thật, là như thật, là không sai khác, là không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng giác.”

355. “Năm pháp có nhiều lợi ích... cho đến... năm pháp cần được chứng ngộ.”

(Ka) “Thế nào là năm pháp có nhiều lợi ích? Năm chi phần tinh cần – này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu có lòng tin, tin vào sự giác ngộ của Như Lai rằng: ‘Vì thế, Thế Tôn là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’ Vị ấy ít bệnh, ít não, có tiêu hóa tốt, không quá lạnh, không quá nóng, quân bình, thích hợp cho sự tinh cần. Vị ấy không xảo trá, không lừa dối, thể hiện bản thân như thật đối với bậc Đạo sư hoặc các vị đồng phạm hạnh có trí. Vị ấy sống tinh tấn, nỗ lực để đoạn trừ các pháp bất thiện, để thành tựu các pháp thiện, kiên trì, bền chí, không từ bỏ gánh nặng trong các pháp thiện. Vị ấy có trí tuệ, có trí tuệ thấy được sự sanh diệt, là trí tuệ bậc thánh, có khả năng thể nhập, đưa đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh. Năm pháp này có nhiều lợi ích.”

(Kha) “Thế nào là năm pháp cần được tu tập? Chánh định có năm chi phần – sự biến mãn của hỷ, sự biến mãn của lạc, sự biến mãn của tâm, sự biến mãn của ánh sáng, và tướng để phản khán. Năm pháp này cần được tu tập.”

(Ga) “Thế nào là năm pháp cần được liễu tri? Năm thủ uẩn – sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Năm pháp này cần được liễu tri.”

(Gha) “Thế nào là năm pháp cần được đoạn trừ? Năm triền cái – triền cái tham dục, triền cái sân hận, triền cái hôn trầm thụy miên, triền cái trạo cử hối quá, triền cái hoài nghi. Năm pháp này cần được đoạn trừ.”

Năm pháp nào thuộc phần suy thoái? Năm tâm hoang vu. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu đối với bậc Đạo Sư có sự hoài nghi, do dự, không quyết đoán, không có niềm tin trong sạch. Này chư hiền, vị tỳ khưu nào đối với bậc Đạo Sư có sự hoài nghi, do dự, không quyết đoán, không có niềm tin trong sạch, tâm của vị ấy không hướng đến sự nhiệt tâm, sự chuyên cần, sự kiên trì, sự tinh tấn. Tâm của người nào không hướng đến sự nhiệt tâm, sự chuyên cần, sự kiên trì, sự tinh tấn. Đây là tâm hoang vu thứ nhất. Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đối với Pháp có sự hoài nghi, do dự... (như trên)... đối với Tăng có sự hoài nghi, do dự... (như trên)... đối với học giới có sự hoài nghi, do dự... (như trên)... đối với các vị đồng phạm hạnh thì phẫn nộ, không hoan hỷ, có tâm tổn hại, sanh lòng chai cứng. Này chư hiền, vị tỳ khưu nào đối với các vị đồng phạm hạnh thì phẫn nộ, không hoan hỷ, có tâm tổn hại, sanh lòng chai cứng, tâm của vị ấy không hướng đến sự nhiệt tâm, sự chuyên cần, sự kiên trì, sự tinh tấn. Tâm của người nào không hướng đến sự nhiệt tâm, sự chuyên cần, sự kiên trì, sự tinh tấn. Đây là tâm hoang vu thứ năm. Năm pháp này thuộc phần suy thoái.

Năm pháp nào thuộc phần thù thắng? Năm quyền: tín quyền, tấn quyền, niệm quyền, định quyền, và tuệ quyền. Năm pháp này thuộc phần thù thắng.

Năm pháp nào khó thể thông suốt? Năm giới có tính cách xuất ly. Này chư hiền, ở đây, khi vị tỳ khưu tác ý đến các dục, tâm không hướng đến, không có niềm tin trong sạch, không an trú, không giải thoát trong các dục. Nhưng khi vị ấy tác ý đến sự xuất gia, tâm hướng đến, có niềm tin trong sạch, an trú, giải thoát trong sự xuất gia. Tâm ấy của vị ấy đã khéo đi, khéo tu tập, khéo vượt lên, khéo giải thoát, không liên hệ với các dục. Và những lậu hoặc, phiền não, nhiệt não nào sanh khởi do duyên các dục, vị ấy được giải thoát khỏi chúng. Vị ấy không cảm thọ cảm giác ấy. Đây được gọi là sự xuất ly khỏi các dục.

Lại nữa, này chư hiền, khi vị tỳ khưu tác ý đến sân, tâm không hướng đến, không có niềm tin trong sạch, không an trú, không giải thoát trong sân. Nhưng khi vị ấy tác ý đến vô sân, tâm hướng đến, có niềm tin trong sạch, an trú, giải thoát trong vô sân. Tâm ấy của vị ấy đã khéo đi, khéo tu tập, khéo vượt lên, khéo giải thoát, không liên hệ với sân. Và những lậu hoặc, phiền não, nhiệt não nào sanh khởi do duyên sân, vị ấy được giải thoát khỏi chúng. Vị ấy không cảm thọ cảm giác ấy. Đây được gọi là sự xuất ly khỏi sân.

Lại nữa, này chư hiền, khi vị tỳ khưu tác ý đến hại, tâm không hướng đến, không có niềm tin trong sạch, không an trú, không giải thoát trong hại. Nhưng khi vị ấy tác ý đến vô hại, tâm hướng đến, có niềm tin trong sạch, an trú, giải thoát trong vô hại. Tâm ấy của vị ấy đã khéo đi, khéo tu tập, khéo vượt lên, khéo giải thoát, không liên hệ với hại. Và những lậu hoặc, phiền não, nhiệt não nào sanh khởi do duyên hại, vị ấy được giải thoát khỏi chúng. Vị ấy không cảm thọ cảm giác ấy. Đây được gọi là sự xuất ly khỏi hại.

Lại nữa, này chư hiền, khi vị tỳ khưu tác ý đến các sắc, tâm không hướng đến, không có niềm tin trong sạch, không an trú, không giải thoát trong các sắc. Nhưng khi vị ấy tác ý đến vô sắc, tâm hướng đến, có niềm tin trong sạch, an trú, giải thoát trong vô sắc. Tâm ấy của vị ấy đã khéo đi, khéo tu tập, khéo vượt lên, khéo giải thoát, không liên hệ với các sắc. Và những lậu hoặc, phiền não, nhiệt não nào sanh khởi do duyên các sắc, vị ấy được giải thoát khỏi chúng. Vị ấy không cảm thọ cảm giác ấy. Đây được gọi là sự xuất ly khỏi các sắc.

Lại nữa, này chư hiền, khi vị tỳ khưu tác ý đến thân kiến, tâm không hướng đến, không có niềm tin trong sạch, không an trú, không giải thoát trong thân kiến. Nhưng khi vị ấy tác ý đến sự đoạn diệt thân kiến, tâm hướng đến, có niềm tin trong sạch, an trú, giải thoát trong sự đoạn diệt thân kiến. Tâm ấy của vị ấy đã khéo đi, khéo tu tập, khéo vượt lên, khéo giải thoát, không liên hệ với thân kiến. Và những lậu hoặc, phiền não, nhiệt não nào sanh khởi do duyên thân kiến, vị ấy được giải thoát khỏi chúng. Vị ấy không cảm thọ cảm giác ấy. Đây được gọi là sự xuất ly khỏi thân kiến. Năm pháp này khó thể thông suốt.

Năm pháp nào cần phải được làm cho sanh khởi? Chánh định có năm loại trí. Trí tự mình sanh khởi rằng: ‘Định này đem lại lạc trong hiện tại và có kết quả an lạc trong tương lai.’ Trí tự mình sanh khởi rằng: ‘Định này là thánh thiện, không thuộc về vật chất.’ Trí tự mình sanh khởi rằng: ‘Định này không phải là pháp được người hạ liệt thực hành.’ Trí tự mình sanh khởi rằng: ‘Định này là tịch tịnh, vi diệu, đạt được nhờ sự an tịnh, đạt được nhờ nhất tâm, không phải là pháp được duy trì bằng sự chế ngự và ngăn chặn có cố gắng.’ Trí tự mình sanh khởi rằng: ‘Ta nhập định này với chánh niệm, và ta xuất khỏi định này với chánh niệm.’ Năm pháp này cần phải được làm cho sanh khởi.

