3. Kinh Am-bát-tha

254. Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Thế Tôn đang du hành ở xứ Kosala cùng với đại chúng Tỳ khưu gồm khoảng năm trăm vị, Ngài đã đi đến một ngôi làng Bà la môn của xứ Kosala tên là Icchānaṅgala. Tại đó, đức Thế Tôn trú ngụ trong một khu rừng gần làng Icchānaṅgala.

Tích truyện về Pokkharasāti

255. Vào lúc bấy giờ, Bà la môn Pokkharasāti trú ngụ tại Ukkaṭṭha, một nơi đông dân, có cỏ, củi, và nước, dồi dào ngũ cốc, là tài sản của vua, là quà tặng của vua, là một tặng phẩm cao quý do vua Pasenadi của xứ Kosala ban cho. Bà la môn Pokkharasāti đã nghe như sau: ‘Này các ông, Sa môn Gotama, một người con của dòng họ Sakya, đã xuất gia từ dòng họ Sakya, đang du hành ở xứ Kosala cùng với đại chúng Tỳ khưu gồm khoảng năm trăm vị, đã đến Icchānaṅgala và đang trú ngụ trong khu rừng gần làng Icchānaṅgala. Tiếng đồn tốt đẹp về Tôn giả Gotama đã được lan truyền như sau: ‘Đức Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’ Ngài, sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, đã tuyên thuyết về thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với chúng Sa môn, Bà la môn, cùng với loài người và chư Thiên. Ngài thuyết giảng giáo pháp toàn hảo ở phần đầu, toàn hảo ở phần giữa, và toàn hảo ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú; Ngài trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ và trong sạch. Thật tốt lành thay khi được yết kiến các bậc A-la-hán như vậy.’

256. Vào lúc bấy giờ, có một thanh niên tên là Ambaṭṭha, là đệ tử của Bà la môn Pokkharasāti. Chàng là người chuyên tụng đọc, thông thuộc các thánh điển, tinh thông ba tập Vệ đà cùng với các từ vựng (Nighaṇḍu), nghi thức (Keṭubha), ngữ âm và từ nguyên (Akkharappabheda), và lịch sử (Itihāsa) là thứ năm; là người rành rẽ về văn phạm (Padaka) và cú pháp (Veyyākaraṇa); là người thông suốt triết học Thế Tục (Lokāyata) và các tướng của bậc đại nhân. Về lời dạy của bậc thầy mình trong ba tập Vệ đà, chàng đã được thừa nhận và công nhận rằng: ‘Những gì ta biết, ngươi cũng biết; những gì ngươi biết, ta cũng biết.’

257. Khi ấy, Bà la môn Pokkharasāti gọi thanh niên Ambaṭṭha và nói: ‘Này con Ambaṭṭha thân mến, Sa môn Gotama này, một người con của dòng họ Sakya, đã xuất gia từ dòng họ Sakya, đang du hành ở xứ Kosala cùng với đại chúng Tỳ khưu gồm khoảng năm trăm vị, đã đến Icchānaṅgala và đang trú ngụ trong khu rừng gần làng Icchānaṅgala. Tiếng đồn tốt đẹp về Tôn giả Gotama đã được lan truyền như sau: ‘Đức Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’ Ngài, sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, đã tuyên thuyết về thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với chúng Sa môn, Bà la môn, cùng với loài người và chư Thiên. Ngài thuyết giảng giáo pháp toàn hảo ở phần đầu, toàn hảo ở phần giữa, và toàn hảo ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú; Ngài trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ và trong sạch. Thật tốt lành thay khi được yết kiến các bậc A-la-hán như vậy. Này con Ambaṭṭha thân mến, con hãy đến chỗ Sa môn Gotama; sau khi đến, hãy tìm hiểu về Sa môn Gotama, xem tiếng đồn về Tôn giả Gotama có đúng sự thật hay không, và Tôn giả Gotama có thật sự như vậy hay không, để chúng ta có thể biết về Tôn giả Gotama một cách chính xác.’

258. ‘Thưa ngài, làm thế nào con có thể biết được về Tôn giả Gotama, xem tiếng đồn về Tôn giả Gotama có đúng sự thật hay không, và Tôn giả Gotama có thật sự như vậy hay không?’