(Jha) "Năm pháp nào cần được thắng tri? Năm xứ sở của sự giải thoát. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu được bậc Đạo Sư thuyết giảng giáo pháp, hoặc được một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó (thuyết giảng). Này chư hiền, khi vị tỳ khưu được bậc Đạo Sư thuyết giảng giáo pháp, hoặc được một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó thuyết giảng theo cách thức như thế nào, thì vị ấy cảm nhận được ý nghĩa và cảm nhận được giáo pháp trong pháp ấy theo cách thức như thế ấy. Đối với vị ấy, người cảm nhận được ý nghĩa, người cảm nhận được giáo pháp, sự hân hoan sanh khởi; khi đã hoan hỷ, hỷ sanh khởi; khi có tâm hoan hỷ, thân được khinh an; khi thân được khinh an, vị ấy cảm nhận được lạc; khi có lạc, tâm được định tĩnh. Đây là xứ sở của sự giải thoát thứ nhất.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu không được bậc Đạo Sư thuyết giảng giáo pháp, cũng không được một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó (thuyết giảng), nhưng vị ấy lại thuyết giảng một cách rộng rãi cho người khác về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc. Này chư hiền, khi vị tỳ khưu thuyết giảng một cách rộng rãi cho người khác về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc theo cách thức như thế nào, thì vị ấy cảm nhận được ý nghĩa và cảm nhận được giáo pháp trong pháp ấy theo cách thức như thế ấy. Đối với vị ấy, người cảm nhận được ý nghĩa, người cảm nhận được giáo pháp, sự hân hoan sanh khởi; khi đã hoan hỷ, hỷ sanh khởi; khi có tâm hoan hỷ, thân được khinh an; khi thân được khinh an, vị ấy cảm nhận được lạc; khi có lạc, tâm được định tĩnh. Đây là xứ sở của sự giải thoát thứ hai.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu không được bậc Đạo Sư thuyết giảng giáo pháp, cũng không được một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó (thuyết giảng), và cũng không thuyết giảng một cách rộng rãi cho người khác về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc. Nhưng vị ấy lại đọc tụng một cách rộng rãi về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc. Này chư hiền, khi vị tỳ khưu đọc tụng một cách rộng rãi về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc theo cách thức như thế nào, thì vị ấy cảm nhận được ý nghĩa và cảm nhận được giáo pháp trong pháp ấy theo cách thức như thế ấy. Đối với vị ấy, người cảm nhận được ý nghĩa, người cảm nhận được giáo pháp, sự hân hoan sanh khởi; khi đã hoan hỷ, hỷ sanh khởi; khi có tâm hoan hỷ, thân được khinh an; khi thân được khinh an, vị ấy cảm nhận được lạc; khi có lạc, tâm được định tĩnh. Đây là xứ sở của sự giải thoát thứ ba.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu không được bậc Đạo Sư thuyết giảng giáo pháp, cũng không được một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó (thuyết giảng), cũng không thuyết giảng một cách rộng rãi cho người khác về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc, và cũng không đọc tụng một cách rộng rãi về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc. Nhưng vị ấy lại dùng tâm để tầm cầu, tứ sát, và dùng ý để quán chiếu về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc. Này chư hiền, khi vị tỳ khưu dùng tâm để tầm cầu, tứ sát, và dùng ý để quán chiếu về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc theo cách thức như thế nào, thì vị ấy cảm nhận được ý nghĩa và cảm nhận được giáo pháp trong pháp ấy theo cách thức như thế ấy. Đối với vị ấy, người cảm nhận được ý nghĩa, người cảm nhận được giáo pháp, sự hân hoan sanh khởi; khi đã hoan hỷ, hỷ sanh khởi; khi có tâm hoan hỷ, thân được khinh an; khi thân được khinh an, vị ấy cảm nhận được lạc; khi có lạc, tâm được định tĩnh. Đây là xứ sở của sự giải thoát thứ tư.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu không được bậc Đạo Sư thuyết giảng giáo pháp, cũng không được một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó (thuyết giảng), cũng không thuyết giảng một cách rộng rãi cho người khác về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc, cũng không đọc tụng một cách rộng rãi về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc, và cũng không dùng tâm để tầm cầu, tứ sát, và dùng ý để quán chiếu về giáo pháp đã được nghe, đã được học thuộc; nhưng một định tướng nào đó đã được vị ấy khéo nắm giữ, khéo tác ý, khéo ghi nhớ, và khéo thông suốt bằng trí tuệ. Này chư hiền, khi một định tướng nào đó đã được vị tỳ khưu khéo nắm giữ, khéo tác ý, khéo ghi nhớ, và khéo thông suốt bằng trí tuệ theo cách thức như thế nào, thì vị ấy cảm nhận được ý nghĩa và cảm nhận được giáo pháp trong pháp ấy theo cách thức như thế ấy. Đối với vị ấy, người cảm nhận được ý nghĩa, người cảm nhận được giáo pháp, sự hân hoan sanh khởi; khi đã hoan hỷ, hỷ sanh khởi; khi có tâm hoan hỷ, thân được khinh an; khi thân được khinh an, vị ấy cảm nhận được lạc; khi có lạc, tâm được định tĩnh. Đây là xứ sở của sự giải thoát thứ năm. Năm pháp này cần được thắng tri.

(Ña) "Năm pháp nào cần được chứng ngộ? Năm pháp uẩn: giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, và giải thoát tri kiến uẩn. Năm pháp này cần được chứng ngộ.

Như vậy, năm mươi pháp này là chân thật, là xác thực, là như vậy, là không sai khác, là không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng giác.

356. Sáu pháp có nhiều hỗ trợ... cho đến... sáu pháp cần được chứng ngộ.

(Ka) "Sáu pháp nào có nhiều hỗ trợ? Sáu pháp đáng ghi nhớ. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu có thân nghiệp từ ái được thể hiện đối với các vị đồng phạm hạnh, cả khi công khai lẫn khi kín đáo. Pháp này cũng là pháp đáng ghi nhớ, tạo ra sự thương mến, tạo ra sự kính trọng, đưa đến sự nhiếp trì, không tranh cãi, hòa hợp, và nhất trí.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu có khẩu nghiệp từ ái... cho đến... đưa đến sự nhất trí.

Này chư hiền, lại nữa, ý nghiệp từ của vị tỳ khưu... này... đưa đến sự hợp nhất.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu đối với những lợi lộc đúng pháp, có được đúng pháp, cho đến chỉ là những gì còn lại trong bát, vị ấy không dùng riêng mà dùng chung với các vị đồng phạm hạnh có giới đức. Pháp này cũng đáng được ghi nhớ... này... đưa đến sự hợp nhất.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu đối với những giới luật không bị sứt mẻ, không bị thủng, không bị lốm đốm, không bị vằn vện, có tính giải thoát, được bậc trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến định, vị ấy sống đồng đẳng về giới với các vị đồng phạm hạnh, cả khi có mặt lẫn khi vắng mặt. Pháp này cũng đáng được ghi nhớ... này... đưa đến sự hợp nhất.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu đối với tri kiến nào là thánh thiện, có khả năng hướng xuất, đưa đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh cho người thực hành, vị ấy sống đồng đẳng về tri kiến với các vị đồng phạm hạnh, cả khi có mặt lẫn khi vắng mặt. Pháp này cũng đáng được ghi nhớ, làm phát sinh lòng thương mến, làm phát sinh lòng kính trọng, đưa đến sự nhiếp trì, không tranh cãi, hòa hợp, hợp nhất. Sáu pháp này có nhiều lợi ích.

(b) Sáu pháp nào cần được tu tập? Sáu đề mục tùy niệm: tùy niệm Phật, tùy niệm Pháp, tùy niệm Tăng, tùy niệm Giới, tùy niệm Thí, tùy niệm Thiên. Sáu pháp này cần được tu tập.

(c) Sáu pháp nào cần được liễu tri? Sáu nội xứ: nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Sáu pháp này cần được liễu tri.