‘Này con Ambaṭṭha thân mến, trong các thánh điển của chúng ta có nói đến ba mươi hai tướng của bậc đại nhân, người nào sở hữu các tướng này thì chỉ có hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu vị ấy sống tại gia, sẽ trở thành một vị vua Chuyển Luân Vương, một vị vua đúng pháp, một vị vua của chánh pháp, chinh phục bốn phương, chiến thắng, đạt được sự ổn định trong xứ sở, và sở hữu bảy báu vật. Bảy báu vật của vị ấy là: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu, và tướng quân báu là thứ bảy. Vị ấy có hơn một ngàn người con trai, dũng mãnh, có tướng mạo anh hùng, có thể đè bẹp quân đội của kẻ thù. Vị ấy trị vì khắp cõi đất cho đến tận biển cả, không dùng roi, không dùng gươm, mà bằng chánh pháp. Nhưng nếu vị ấy từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy sẽ trở thành một bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, người đã vén mở bức màn che trong thế gian. Này con Ambaṭṭha thân mến, ta là người truyền dạy các thánh điển, còn con là người lãnh thọ các thánh điển.’

259. "Thưa vâng, thưa ngài." Thanh niên Ambaṭṭha vâng lời bà-la-môn Pokkharasāti, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ bà-la-môn Pokkharasāti, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải, rồi lên xe ngựa cái, cùng với nhiều thanh niên khác đi đến khu rừng Icchānaṅgala. Đi xe đến hết đoạn đường dành cho xe, rồi xuống xe, đi bộ vào tịnh xá. Lúc bấy giờ, có nhiều vị tỳ-khưu đang đi kinh hành ở ngoài trời. Bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha đi đến chỗ các vị tỳ-khưu ấy; sau khi đến, nói với các vị tỳ-khưu ấy rằng: "Thưa các ngài, hiện nay Tôn giả Gotama đang ở đâu? Chúng tôi đến đây là để yết kiến Tôn giả Gotama."

260. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu ấy khởi lên ý nghĩ: "Thanh niên Ambaṭṭha này thuộc dòng dõi danh tiếng, lại là đệ tử của bà-la-môn Pokkharasāti danh tiếng. Việc Thế Tôn nói chuyện với những thiện nam tử như vậy không phải là điều nặng nhọc." Các vị ấy nói với thanh niên Ambaṭṭha rằng: "Này Ambaṭṭha, tịnh xá kia có cửa đóng. Hãy đi đến đó một cách im lặng, không vội vã vào hiên, rồi hắng giọng và gõ vào thanh ngang cửa. Thế Tôn sẽ mở cửa cho ngươi."

261. Bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha đi đến tịnh xá có cửa đóng, đến gần một cách im lặng, không vội vã vào hiên, rồi hắng giọng và gõ vào thanh ngang cửa. Thế Tôn mở cửa. Thanh niên Ambaṭṭha đi vào. Các thanh niên khác cũng đi vào và cùng Thế Tôn nói lời chào hỏi thân thiện. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện, đáng ghi nhớ, họ ngồi xuống một bên. Còn thanh niên Ambaṭṭha, vừa đi kinh hành vừa nói chuyện thân mật với Thế Tôn đang ngồi, vừa đứng vừa nói chuyện thân mật với Thế Tôn đang ngồi.

262. Bấy giờ, Thế Tôn nói với thanh niên Ambaṭṭha rằng: "Này Ambaṭṭha, có phải ngươi cũng nói chuyện với các vị bà-la-môn cao niên, lão thành, là thầy và thầy của thầy, giống như cách ngươi vừa đi vừa đứng mà nói chuyện thân mật với ta đang ngồi đây không?"

Lời buộc tội là người thấp kém lần thứ nhất.