(d) Sáu pháp nào cần được đoạn trừ? Sáu thân ái: sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Sáu pháp này cần được đoạn trừ.

(đ) Sáu pháp nào thuộc phần tổn giảm? Sáu sự không kính trọng. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu sống không kính trọng, không vâng phục đối với bậc Đạo Sư. Đối với Pháp... này... đối với Tăng... đối với học giới... đối với sự không dể duôi... đối với sự tiếp đãi, vị ấy sống không kính trọng, không vâng phục. Sáu pháp này thuộc phần tổn giảm.

(e) Sáu pháp nào thuộc phần thù thắng? Sáu sự kính trọng. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu sống có kính trọng, có vâng phục đối với bậc Đạo Sư. Đối với Pháp... này... đối với Tăng... đối với học giới... đối với sự không dể duôi... đối với sự tiếp đãi, vị ấy sống có kính trọng, có vâng phục. Sáu pháp này thuộc phần thù thắng.

(g) Sáu pháp nào khó thể nhập? Sáu giới có khả năng xuất ly. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu có thể nói như sau: 'Tâm giải thoát bằng từ của tôi đã được tu tập, làm cho sung mãn, làm như cỗ xe, làm như nền tảng, được thiết lập, được thực hành thuần thục, được khéo khởi sự. Thế nhưng, sân vẫn xâm chiếm tâm tôi và tồn tại'. Vị ấy nên được nói rằng: 'Chớ nói vậy, hiền giả chớ nói vậy, chớ vu khống Đức Thế Tôn. Vì vu khống Đức Thế Tôn là không tốt, Đức Thế Tôn không nói như vậy. Này chư hiền, đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, rằng khi tâm giải thoát bằng từ đã được tu tập, làm cho sung mãn, làm như cỗ xe, làm như nền tảng, được thiết lập, được thực hành thuần thục, được khéo khởi sự, mà sân vẫn xâm chiếm tâm và tồn tại, trường hợp ấy không xảy ra. Này chư hiền, chính tâm giải thoát bằng từ này là sự xuất ly khỏi sân'.

Này chư hiền, lại nữa, ở đây, vị tỳ khưu có thể nói như sau: 'Tâm giải thoát bằng bi của tôi đã được tu tập, làm cho sung mãn, làm như cỗ xe, làm như nền tảng, được thiết lập, được thực hành thuần thục, được khéo khởi sự. Thế nhưng, sự não hại vẫn xâm chiếm tâm tôi và tồn tại'. Vị ấy nên được nói rằng: 'Chớ nói vậy, hiền giả chớ nói vậy, chớ vu khống Đức Thế Tôn... này... Này chư hiền, chính tâm giải thoát bằng bi này là sự xuất ly khỏi sự não hại'.

Này chư hiền, lại nữa, ở đây, vị tỳ khưu có thể nói như sau: 'Tâm giải thoát bằng hỷ của tôi đã được tu tập... này... Thế nhưng, sự không hoan hỷ vẫn xâm chiếm tâm tôi và tồn tại'. Vị ấy nên được nói rằng: 'Chớ nói vậy, hiền giả chớ nói vậy... này... Này chư hiền, chính tâm giải thoát bằng hỷ này là sự xuất ly khỏi sự không hoan hỷ'.

Này chư hiền, lại nữa, ở đây, vị tỳ khưu có thể nói như sau: 'Tâm giải thoát bằng xả của tôi đã được tu tập... này... Thế nhưng, tham ái vẫn xâm chiếm tâm tôi và tồn tại'. Vị ấy nên được nói rằng: 'Chớ nói vậy, hiền giả chớ nói vậy... này... Này chư hiền, chính tâm giải thoát bằng xả này là sự xuất ly khỏi tham ái'.

Này chư hiền, lại nữa, ở đây, vị tỳ khưu có thể nói như sau: 'Tâm giải thoát vô tướng của tôi đã được tu tập... này... Thế nhưng, thức của tôi lại đi theo các tướng'. Vị ấy nên được nói rằng: 'Chớ nói vậy, hiền giả chớ nói vậy... này... Này chư hiền, chính tâm giải thoát vô tướng này là sự xuất ly khỏi tất cả các tướng'.

Này chư hiền, ở đây, có vị tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Đối với tôi, (ý niệm) “tôi là” đã được loại bỏ, tôi không còn quán xét “đây là tôi”, tuy nhiên, mũi tên nghi ngờ và phân vân vẫn còn xâm chiếm và tồn tại trong tâm tôi.’ Vị ấy nên được trả lời rằng: ‘Thưa hiền giả, chớ có nói như vậy. Thưa hiền giả, chớ có nói như vậy, chớ có vu khống Đức Thế Tôn. Việc vu khống Đức Thế Tôn là không tốt. Đức Thế Tôn sẽ không nói như vậy. Này chư hiền, điều này không thể xảy ra, không có trường hợp nào mà khi (ý niệm) “tôi là” đã được loại bỏ, khi không còn quán xét “đây là tôi”, mà mũi tên nghi ngờ và phân vân lại có thể xâm chiếm và tồn tại trong tâm. Trường hợp ấy không thể có. Này chư hiền, chính sự nhổ bật ngã mạn “tôi là” này là lối thoát khỏi mũi tên nghi ngờ và phân vân.’ Sáu pháp này thật khó thâm nhập.

(Ja) Sáu pháp nào cần được phát triển? Sáu pháp thường trú. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu sau khi thấy sắc bằng mắt, không vui mừng cũng không buồn rầu, vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Sau khi nghe tiếng bằng tai... cho đến... sau khi ngửi mùi bằng mũi... sau khi nếm vị bằng lưỡi... sau khi xúc chạm bằng thân... sau khi biết pháp bằng ý, vị ấy không vui mừng cũng không buồn rầu, vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Sáu pháp này cần được phát triển.

(Jha) Sáu pháp nào cần được thắng tri? Sáu pháp vô thượng: thấy vô thượng, nghe vô thượng, lợi lộc vô thượng, học tập vô thượng, phục vụ vô thượng, tưởng niệm vô thượng. Sáu pháp này cần được thắng tri.

(Ña) Sáu pháp nào cần được chứng ngộ? Sáu thắng trí. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu chứng nghiệm được các loại thần thông: một mình hiện ra nhiều hình, nhiều hình hiện ra một mình; hiện hình, biến hình; đi xuyên tường, xuyên thành, xuyên núi không bị trở ngại, như đi trong hư không; độn thổ trồi lên trong đất liền như ở trong nước; đi trên nước không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết già đi trên hư không như con chim có cánh; với bàn tay, vị ấy chạm và xoa mặt trăng, mặt trời, những vật có đại thần lực, đại uy lực như vậy; vị ấy dùng thân để điều khiển quyền lực cho đến cõi Phạm thiên.

Với thiên nhĩ giới thanh tịnh, siêu việt cõi người, vị ấy nghe được cả hai loại âm thanh, của chư thiên và của loài người, dù ở xa hay ở gần.

Vị ấy biết được tâm của các chúng sanh khác, của các người khác bằng tâm của mình. Vị ấy biết tâm có tham là tâm có tham... cho đến... hoặc biết tâm chưa giải thoát là tâm chưa giải thoát.

Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, cụ thể là một đời... cho đến... như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ với các khía cạnh và chi tiết của chúng.

Với thiên nhãn thanh tịnh, siêu việt cõi người, vị ấy thấy các chúng sanh đang chết đi và đang sanh lại, hèn hạ và cao sang, xinh đẹp và xấu xí, thiện thú và ác thú; vị ấy biết rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ... cho đến...

Do sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, vị ấy tự mình thắng tri, chứng ngộ và an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc. Sáu pháp này cần được chứng ngộ.

Như vậy, sáu mươi pháp này là có thật, là chân thật, là như vậy, không sai khác, không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng chánh giác.

357. Bảy pháp có nhiều công đức... cho đến... bảy pháp cần được chứng ngộ.

(Ka) Bảy pháp nào có nhiều công đức? Bảy thánh tài sản: tín tài, giới tài, tàm tài, quý tài, văn tài, thí tài, tuệ tài. Bảy pháp này có nhiều công đức.

(Kha) Bảy pháp nào cần được tu tập? Bảy giác chi: niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi. Bảy pháp này cần được tu tập.

(Ga) Bảy pháp nào cần được liễu tri? Bảy thức trú. Này chư hiền, có những chúng sanh thân khác nhau, tưởng khác nhau, ví như loài người, một số chư thiên và một số các loài trong cõi đoạ. Đây là thức trú thứ nhất.

Này chư hiền, có những chúng sanh thân khác nhau, tưởng giống nhau, ví như chư thiên cõi Phạm chúng, những vị được sanh lần đầu tiên. Đây là thức trú thứ hai.

Này chư hiền, có những chúng sanh thân giống nhau, tưởng khác nhau, ví như chư thiên cõi Quang Âm. Đây là thức trú thứ ba.

Này chư hiền, có những chúng sanh thân giống nhau, tưởng giống nhau, ví như chư thiên cõi Biến Tịnh. Đây là thức trú thứ tư.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do hoàn toàn vượt qua sắc tưởng... cho đến... đạt đến cõi Không Vô Biên Xứ với nhận thức ‘hư không là vô biên’. Đây là thức trú thứ năm.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do hoàn toàn vượt qua cõi Không Vô Biên Xứ, đạt đến cõi Thức Vô Biên Xứ với nhận thức ‘thức là vô biên’. Đây là thức trú thứ sáu.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do hoàn toàn vượt qua cõi Thức Vô Biên Xứ, đạt đến cõi Vô Sở Hữu Xứ với nhận thức ‘không có gì cả’. Đây là thức trú thứ bảy. Bảy pháp này cần được liễu tri.

(d) Bảy pháp nào cần phải đoạn trừ? Bảy tùy miên: Dục ái tùy miên, sân hận tùy miên, tà kiến tùy miên, hoài nghi tùy miên, mạn tùy miên, hữu ái tùy miên, vô minh tùy miên. Bảy pháp này cần phải đoạn trừ.

(đ) Bảy pháp nào thuộc phần tổn giảm? Bảy phi pháp: Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu không có tín, không có tàm, không có quý, ít nghe, biếng nhác, thất niệm, và không có trí tuệ. Bảy pháp này thuộc phần tổn giảm.

(e) Bảy pháp nào thuộc phần thù thắng? Bảy diệu pháp: Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu có tín, có tàm, có quý, nghe nhiều, tinh cần tinh tấn, có niệm hiện tiền, và có trí tuệ. Bảy pháp này thuộc phần thù thắng.

(g) Bảy pháp nào khó thông đạt? Bảy pháp của bậc chân nhân: Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu là người biết pháp, biết nghĩa, biết mình, biết chừng mực, biết thời, biết hội chúng, và biết người. Bảy pháp này khó thông đạt.

(h) Bảy pháp nào cần phải làm cho sanh khởi? Bảy tưởng: Vô thường tưởng, vô ngã tưởng, bất tịnh tưởng, nguy hại tưởng, đoạn trừ tưởng, ly tham tưởng, và đoạn diệt tưởng. Bảy pháp này cần phải làm cho sanh khởi.

(i) Bảy pháp nào cần phải thắng tri? Bảy sự việc của bậc vô học: Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu có ước muốn mãnh liệt trong việc thọ trì học giới, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với việc thọ trì học giới. Vị ấy có ước muốn mãnh liệt trong việc thẩm sát pháp, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với việc thẩm sát pháp. Vị ấy có ước muốn mãnh liệt trong việc điều phục dục vọng, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với việc điều phục dục vọng. Vị ấy có ước muốn mãnh liệt trong việc độc cư, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với việc độc cư. Vị ấy có ước muốn mãnh liệt trong việc khởi sự tinh tấn, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với việc khởi sự tinh tấn. Vị ấy có ước muốn mãnh liệt trong chánh niệm và sự thận trọng, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với chánh niệm và sự thận trọng. Vị ấy có ước muốn mãnh liệt trong việc thông đạt tri kiến, và trong tương lai không từ bỏ lòng yêu mến đối với việc thông đạt tri kiến. Bảy pháp này cần phải thắng tri.

(j) Bảy pháp nào cần phải chứng ngộ? Bảy lậu tận lực: Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc, nhờ chánh trí tuệ, đã khéo thấy như thật tất cả các hành là vô thường. Này chư hiền, việc vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc, nhờ chánh trí tuệ, đã khéo thấy như thật tất cả các hành là vô thường, đây cũng là một năng lực của vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc. Nhờ năng lực này, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc tuyên bố sự đoạn tận các lậu hoặc: ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc, nhờ chánh trí tuệ, đã khéo thấy như thật các dục ví như hố than hừng. Này chư hiền, ... cho đến ... ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’

Lại nữa, này chư hiền, tâm của vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc hướng về viễn ly, xuôi về viễn ly, nghiêng về viễn ly, an trú trong viễn ly, ưa thích xuất ly, đã chấm dứt hoàn toàn các pháp thuộc về lậu hoặc. Này chư hiền, ... cho đến ... ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc đã tu tập, khéo tu tập bốn niệm xứ. Này chư hiền, ... cho đến ... ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc đã tu tập, khéo tu tập năm căn. Này chư hiền, ... cho đến ... ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc đã tu tập, khéo tu tập bảy giác chi. Này chư hiền, ... cho đến ... ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc đã tu tập, khéo tu tập Thánh đạo tám ngành. Này chư hiền, việc vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc đã tu tập, khéo tu tập Thánh đạo tám ngành, đây cũng là một năng lực của vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc. Nhờ năng lực này, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc tuyên bố sự đoạn tận các lậu hoặc: ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận.’ Bảy pháp này cần phải chứng ngộ.

Bảy mươi pháp này là như thật, là chân xác, là như vậy, là không sai khác, là không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng giác.

Dứt phẩm tụng thứ nhất.

358. Tám pháp có nhiều công năng ... cho đến ... tám pháp cần phải chứng ngộ.

(a) Tám pháp nào có nhiều công năng? Tám nhân, tám duyên này đưa đến sự chứng đắc trí tuệ thuộc sơ khởi phạm hạnh chưa được chứng đắc, và khi đã chứng đắc, đưa đến sự tăng trưởng, quảng đại, tu tập, và viên mãn. Tám pháp ấy là gì? Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu sống nương tựa vào bậc Đạo sư hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng tôn kính nào khác, nơi vị ấy tàm và quý mãnh liệt được thiết lập, cùng với lòng yêu mến và kính trọng. Đây là nhân thứ nhất, là duyên thứ nhất đưa đến sự chứng đắc trí tuệ thuộc sơ khởi phạm hạnh chưa được chứng đắc, và khi đã chứng đắc, đưa đến sự tăng trưởng, quảng đại, tu tập, và viên mãn.

Vị ấy sống nương tựa vào vị đạo sư ấy, hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng tôn kính nào đó, là người mà vị ấy có lòng tàm quý mãnh liệt, có lòng thương mến và kính trọng. Vị ấy thỉnh thoảng đến gần các vị ấy để hỏi han, thẩm vấn: ‘Thưa ngài, điều này là thế nào? Ý nghĩa của điều này là gì?’ Đối với vị ấy, các vị tôn giả ấy đã làm cho sáng tỏ điều chưa được sáng tỏ, đã làm cho rõ ràng điều chưa được rõ ràng, và đã xua tan sự hoài nghi về các pháp ở nhiều phương diện đáng hoài nghi. Đây là nhân thứ hai, là duyên thứ hai, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu.

Sau khi đã nghe pháp ấy, vị ấy thành tựu hai loại viễn ly: thân viễn ly và tâm viễn ly. Đây là nhân thứ ba, là duyên thứ ba, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu.

Lại nữa, này các hiền hữu, vị tỳ khưu có giới hạnh, sống được phòng hộ bởi sự phòng hộ của giới bổn, có đầy đủ oai nghi và nơi hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và tu học trong các học giới. Đây là nhân thứ tư, là duyên thứ tư, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu.