263. "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy. Thưa Tôn giả Gotama, một bà-la-môn đang đi thì nên nói chuyện với một bà-la-môn đang đi; thưa Tôn giả Gotama, một bà-la-môn đang đứng thì nên nói chuyện với một bà-la-môn đang đứng; thưa Tôn giả Gotama, một bà-la-môn đang ngồi thì nên nói chuyện với một bà-la-môn đang ngồi; thưa Tôn giả Gotama, một bà-la-môn đang nằm thì nên nói chuyện với một bà-la-môn đang nằm. Còn đối với những sa-môn trọc đầu, những kẻ tu hành thấp kém, đen đúa, sinh ra từ gót chân của Phạm Thiên, thì tôi nói chuyện với họ cũng giống như cách tôi nói chuyện với Tôn giả Gotama vậy." "Này Ambaṭṭha, ngươi đến đây là có mục đích. Các ngươi đến đây vì mục đích nào thì hãy nên khéo tác ý đến mục đích ấy. Thật vậy, này các vị, thanh niên Ambaṭṭha này chưa được giáo huấn mà lại tự cho là đã được giáo huấn. Ngoài việc chưa được giáo huấn ra, còn có lý do nào khác nữa chăng?"

264. Bấy giờ, khi bị Thế Tôn nói là người chưa được giáo huấn, thanh niên Ambaṭṭha tức giận, không vui lòng, muốn chỉ trích Thế Tôn, muốn khinh miệt Thế Tôn, muốn khiển trách Thế Tôn, nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho sa-môn Gotama phải bị xúc phạm," rồi nói với Thế Tôn rằng: "Thưa Tôn giả Gotama, dòng họ Sakya thật hung dữ. Thưa Tôn giả Gotama, dòng họ Sakya thật thô bạo. Thưa Tôn giả Gotama, dòng họ Sakya thật nông nổi. Thưa Tôn giả Gotama, dòng họ Sakya thật lắm lời. Là những kẻ thấp kém, họ không tôn trọng, không quý trọng, không tôn kính, không cúng dường, không cung kính các bà-la-môn. Thưa Tôn giả Gotama, điều này không thích hợp, điều này không xứng đáng, khi dòng họ Sakya này, là những kẻ thấp kém, lại không tôn trọng, không quý trọng, không tôn kính, không cúng dường, không cung kính các bà-la-môn." Như vậy, thanh niên Ambaṭṭha đã đưa ra lời buộc tội là người thấp kém lần thứ nhất đối với dòng họ Sakya.

Lời buộc tội là người thấp kém lần thứ hai.

265. "Này Ambaṭṭha, dòng họ Sakya đã làm gì sai với ngươi?" "Thưa Tôn giả Gotama, có một lần, vì một công việc của thầy tôi là bà-la-môn Pokkharasāti, tôi đã đi đến Kapilavatthu. Tôi đã đến nghị trường của dòng họ Sakya. Lúc bấy giờ, có nhiều vị thuộc dòng họ Sakya và các vương tử Sakya đang ngồi trên những chiếc ghế cao trong nghị trường, họ chọc ghẹo nhau bằng ngón tay, cười đùa và vui chơi. Tôi nghĩ rằng họ đang cười nhạo chính tôi. Không một ai mời tôi ngồi. Thưa Tôn giả Gotama, điều này không thích hợp, điều này không xứng đáng, khi dòng họ Sakya này, là những kẻ thấp kém, lại không tôn trọng, không quý trọng, không tôn kính, không cúng dường, không cung kính các bà-la-môn." Như vậy, thanh niên Ambaṭṭha đã đưa ra lời buộc tội là người thấp kém lần thứ hai đối với dòng họ Sakya.

Lời buộc tội là người thấp kém lần thứ ba.

266. Này Ambaṭṭha, ngay cả con chim cút mái nhỏ bé cũng có thể hót líu lo theo ý muốn trong tổ của nó. Này Ambaṭṭha, thành Kapilavatthu này là của riêng dòng họ Sakya, hiền giả Ambaṭṭha không nên tức giận vì một chuyện nhỏ nhặt như vậy. Thưa Tôn giả Gotama, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Phệ-xá, và Thủ-đà-la. Thưa Tôn giả Gotama, trong bốn giai cấp này, ba giai cấp là Sát-đế-lợi, Phệ-xá, và Thủ-đà-la, thực sự chỉ là người hầu hạ cho giai cấp Bà-la-môn mà thôi. Thưa Tôn giả Gotama, điều này không thích hợp, điều này không xứng đáng, khi mà dòng họ Sakya này, là những kẻ thấp kém, lại không tôn trọng, không kính nể, không quý mến, không cúng dường, không phục tùng các vị Bà-la-môn. Cứ như thế, thanh niên Ambaṭṭha đã đưa ra lời buộc tội dòng họ Sakya là thấp kém đến lần thứ ba.