Lại nữa, này các hiền hữu, vị tỳ khưu là người đa văn, ghi nhớ điều đã nghe, tích lũy điều đã nghe. Những pháp nào có sự tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, tốt đẹp ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, tuyên thuyết về phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ và trong sạch, những pháp như vậy đã được vị ấy nghe nhiều, đã được ghi nhớ, đã được thực hành quen thuộc bằng lời nói, đã được quán xét bằng ý, đã được khéo thông đạt bằng trí tuệ. Đây là nhân thứ năm, là duyên thứ năm, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu.

Lại nữa, này các hiền hữu, vị tỳ khưu sống với tinh tấn đã được khởi sự để đoạn trừ các pháp bất thiện, để thành tựu các pháp thiện, là người có sức mạnh, có sự kiên trì, không từ bỏ gánh nặng trong các pháp thiện. Đây là nhân thứ sáu, là duyên thứ sáu, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu.

Lại nữa, này các hiền hữu, vị tỳ khưu là người có chánh niệm, có đầy đủ chánh niệm và sự thận trọng tối thượng, có thể ghi nhớ, có thể hồi tưởng lại việc đã làm từ lâu và lời đã nói từ lâu. Đây là nhân thứ bảy, là duyên thứ bảy, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu.

Lại nữa, này các hiền hữu, vị tỳ khưu sống quán xét sự sanh diệt ở năm thủ uẩn: ‘Đây là sắc, đây là sự sanh khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc. Đây là thọ... Đây là tưởng... Đây là các hành... Đây là thức, đây là sự sanh khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức.’ Đây là nhân thứ tám, là duyên thứ tám, đưa đến việc thành tựu trí tuệ thuộc về phạm hạnh sơ khởi vốn chưa được thành tựu, và đưa đến sự tăng trưởng, sự rộng lớn, sự tu tập, sự viên mãn của trí tuệ đã được thành tựu. Tám pháp này là những pháp có nhiều sự hỗ trợ.

(b) Tám pháp nào cần được tu tập? Đó là Thánh đạo Tám ngành, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Tám pháp này cần được tu tập.

(c) Tám pháp nào cần được liễu tri? Đó là tám pháp thế gian: được và không được, danh và không danh, chê và khen, lạc và khổ. Tám pháp này cần được liễu tri.

(d) Tám pháp nào cần được đoạn trừ? Đó là tám sự sai lầm: tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Tám pháp này cần được đoạn trừ.

(e) Tám pháp nào thuộc về phần suy thoái? Đó là tám cơ sở của sự lười biếng. Này các hiền hữu, ở đây vị tỳ khưu có công việc phải làm, vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta sẽ có công việc phải làm, và trong khi làm việc, thân của ta sẽ mệt mỏi. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống, không khởi sự tinh tấn để chứng đạt điều chưa chứng đạt, để thành tựu điều chưa thành tựu, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ. Đây là cơ sở thứ nhất của sự lười biếng.

Lại nữa, này các hiền hữu, vị tỳ khưu đã làm xong công việc. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã làm xong công việc, và trong khi làm việc, thân của ta đã mệt mỏi. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống, không khởi sự tinh tấn... Đây là cơ sở thứ hai của sự lười biếng.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu phải đi đường. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta sẽ phải đi đường, và trong khi đi đường, thân của ta sẽ mệt mỏi. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống, không khởi sự tinh tấn... Đây là trường hợp biếng nhác thứ ba.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu đã đi đường xong. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã đi đường xong, trong khi đi đường thân của ta đã mệt mỏi. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống, không khởi sự tinh tấn... Đây là trường hợp biếng nhác thứ tư.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, không nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta, trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, đã không nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Thân của ta đây mệt mỏi, không thích hợp để làm việc. Thôi, ta hãy nằm xuống.’... Đây là trường hợp biếng nhác thứ năm.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta, trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, đã nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Thân của ta đây nặng nề, không thích hợp để làm việc, ta nghĩ nó giống như bị nhồi đậu. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống... Đây là trường hợp biếng nhác thứ sáu.

Này chư hiền, lại nữa, một cơn bệnh nhẹ khởi lên nơi vị tỳ khưu. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Cơn bệnh nhẹ này đã khởi lên nơi ta, có lý do để nằm xuống. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống... Đây là trường hợp biếng nhác thứ bảy.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu vừa khỏi bệnh, mới bình phục không lâu sau cơn bệnh. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta vừa khỏi bệnh, mới bình phục không lâu sau cơn bệnh. Thân của ta đây yếu ớt, không thích hợp để làm việc. Thôi, ta hãy nằm xuống.’ Vị ấy nằm xuống... Đây là trường hợp biếng nhác thứ tám. Tám pháp này thuộc phần suy thoái.

Thế nào là tám pháp thuộc phần thù thắng? Tám trường hợp để khởi sự tinh tấn. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu có công việc phải làm. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta sẽ có công việc phải làm, và trong khi làm việc, ta sẽ không dễ dàng tác ý đến lời dạy của chư Phật. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn để đạt đến điều chưa đạt, để chứng đắc điều chưa chứng đắc, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ.’ Vị ấy khởi sự tinh tấn để đạt đến điều chưa đạt, để chứng đắc điều chưa chứng đắc, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ. Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ nhất.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu đã làm xong công việc. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã làm xong công việc, và trong khi làm việc, ta đã không thể tác ý đến lời dạy của chư Phật. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn...’ Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ hai.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu phải đi đường. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta sẽ phải đi đường, và trong khi đi đường, ta sẽ không dễ dàng tác ý đến lời dạy của chư Phật. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn...’ Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ ba.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu đã đi đường xong. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta đã đi đường xong, và trong khi đi đường, ta đã không thể tác ý đến lời dạy của chư Phật. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn...’ Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ tư.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, không nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta, trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, đã không nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Thân của ta đây nhẹ nhàng, thích hợp để làm việc. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn...’ Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ năm.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta, trong khi đi khất thực ở làng hoặc thị trấn, đã nhận được vật thực thô hay ngon cho đến mức vừa đủ no. Thân của ta đây có sức mạnh, thích hợp để làm việc. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn...’ Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ sáu.

Này chư hiền, lại nữa, một cơn bệnh nhẹ khởi lên nơi vị tỳ khưu. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Cơn bệnh nhẹ này đã khởi lên nơi ta. Có khả năng là cơn bệnh này của ta sẽ tăng thêm. Thôi, ta hãy khởi sự tinh tấn...’ Đây là trường hợp để khởi sự tinh tấn thứ bảy.

Này chư hiền, lại nữa, vị tỳ khưu vừa khỏi bệnh, mới khỏi bệnh chưa bao lâu. Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta vừa khỏi bệnh, mới khỏi bệnh chưa bao lâu. Có khả năng là bệnh của ta sẽ tái phát. Vậy ta hãy tinh tấn để đạt được điều chưa đạt được, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ, để thực chứng điều chưa thực chứng.’ Vị ấy tinh tấn để đạt được điều chưa đạt được, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ, để thực chứng điều chưa thực chứng. Đây là cơ sở thứ tám để khởi sự tinh tấn. Tám pháp này đưa đến sự thù thắng.

(Sáu) Tám pháp khó chứng ngộ là những gì? Tám thời điểm không thuận lợi, không phải lúc để sống đời phạm hạnh. Này chư hiền, ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác; và Pháp được thuyết giảng, đưa đến an tịnh, đưa đến Niết-bàn, hướng đến giác ngộ, do bậc Thiện Thệ tuyên thuyết. Nhưng cá nhân này lại sanh vào địa ngục. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ nhất để sống đời phạm hạnh.

Này chư hiền, lại nữa, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác; và Pháp được thuyết giảng, đưa đến an tịnh, đưa đến Niết-bàn, hướng đến giác ngộ, do bậc Thiện Thệ tuyên thuyết; nhưng cá nhân này lại sanh vào loài bàng sanh. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ hai để sống đời phạm hạnh.

Lại nữa... cho đến... cá nhân này lại sanh vào cảnh giới ngạ quỷ. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ ba để sống đời phạm hạnh.

Lại nữa... cho đến... cá nhân này lại sanh vào một trong các cõi trời trường thọ. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ tư để sống đời phạm hạnh.

Lại nữa... cho đến... cá nhân này lại sanh ở các xứ biên địa, trong những người man di không hiểu biết, nơi không có sự đi lại của các tỳ khưu, tỳ khưu ni, cận sự nam, cận sự nữ. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ năm để sống đời phạm hạnh.

Lại nữa... cho đến... và cá nhân này sanh ở trung ương quốc, nhưng lại có tà kiến, có tri kiến sai lạc: ‘Không có sự bố thí, không có sự cúng dường, không có sự tế tự; không có kết quả của các nghiệp thiện ác; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có các chúng sanh hóa sanh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh, thực hành chân chánh, những vị đã tự mình chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết về đời này và đời sau.’ Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ sáu để sống đời phạm hạnh.

Lại nữa... cho đến... và cá nhân này sanh ở trung ương quốc, nhưng lại là người liệt tuệ, ngu đần, câm ngọng, không có khả năng hiểu được ý nghĩa của những lời thiện thuyết và ác thuyết. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ bảy để sống đời phạm hạnh.

Lại nữa... cho đến... và cá nhân này sanh ở trung ương quốc, là người có trí tuệ, không ngu đần, không câm ngọng, có khả năng hiểu được ý nghĩa của những lời thiện thuyết và ác thuyết. Đây là thời điểm không thuận lợi, không phải lúc thứ tám để sống đời phạm hạnh. Tám pháp này là những pháp khó chứng ngộ.

(Bảy) Tám pháp cần được phát sanh là những gì? Tám tư duy của bậc đại nhân: Pháp này dành cho người ít ham muốn, không phải cho người nhiều ham muốn. Pháp này dành cho người biết đủ, không phải cho người không biết đủ. Pháp này dành cho người sống độc cư, không phải cho người thích hội chúng. Pháp này dành cho người tinh tấn, không phải cho người lười biếng. Pháp này dành cho người có niệm an trú, không phải cho người thất niệm. Pháp này dành cho người có định, không phải cho người không có định. Pháp này dành cho người có trí tuệ, không phải cho người liệt tuệ. Pháp này dành cho người không hý luận, không phải cho người ưa thích hý luận. Tám pháp này cần được phát sanh.

(Tám) Tám pháp cần được thắng tri là những gì? Tám thắng xứ. Có người có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài, có giới hạn, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi chinh phục chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ nhất.

Có người có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài, vô lượng, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi chinh phục chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ hai.

Có người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài, có giới hạn, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi chinh phục chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ ba.

Có người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài, vô lượng, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi chinh phục chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ tư.

Một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu xanh, có sắc xanh, hiện rõ màu xanh, có ánh sáng xanh. Ví như hoa umā màu xanh, có sắc xanh, hiện rõ màu xanh, có ánh sáng xanh. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī, được chải kỹ cả hai mặt, màu xanh, có sắc xanh, hiện rõ màu xanh, có ánh sáng xanh. Cũng vậy, một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu xanh, có sắc xanh, hiện rõ màu xanh, có ánh sáng xanh, và có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ năm.

Một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu vàng, có sắc vàng, hiện rõ màu vàng, có ánh sáng vàng. Ví như hoa kaṇikāra màu vàng, có sắc vàng, hiện rõ màu vàng, có ánh sáng vàng. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī, được chải kỹ cả hai mặt, màu vàng, có sắc vàng, hiện rõ màu vàng, có ánh sáng vàng. Cũng vậy, một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu vàng, có sắc vàng, hiện rõ màu vàng, có ánh sáng vàng, và có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ sáu.

Một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu đỏ, có sắc đỏ, hiện rõ màu đỏ, có ánh sáng đỏ. Ví như hoa bandhujīvaka màu đỏ, có sắc đỏ, hiện rõ màu đỏ, có ánh sáng đỏ. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī, được chải kỹ cả hai mặt, màu đỏ, có sắc đỏ, hiện rõ màu đỏ, có ánh sáng đỏ. Cũng vậy, một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu đỏ, có sắc đỏ, hiện rõ màu đỏ, có ánh sáng đỏ, và có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ bảy.

Một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu trắng, có sắc trắng, hiện rõ màu trắng, có ánh sáng trắng. Ví như sao mai màu trắng, có sắc trắng, hiện rõ màu trắng, có ánh sáng trắng. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī, được chải kỹ cả hai mặt, màu trắng, có sắc trắng, hiện rõ màu trắng, có ánh sáng trắng. Cũng vậy, một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài màu trắng, có sắc trắng, hiện rõ màu trắng, có ánh sáng trắng, và có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự chúng, ta biết, ta thấy.’ Đây là thắng xứ thứ tám. Tám pháp này cần được thắng tri.

(Ña) Tám pháp nào cần được chứng ngộ? Tám sự giải thoát – Vị có sắc thấy các sắc. Đây là sự giải thoát thứ nhất.

Một người không có tưởng về sắc ở bên trong, thấy các sắc ở bên ngoài. Đây là sự giải thoát thứ hai.

Chỉ chuyên chú vào cái đẹp. Đây là sự giải thoát thứ ba.

Do hoàn toàn vượt qua các sắc tưởng, do sự chấm dứt các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các tưởng khác biệt, vị ấy chứng đạt và an trú Không Vô Biên Xứ với ý niệm: ‘Hư không là vô biên.’ Đây là sự giải thoát thứ tư.

Do hoàn toàn vượt qua Không Vô Biên Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Thức Vô Biên Xứ với ý niệm: ‘Thức là vô biên.’ Đây là sự giải thoát thứ năm.

Do hoàn toàn vượt qua Thức Vô Biên Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Vô Sở Hữu Xứ với ý niệm: ‘Không có gì cả.’ Đây là sự giải thoát thứ sáu.

Do hoàn toàn vượt qua Vô Sở Hữu Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Đây là sự giải thoát thứ bảy.

Do hoàn toàn vượt qua Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Diệt Thọ Tưởng Định. Đây là sự giải thoát thứ tám. Tám pháp này cần được chứng ngộ.

Như vậy, tám mươi pháp này là có thật, xác thực, đúng như vậy, không sai lệch, không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng giác.

359. Chín pháp có nhiều lợi ích… (vân vân)… chín pháp cần được chứng ngộ.

(Ka) Chín pháp nào có nhiều lợi ích? Chín pháp có sự tác ý như lý làm gốc rễ. Khi có sự tác ý như lý, hân hoan sanh khởi; khi có hân hoan, hỷ sanh khởi; khi tâm có hỷ, thân được khinh an; khi thân khinh an, vị ấy cảm thọ lạc; khi có lạc, tâm được định tĩnh; khi tâm định tĩnh, vị ấy biết và thấy như thật; khi biết và thấy như thật, vị ấy nhàm chán; khi nhàm chán, vị ấy ly tham; do ly tham, vị ấy được giải thoát. Chín pháp này có nhiều lợi ích.

(Kha) Chín pháp nào cần được tu tập? Chín chi phần tinh cần thanh tịnh – chi phần tinh cần thanh tịnh là giới thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là tâm thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là kiến thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là đoạn nghi thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là hành trình tri kiến thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là tri kiến thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là tuệ thanh tịnh, chi phần tinh cần thanh tịnh là giải thoát thanh tịnh. Chín pháp này cần được tu tập.

Này chư hiền, chín pháp nào cần được liễu tri? Chín trú xứ của chúng sanh. Này chư hiền, có những chúng sanh thân dị biệt, tưởng dị biệt. Ví như loài người, một số chư thiên, và một số các loài trong đọa xứ. Đây là trú xứ thứ nhất của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh thân dị biệt, tưởng đồng nhất. Ví như chư thiên cõi Phạm chúng, được sanh ra đầu tiên (ở cõi Sơ thiền). Đây là trú xứ thứ hai của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh thân đồng nhất, tưởng dị biệt. Ví như chư thiên cõi Quang Âm. Đây là trú xứ thứ ba của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh thân đồng nhất, tưởng đồng nhất. Ví như chư thiên cõi Biến Tịnh. Đây là trú xứ thứ tư của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh vô tưởng, vô thọ. Ví như chư thiên cõi Vô Tưởng. Đây là trú xứ thứ năm của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, do chấm dứt các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các tưởng dị biệt, nghĩ rằng ‘hư không là vô biên’, nên đã đạt đến Không Vô Biên Xứ. Đây là trú xứ thứ sáu của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, nghĩ rằng ‘thức là vô biên’, nên đã đạt đến Thức Vô Biên Xứ. Đây là trú xứ thứ bảy của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, nghĩ rằng ‘không có gì cả’, nên đã đạt đến Vô Sở Hữu Xứ. Đây là trú xứ thứ tám của chúng sanh.