Thuyết về người con của nữ tỳ

267. Bấy giờ, Thế Tôn khởi lên ý nghĩ này: 'Thanh niên Ambaṭṭha này đang miệt thị dòng họ Sakya một cách quá đáng bằng lời lẽ thấp kém. Ta nên hỏi về dòng dõi của y.' Rồi Thế Tôn nói với thanh niên Ambaṭṭha: 'Này Ambaṭṭha, ngươi thuộc dòng dõi nào?' 'Thưa Tôn giả Gotama, tôi thuộc dòng dõi Kaṇhāyana.' 'Này Ambaṭṭha, nếu truy ngược lại danh tánh và dòng dõi của cha mẹ ngươi thời xưa, thì dòng họ Sakya là con của chủ nhân ngươi; còn ngươi là con của một nữ tỳ của dòng họ Sakya. Này Ambaṭṭha, dòng họ Sakya xem vua Okkāka là tổ phụ của họ.'

Này Ambaṭṭha, thuở xưa, vua Okkāka muốn trao vương quốc cho con trai của vị hoàng hậu được vua yêu quý và sủng ái, nên đã trục xuất các vị hoàng tử trưởng ra khỏi vương quốc, đó là Okkāmukha, Karakaṇḍa, Hatthinika, và Sinisūra. Bị trục xuất khỏi vương quốc, họ đến sống tại một khu rừng sala lớn bên bờ một hồ nước dưới chân núi Hy-mã-lạp. Vì sợ dòng dõi bị pha tạp, họ đã chung sống với chính các chị em gái của mình.

Này Ambaṭṭha, bấy giờ vua Okkāka hỏi các vị đại thần và triều thần: 'Này các khanh, hiện nay các hoàng tử đang ở đâu?' 'Tâu Đại vương, có một khu rừng sala lớn bên bờ một hồ nước dưới chân núi Hy-mã-lạp, hiện nay các hoàng tử đang sống ở đó. Vì sợ dòng dõi bị pha tạp, họ đã chung sống với chính các chị em gái của mình.' Bấy giờ, này Ambaṭṭha, vua Okkāka đã thốt lên lời cảm hứng: 'Ôi, các hoàng tử thật có năng lực (sakyā)! Ôi, các hoàng tử thật có năng lực phi thường (paramasakyā)!' Này Ambaṭṭha, kể từ đó, họ được biết đến là dòng họ Sakya; và vị vua ấy là tổ tiên đầu tiên của họ.

Này Ambaṭṭha, vua Okkāka có một nữ tỳ tên là Disā. Nàng sinh một người con trai tên là Kaṇha. Vừa mới sinh ra, Kaṇha đã nói rằng: 'Mẹ ơi, hãy rửa cho con! Mẹ ơi, hãy tắm cho con! Mẹ ơi, hãy giải thoát con khỏi sự ô uế này! Con sẽ là người có ích cho mẹ.' Này Ambaṭṭha, cũng như ngày nay người ta thấy quỷ và nhận biết đó là 'quỷ' (pisāca); cũng vậy, này Ambaṭṭha, vào thời đó, người ta nhận biết quỷ là 'kaṇha'. Họ nói như sau: 'Đứa bé này vừa sinh ra đã nói, một kaṇha đã sinh ra, một con quỷ đã sinh ra!' Này Ambaṭṭha, kể từ đó, dòng họ Kaṇhāyana được biết đến, và Kaṇha ấy là tổ tiên đầu tiên của dòng họ Kaṇhāyana. Như vậy, này Ambaṭṭha, nếu truy ngược lại danh tánh và dòng dõi của cha mẹ ngươi thời xưa, thì dòng họ Sakya là con của chủ nhân ngươi; còn ngươi là con của một nữ tỳ của dòng họ Sakya.

268. Khi được nói như vậy, các thanh niên kia bạch với Thế Tôn rằng: 'Xin Tôn giả Gotama đừng miệt thị thanh niên Ambaṭṭha một cách quá đáng bằng lời lẽ 'con của nữ tỳ'. Thưa Tôn giả Gotama, thanh niên Ambaṭṭha là người sinh trưởng tốt đẹp, là con nhà gia thế, là người học rộng, là người có lời nói tao nhã, là người có trí tuệ, và thanh niên Ambaṭṭha có khả năng đối đáp với Tôn giả Gotama về vấn đề này.'

269. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các thanh niên ấy rằng: 'Này các thanh niên, nếu các ngươi nghĩ rằng: 'Thanh niên Ambaṭṭha sinh trưởng không tốt đẹp, không phải con nhà gia thế, ít học, lời nói không tao nhã, trí tuệ kém cỏi, và không có khả năng đối đáp với Sa-môn Gotama về vấn đề này,' thì hãy để Ambaṭṭha đứng sang một bên, các ngươi hãy thảo luận với ta về vấn đề này. Còn nếu các ngươi nghĩ rằng: 'Thanh niên Ambaṭṭha sinh trưởng tốt đẹp, là con nhà gia thế, học rộng, lời nói tao nhã, có trí tuệ, và có khả năng đối đáp với Sa-môn Gotama về vấn đề này,' thì các ngươi hãy đứng sang một bên; hãy để thanh niên Ambaṭṭha đối đáp với ta.'

Thưa Tôn giả Gotama, thanh niên Ambaṭṭha là người sinh trưởng tốt đẹp, là con nhà gia thế, là người học rộng, là người có lời nói tao nhã, là người có trí tuệ, và thanh niên Ambaṭṭha có khả năng đối đáp với Tôn giả Gotama về vấn đề này. Chúng tôi sẽ giữ im lặng, xin hãy để thanh niên Ambaṭṭha đối đáp với Tôn giả Gotama về vấn đề này.

270. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với thanh niên Ambaṭṭha rằng: ‘Này Ambaṭṭha, câu hỏi hợp lý này đã được đặt ra cho ngươi, dù không muốn ngươi cũng phải trả lời. Nếu ngươi không trả lời, hoặc trả lời quanh co, hoặc im lặng, hoặc bỏ đi, thì ngay tại đây, đầu của ngươi sẽ vỡ ra làm bảy mảnh. Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều ấy? Ngươi đã nghe các vị Bà-la-môn lão thành, trưởng thượng, là thầy và thầy của các thầy, nói như thế nào? Dòng dõi Kaṇhāyana bắt nguồn từ đâu, và ai là tổ tiên của dòng dõi Kaṇhāyana?’

Khi được hỏi như vậy, thanh niên Ambaṭṭha im lặng. Lần thứ hai, đức Thế Tôn lại nói với thanh niên Ambaṭṭha rằng: ‘Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều ấy? Ngươi đã nghe các vị Bà-la-môn lão thành, trưởng thượng, là thầy và thầy của các thầy, nói như thế nào? Dòng dõi Kaṇhāyana bắt nguồn từ đâu, và ai là tổ tiên của dòng dõi Kaṇhāyana?’ Lần thứ hai, thanh niên Ambaṭṭha vẫn im lặng. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với thanh niên Ambaṭṭha rằng: ‘Này Ambaṭṭha, bây giờ hãy trả lời đi. Bây giờ không phải là lúc để ngươi im lặng. Này Ambaṭṭha, bất cứ ai được Như Lai hỏi một câu hỏi hợp lý đến lần thứ ba mà không trả lời, thì ngay tại đây, đầu của người ấy sẽ vỡ ra làm bảy mảnh.’

271. Lúc bấy giờ, dạ-xoa Vajirapāṇī tay cầm một cái chùy sắt lớn, rực lửa, cháy sáng, chói lòa, đứng trên không trung, phía trên thanh niên Ambaṭṭha, (nghĩ rằng): ‘Nếu thanh niên Ambaṭṭha này, được đức Thế Tôn hỏi một câu hỏi hợp lý đến lần thứ ba mà không trả lời, ta sẽ đập vỡ đầu hắn ra làm bảy mảnh ngay tại đây.’ Dạ-xoa Vajirapāṇī ấy, chỉ có đức Thế Tôn và thanh niên Ambaṭṭha thấy được.

272. Bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha hoảng sợ, kinh hãi, lông tóc dựng đứng, chỉ tìm nơi đức Thế Tôn sự che chở, chỉ tìm nơi đức Thế Tôn sự ẩn náu, chỉ tìm nơi đức Thế Tôn sự nương tựa. Sau khi ngồi xuống gần bên, y nói với đức Thế Tôn rằng: ‘Tôn giả Gotama vừa nói gì vậy? Xin Tôn giả Gotama hãy nói lại lần nữa.’