Này chư hiền, có những chúng sanh, do vượt qua hoàn toàn Vô Sở Hữu Xứ, nên đã đạt đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Đây là trú xứ thứ chín của chúng sanh. Chín pháp này cần được liễu tri.

Này chư hiền, chín pháp nào cần được đoạn trừ? Chín pháp lấy ái làm gốc rễ. Duyên ái có tìm cầu; duyên tìm cầu có đạt được; duyên đạt được có quyết định; duyên quyết định có tham dục; duyên tham dục có chấp thủ; duyên chấp thủ có chiếm hữu; duyên chiếm hữu có keo kiệt; duyên keo kiệt có bảo vệ; do nhân duyên bảo vệ mà có việc cầm gậy, cầm đao, cãi cọ, tranh chấp, tranh luận, nói ‘mày, mày’, nói hai lưỡi, nói dối, và vô số các pháp ác, bất thiện khác sanh khởi. Chín pháp này cần được đoạn trừ.

Này chư hiền, chín pháp nào thuộc phần hạ liệt? Chín hiềm hận sự. Người ấy ôm lòng hiềm hận rằng: ‘Người kia đã làm điều bất lợi cho ta’. Người ấy ôm lòng hiềm hận rằng: ‘Người kia đang làm điều bất lợi cho ta’. Người ấy ôm lòng hiềm hận rằng: ‘Người kia sẽ làm điều bất lợi cho ta’. Người ấy ôm lòng hiềm hận rằng: ‘Người kia đã làm điều bất lợi cho người thân yêu, người quý mến của ta’... ‘đang làm’... ‘sẽ làm điều bất lợi cho người thân yêu, người quý mến của ta’. Người ấy ôm lòng hiềm hận rằng: ‘Người kia đã làm điều lợi ích cho người không thân yêu, người không quý mến của ta’... ‘đang làm’... ‘sẽ làm điều lợi ích cho người không thân yêu, người không quý mến của ta’. Chín pháp này thuộc phần hạ liệt.

Này chư hiền, chín pháp nào thuộc phần thù thắng? Chín phương pháp điều phục hiềm hận. Người ấy điều phục hiềm hận rằng: ‘Người kia đã làm điều bất lợi cho ta, nhưng làm sao có thể khác được?’. Người ấy điều phục hiềm hận rằng: ‘Người kia đang làm điều bất lợi cho ta, nhưng làm sao có thể khác được?’. Người ấy điều phục hiềm hận rằng: ‘Người kia sẽ làm điều bất lợi cho ta, nhưng làm sao có thể khác được?’. Người ấy điều phục hiềm hận rằng: ‘Người kia đã làm điều bất lợi cho người thân yêu, người quý mến của ta... đang làm... sẽ làm..., nhưng làm sao có thể khác được?’. Người ấy điều phục hiềm hận rằng: ‘Người kia đã làm điều lợi ích cho người không thân yêu, người không quý mến của ta... đang làm... sẽ làm..., nhưng làm sao có thể khác được?’. Chín pháp này thuộc phần thù thắng.

Này chư hiền, chín pháp nào khó thể nhập? Chín sự dị biệt. Duyên giới dị biệt sanh khởi xúc dị biệt; duyên xúc dị biệt sanh khởi thọ dị biệt; duyên thọ dị biệt sanh khởi tưởng dị biệt; duyên tưởng dị biệt sanh khởi tầm dị biệt; duyên tầm dị biệt sanh khởi dục dị biệt; duyên dục dị biệt sanh khởi nhiệt não dị biệt; duyên nhiệt não dị biệt sanh khởi tìm cầu dị biệt; duyên tìm cầu dị biệt sanh khởi đạt được dị biệt. Chín pháp này khó thể nhập.

Này chư hiền, chín pháp nào cần được phát triển? Chín loại tưởng: tưởng bất tịnh, tưởng sự chết, tưởng ghê tởm trong vật thực, tưởng không hoan hỷ trong tất cả thế gian, tưởng vô thường, tưởng khổ trong cái vô thường, tưởng vô ngã trong cái khổ, tưởng đoạn trừ, tưởng ly tham. Chín pháp này cần được phát triển.

(Jha) Chín pháp nào cần được thắng tri? Chín pháp tuần tự trú. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Do làm cho an tịnh tầm và tứ... cho đến... chứng và trú thiền thứ hai. Do ly hỷ... cho đến... chứng và trú thiền thứ ba. Do xả lạc... cho đến... chứng và trú thiền thứ tư. Do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng... cho đến... chứng và trú Không Vô Biên Xứ. Do vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, với ý niệm ‘thức là vô biên,’ chứng và trú Thức Vô Biên Xứ. Do vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, với ý niệm ‘không có gì cả,’ chứng và trú Vô Sở Hữu Xứ. Do vượt qua hoàn toàn Vô Sở Hữu Xứ, chứng và trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Do vượt qua hoàn toàn Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, chứng và trú Diệt Thọ Tưởng Định. Chín pháp này cần được thắng tri.

(Ña) Chín pháp nào cần được chứng ngộ? Chín pháp tuần tự diệt. Đối với người đã nhập thiền thứ nhất, dục tưởng được đoạn diệt. Đối với người đã nhập thiền thứ hai, tầm và tứ được đoạn diệt. Đối với người đã nhập thiền thứ ba, hỷ được đoạn diệt. Đối với người đã nhập thiền thứ tư, hơi thở vô hơi thở ra được đoạn diệt. Đối với người đã nhập Không Vô Biên Xứ, sắc tưởng được đoạn diệt. Đối với người đã nhập Thức Vô Biên Xứ, tưởng về Không Vô Biên Xứ được đoạn diệt. Đối với người đã nhập Vô Sở Hữu Xứ, tưởng về Thức Vô Biên Xứ được đoạn diệt. Đối với người đã nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, tưởng về Vô Sở Hữu Xứ được đoạn diệt. Đối với người đã nhập Diệt Thọ Tưởng Định, tưởng và thọ được đoạn diệt. Chín pháp này cần được chứng ngộ.

Như vậy, chín mươi pháp này là có thật, là chân thật, là như thật, là không sai khác, là không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng giác.

360. Mười pháp có nhiều công đức... cho đến... mười pháp cần được chứng ngộ.

(Ka) Mười pháp nào có nhiều công đức? Mười pháp tạo nên chỗ nương tựa. Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu có giới hạnh, sống chế ngự trong sự chế ngự của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và tu học trong các học giới. Này chư hiền, vị tỳ khưu có giới hạnh... cho đến... tu học trong các học giới. Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu là người đa văn... cho đến... được tri kiến khéo thông đạt. Này chư hiền, vị tỳ khưu là người đa văn... cho đến... Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu có bạn lành, có thân hữu tốt, có xu hướng về người lành. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... có xu hướng về người lành. Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu là người dễ nói, hội đủ các pháp khiến trở thành người dễ nói, kham nhẫn, và khéo tiếp thu lời giáo huấn. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... lời giáo huấn. Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu đối với các công việc lớn nhỏ của các vị đồng phạm hạnh, là người khéo léo, không biếng nhác, có trí tuệ suy xét thích hợp, có khả năng thực hiện, có khả năng sắp đặt. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... có khả năng sắp đặt. Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu là người yêu thích Chánh pháp, có lời nói khả ái, có niềm hân hoan lớn lao trong thắng pháp và thắng luật. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... có niềm hân hoan lớn lao. Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu là người biết đủ với bất kỳ các vật dụng nào như y, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu sống tinh cần tinh tấn... cho đến... trong các thiện pháp. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu là người có chánh niệm, có chánh niệm và tỉnh giác tối thượng, có thể nhớ lại, tùy niệm những việc đã làm, những lời đã nói từ lâu. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa.

Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu là người có trí tuệ, có trí tuệ về sanh diệt, bậc thánh, có khả năng thể nhập, đưa đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh. Này chư hiền, vị tỳ khưu... cho đến... Pháp này cũng tạo nên chỗ nương tựa. Mười pháp này có nhiều công đức.