‘Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều ấy? Ngươi đã nghe các vị Bà-la-môn lão thành, trưởng thượng, là thầy và thầy của các thầy, nói như thế nào? Dòng dõi Kaṇhāyana bắt nguồn từ đâu, và ai là tổ tiên của dòng dõi Kaṇhāyana?’ ‘Thưa Tôn giả Gotama, con đã nghe đúng như lời Tôn giả Gotama nói. Dòng dõi Kaṇhāyana bắt nguồn từ đó; và vị ấy chính là tổ tiên của dòng dõi Kaṇhāyana.’

Câu chuyện về dòng dõi của Ambaṭṭha

273. Khi được nói như vậy, các thanh niên kia la ó, làm huyên náo, ồn ào lên rằng: ‘Này các ông, thì ra thanh niên Ambaṭṭha là kẻ hạ tiện! Này các ông, thì ra thanh niên Ambaṭṭha không thuộc dòng dõi cao quý! Này các ông, thì ra thanh niên Ambaṭṭha là con của một nữ tỳ của dòng họ Sakya! Này các ông, thì ra dòng họ Sakya là chủ nhân của thanh niên Ambaṭṭha! Thì ra chúng ta đã lầm tưởng rằng Sa-môn Gotama, người chỉ nói sự thật, là người đáng bị chỉ trích.’

274. Bấy giờ, đức Thế Tôn khởi lên ý nghĩ này: ‘Các thanh niên này đang miệt thị Ambaṭṭha một cách quá đáng bằng lời lẽ “con của nữ tỳ”. Ta nên giải thoát cho y.’ Rồi đức Thế Tôn nói với các thanh niên ấy rằng: ‘Này các thanh niên, các ngươi chớ nên miệt thị Ambaṭṭha một cách quá đáng bằng lời lẽ “con của nữ tỳ”. Vị ẩn sĩ Kaṇha ấy là một người cao quý. Vị ấy đã đi đến xứ phương nam, học tập các minh chú, rồi đến yết kiến vua Okkāka và xin cưới công chúa Maddarūpī. Vua Okkāka nổi giận, không hài lòng, nói rằng: ‘Kẻ này là ai mà là con của nữ tỳ của ta lại dám xin cưới công chúa Maddarūpī?’ rồi giương một mũi tên sắc bén. Nhà vua không thể bắn mũi tên ấy đi, cũng không thể thu nó về.

‘Này các thanh niên, bấy giờ các vị bộ trưởng và triều thần đến gặp ẩn sĩ Kaṇha và nói: ‘Thưa tôn giả, xin cho nhà vua được an lành; thưa tôn giả, xin cho nhà vua được an lành.’ ‘Nhà vua sẽ được an lành, nhưng nếu nhà vua bắn mũi tên xuống dưới, thì mặt đất trong khắp vương quốc của vua sẽ bị vỡ nát.’ ‘Thưa tôn giả, xin cho nhà vua được an lành, và cho xứ sở được an lành.’ ‘Nhà vua sẽ được an lành, và xứ sở sẽ được an lành, nhưng nếu nhà vua bắn mũi tên lên trên, thì trong khắp vương quốc của vua, trời sẽ không mưa trong bảy năm.’ ‘Thưa tôn giả, xin cho nhà vua được an lành, cho xứ sở được an lành, và xin cho trời mưa.’ ‘Nhà vua sẽ được an lành, xứ sở sẽ được an lành, và trời sẽ mưa, nhưng nhà vua hãy đặt mũi tên vào người con trai trưởng. Hoàng tử sẽ được an lành, không hề hấn gì.’ Bấy giờ, này các thanh niên, các vị bộ trưởng tâu với vua Okkāka rằng: ‘Xin vua Okkāka hãy đặt mũi tên vào người con trai trưởng. Hoàng tử sẽ được an lành, không hề hấn gì.’ Rồi vua Okkāka đặt mũi tên vào người con trai trưởng, và hoàng tử đã được an lành, không hề hấn gì. Bấy giờ, vua Okkāka, hoảng sợ, kinh hãi, lông tóc dựng đứng, bị đe dọa bởi hình phạt của Phạm thiên, đã gả công chúa Maddarūpī cho vị ẩn sĩ ấy. Này các thanh niên, các ngươi chớ nên miệt thị Ambaṭṭha một cách quá đáng bằng lời lẽ “con của nữ tỳ”. Vị ẩn sĩ Kaṇha ấy là một người cao quý.’