(Kha) Mười pháp nào cần được tu tập? Mười biến xứ. Có người nhận thức biến xứ đất: trên, dưới, ngang, không hai, vô lượng. Có người nhận thức biến xứ nước... cho đến... có người nhận thức biến xứ lửa... có người nhận thức biến xứ gió... có người nhận thức biến xứ xanh... có người nhận thức biến xứ vàng... có người nhận thức biến xứ đỏ... có người nhận thức biến xứ trắng... có người nhận thức biến xứ hư không... có người nhận thức biến xứ thức: trên, dưới, ngang, không hai, vô lượng. Mười pháp này cần được tu tập.

Mười pháp nào cần được liễu tri? Mười xứ: nhãn xứ, sắc xứ, nhĩ xứ, thanh xứ, tỷ xứ, hương xứ, thiệt xứ, vị xứ, thân xứ, xúc xứ. Mười pháp này cần được liễu tri.

Mười pháp nào cần được đoạn trừ? Mười tà tánh: tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, tà trí, tà giải thoát. Mười pháp này cần được đoạn trừ.

Mười pháp nào thuộc phần tổn giảm? Mười con đường nghiệp bất thiện: sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, sân hận, tà kiến. Mười pháp này thuộc phần tổn giảm.

Mười pháp nào thuộc phần thù thắng? Mười con đường nghiệp thiện: từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói đâm thọc, từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời vô ích, không tham lam, không sân hận, chánh kiến. Mười pháp này thuộc phần thù thắng.

Mười pháp nào khó thể thông đạt? Mười Thánh trú: Này chư hiền, ở đây vị Tỳ khưu đã từ bỏ năm chi phần, thành tựu sáu chi phần, có sự phòng hộ duy nhất, có bốn sự nương tựa, đã loại bỏ các chân lý riêng lẻ, đã chấm dứt mọi sự tìm cầu, có tư duy không vẩn đục, có thân hành được an tịnh, có tâm được khéo giải thoát, có tuệ được khéo giải thoát.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu đã từ bỏ năm chi phần? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu đã đoạn trừ được tham dục, đã đoạn trừ được sân hận, đã đoạn trừ được hôn trầm và thụy miên, đã đoạn trừ được trạo cử và hối quá, đã đoạn trừ được hoài nghi. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu đã từ bỏ năm chi phần.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu thành tựu sáu chi phần? Này chư hiền, ở đây, sau khi thấy sắc bằng mắt, vị Tỳ khưu không hoan hỷ, không ưu phiền, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Sau khi nghe tiếng bằng tai... sau khi ngửi hương bằng mũi... sau khi nếm vị bằng lưỡi... sau khi cảm nhận xúc bằng thân... sau khi nhận biết pháp bằng ý, vị ấy không hoan hỷ, không ưu phiền, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu thành tựu sáu chi phần.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu có sự phòng hộ duy nhất? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu thành tựu tâm được niệm phòng hộ. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu có sự phòng hộ duy nhất.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu có bốn sự nương tựa? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu sau khi thẩm xét, thọ dụng một số thứ; sau khi thẩm xét, kham nhẫn một số thứ; sau khi thẩm xét, né tránh một số thứ; sau khi thẩm xét, loại trừ một số thứ. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu có bốn sự nương tựa.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu đã loại bỏ các chân lý riêng lẻ? Này chư hiền, ở đây, đối với vị Tỳ khưu, những chân lý riêng lẻ đa dạng của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đa dạng, tất cả những điều ấy đã được gạt bỏ, loại trừ, từ bỏ, khước từ, giải thoát, đoạn trừ, xả ly. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu đã loại bỏ các chân lý riêng lẻ.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu đã chấm dứt mọi sự tìm cầu? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu đã đoạn trừ sự tìm cầu dục, đã đoạn trừ sự tìm cầu hữu, và sự tìm cầu phạm hạnh đã được an tịnh. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu đã chấm dứt mọi sự tìm cầu.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu có tư duy không vẩn đục? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu đã đoạn trừ dục tư duy, đã đoạn trừ sân tư duy, đã đoạn trừ hại tư duy. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu có tư duy không vẩn đục.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu có thân hành được an tịnh? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu do đoạn trừ lạc và khổ, do sự diệt mất của hỷ và ưu đã có từ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, có niệm thanh tịnh nhờ xả. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu có thân hành được an tịnh.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu có tâm được khéo giải thoát? Này chư hiền, ở đây, tâm của vị Tỳ khưu được giải thoát khỏi tham, tâm được giải thoát khỏi sân, tâm được giải thoát khỏi si. Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu có tâm được khéo giải thoát.

Này chư hiền, thế nào là vị Tỳ khưu có tuệ được khéo giải thoát? Này chư hiền, ở đây, vị Tỳ khưu biết rõ rằng: ‘Tham của ta đã được đoạn trừ, đã được cắt tận gốc rễ, đã được làm như cây thốt nốt không đầu, đã được làm cho không thể hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai.’ Vị ấy biết rõ rằng: ‘Sân của ta đã được đoạn trừ... có bản chất không sanh khởi trong tương lai.’ Vị ấy biết rõ rằng: ‘Si của ta đã được đoạn trừ... có bản chất không sanh khởi trong tương lai.’ Này chư hiền, như vậy là vị Tỳ khưu có tuệ được khéo giải thoát. Mười pháp này khó thể thông đạt.

Mười pháp nào cần được làm cho sanh khởi? Mười tưởng: tưởng bất tịnh, tưởng về sự chết, tưởng về sự ghê tởm trong vật thực, tưởng về sự không hoan hỷ trong toàn thế gian, tưởng vô thường, tưởng về khổ trong cái vô thường, tưởng về vô ngã trong cái khổ, tưởng về sự đoạn trừ, tưởng về sự ly tham, tưởng về sự diệt. Mười pháp này cần được làm cho sanh khởi.

(Jha) Mười pháp nào cần được thắng tri? Mười sự việc cần được đoạn trừ. Đối với người có chánh kiến, tà kiến được đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi sanh do duyên tà kiến, những pháp ấy cũng được đoạn trừ nơi vị ấy. Đối với người có chánh tư duy, tà tư duy... này đây... đối với người có chánh ngữ, tà ngữ... đối với người có chánh nghiệp, tà nghiệp... đối với người có chánh mạng, tà mạng... đối với người có chánh tinh tấn, tà tinh tấn... đối với người có chánh niệm, tà niệm... đối với người có chánh định, tà định... đối với người có chánh trí, tà trí được đoạn trừ. Đối với người có chánh giải thoát, tà giải thoát được đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi sanh do duyên tà giải thoát, những pháp ấy cũng được đoạn trừ nơi vị ấy. Mười pháp này cần được thắng tri.

(Ña) Mười pháp nào cần được chứng ngộ? Mười pháp vô học. Chánh kiến vô học, chánh tư duy vô học, chánh ngữ vô học, chánh nghiệp vô học, chánh mạng vô học, chánh tinh tấn vô học, chánh niệm vô học, chánh định vô học, chánh trí vô học, chánh giải thoát vô học. Mười pháp này cần được chứng ngộ.

Như vậy, một trăm pháp này là có thật, là chân thật, là như thật, là không sai khác, là không khác đi, đã được Như Lai chánh đẳng chánh giác.’ Tôn giả Sāriputta đã nói như vậy. Các vị tỳ khưu ấy đã hoan hỷ, tín thọ lời dạy của tôn giả Sāriputta.

Kinh Thập Thượng, bài kinh thứ mười một, đã chấm dứt.

Phẩm Pāthika đã chấm dứt.

Kinh Pāthika, kinh Udumbara, kinh Cakkavatti, kinh Aggañña; kinh Sampasādana, kinh Pāsāda, kinh Mahāpurisalakkhaṇa.

Kinh Siṅgāla, kinh Āṭānāṭiya, kinh Saṅgīti, và kinh Dasuttara; do có mười một bài kinh này nên được gọi là phẩm Pāthika.

Phần Pāḷi của phẩm Pāthika đã chấm dứt.

Toàn bộ, được trang hoàng với ba phẩm,

Trường Bộ Kinh đã hoàn tất.