Giai cấp Sát-đế-lỵ là cao quý nhất

275. Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi thanh niên Ambaṭṭha và nói: – Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Ở đây, một thanh niên Sát-đế-lỵ chung sống với một thiếu nữ Bà-la-môn, do sự chung sống của họ mà một người con trai được sanh ra. Người con trai được sanh ra từ thanh niên Sát-đế-lỵ và thiếu nữ Bà-la-môn ấy, liệu người ấy có được nhận chỗ ngồi hoặc nước uống giữa các vị Bà-la-môn không? – Thưa Tôn giả Gotama, có được nhận. – Liệu các vị Bà-la-môn có cho người ấy dùng bữa trong các lễ cúng cho người quá cố, lễ nấu cơm trong nồi mới, lễ tế tự, hay lễ đãi khách không? – Thưa Tôn giả Gotama, có cho dùng. – Liệu các vị Bà-la-môn có dạy các bài chú thuật cho người ấy hay không? – Thưa Tôn giả Gotama, có dạy. – Đối với người ấy, việc cưới hỏi các phụ nữ (Bà-la-môn) có bị ngăn cấm hay không bị ngăn cấm? – Thưa Tôn giả Gotama, không bị ngăn cấm. – Liệu các vị Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh Sát-đế-lỵ cho người ấy không? – Thưa Tôn giả Gotama, không. – Vì lý do gì? – Thưa Tôn giả Gotama, vì về phía mẹ, người ấy không thuộc dòng dõi (Sát-đế-lỵ).

– Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Ở đây, một thanh niên Bà-la-môn chung sống với một thiếu nữ Sát-đế-lỵ, do sự chung sống của họ mà một người con trai được sanh ra. Người con trai được sanh ra từ thanh niên Bà-la-môn và thiếu nữ Sát-đế-lỵ ấy, liệu người ấy có được nhận chỗ ngồi hoặc nước uống giữa các vị Bà-la-môn không? – Thưa Tôn giả Gotama, có được nhận. – Liệu các vị Bà-la-môn có cho người ấy dùng bữa trong các lễ cúng cho người quá cố, lễ nấu cơm trong nồi mới, lễ tế tự, hay lễ đãi khách không? – Thưa Tôn giả Gotama, có cho dùng. – Liệu các vị Bà-la-môn có dạy các bài chú thuật cho người ấy hay không? – Thưa Tôn giả Gotama, có dạy. – Đối với người ấy, việc cưới hỏi các phụ nữ (Bà-la-môn) có bị ngăn cấm hay không bị ngăn cấm? – Thưa Tôn giả Gotama, không bị ngăn cấm. – Liệu các vị Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh Sát-đế-lỵ cho người ấy không? – Thưa Tôn giả Gotama, không. – Vì lý do gì? – Thưa Tôn giả Gotama, vì về phía cha, người ấy không thuộc dòng dõi (Sát-đế-lỵ).

276. – Này Ambaṭṭha, như vậy, dù so sánh nữ với nữ, hay so sánh nam với nam, thì dòng Sát-đế-lỵ vẫn là cao thượng, còn dòng Bà-la-môn là hạ liệt. Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Ở đây, các vị Bà-la-môn vì một lý do nào đó, cạo trọc đầu một người Bà-la-môn, rắc tro lên đầu, rồi trục xuất khỏi xứ hay khỏi thành phố. Liệu người ấy có được nhận chỗ ngồi hoặc nước uống giữa các vị Bà-la-môn không? – Thưa Tôn giả Gotama, không. – Liệu các vị Bà-la-môn có cho người ấy dùng bữa trong các lễ cúng cho người quá cố, lễ nấu cơm trong nồi mới, lễ tế tự, hay lễ đãi khách không? – Thưa Tôn giả Gotama, không. – Liệu các vị Bà-la-môn có dạy các bài chú thuật cho người ấy hay không? – Thưa Tôn giả Gotama, không. – Đối với người ấy, việc cưới hỏi các phụ nữ (Bà-la-môn) có bị ngăn cấm hay không bị ngăn cấm? – Thưa Tôn giả Gotama, bị ngăn cấm.

– Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Ở đây, các vị Sát-đế-lỵ vì một lý do nào đó, cạo trọc đầu một người Sát-đế-lỵ, rắc tro lên đầu, rồi trục xuất khỏi xứ hay khỏi thành phố. Liệu người ấy có được nhận chỗ ngồi hoặc nước uống giữa các vị Bà-la-môn không? – Thưa Tôn giả Gotama, có được nhận. – Liệu các vị Bà-la-môn có cho người ấy dùng bữa trong các lễ cúng cho người quá cố, lễ nấu cơm trong nồi mới, lễ tế tự, hay lễ đãi khách không? – Thưa Tôn giả Gotama, có cho dùng. – Liệu các vị Bà-la-môn có dạy các bài chú thuật cho người ấy hay không? – Thưa Tôn giả Gotama, có dạy. – Đối với người ấy, việc cưới hỏi các phụ nữ (Bà-la-môn) có bị ngăn cấm hay không bị ngăn cấm? – Thưa Tôn giả Gotama, không bị ngăn cấm.

277. – Này Ambaṭṭha, một người Sát-đế-lỵ bị các vị Sát-đế-lỵ cạo trọc đầu, rắc tro lên đầu, rồi trục xuất khỏi xứ hay khỏi thành phố, chừng ấy là người ấy đã rơi vào tình trạng hạ liệt tột cùng. Này Ambaṭṭha, như vậy, khi một người Sát-đế-lỵ đã rơi vào tình trạng hạ liệt tột cùng, thì ngay cả lúc đó, dòng Sát-đế-lỵ vẫn là cao thượng, còn dòng Bà-la-môn là hạ liệt. Này Ambaṭṭha, Phạm thiên Sanaṅkumāra cũng đã nói bài kệ này:

‘Trong đám dân chúng mà những ai đặt nặng về dòng dõi, Thì Sát-đế-lỵ là bậc tối thượng. Còn người nào thành tựu minh và hạnh, Người ấy là bậc tối thượng giữa trời và người.’

– Này Ambaṭṭha, bài kệ này đã được Phạm thiên Sanaṅkumāra khéo nói chứ không phải vụng nói, khéo thuyết chứ không phải vụng thuyết, có lợi ích chứ không phải không có lợi ích, và được Ta chấp thuận. Này Ambaṭṭha, Ta cũng nói như vầy:

‘Trong đám dân chúng mà những ai đặt nặng về dòng dõi, Thì Sát-đế-lỵ là bậc tối thượng. Còn người nào thành tựu minh và hạnh, Người ấy là bậc tối thượng giữa trời và người.’

Phần tụng đọc thứ nhất.

Luận về Minh và Hạnh

278. – Thưa Tôn giả Gotama, hạnh ấy là gì, và minh ấy là gì? – Này Ambaṭṭha, đối với sự thành tựu minh và hạnh vô thượng, không có chỗ cho việc nói về sanh-thân, nói về dòng dõi, hay nói về lòng kiêu mạn, cũng không có chỗ cho câu nói: ‘Ngươi xứng với ta, hay ngươi không xứng với ta.’ Này Ambaṭṭha, ở nơi nào có việc cưới gả, có việc nhận dâu, hay có cả việc cưới gả và nhận dâu, thì ở đó mới có những lời nói về sanh-thân, về dòng dõi, về lòng kiêu mạn, và câu nói: ‘Ngươi xứng với ta, hay ngươi không xứng với ta.’ Này Ambaṭṭha, những ai bị ràng buộc bởi việc nói về sanh-thân, bị ràng buộc bởi việc nói về dòng dõi, bị ràng buộc bởi việc nói về lòng kiêu mạn, hay bị ràng buộc bởi việc cưới gả, thì những người ấy còn xa với sự thành tựu minh và hạnh vô thượng. Này Ambaṭṭha, chính nhờ từ bỏ sự ràng buộc vào việc nói về sanh-thân, sự ràng buộc vào việc nói về dòng dõi, sự ràng buộc vào việc nói về lòng kiêu mạn, và sự ràng buộc vào việc cưới gả mà sự chứng ngộ về thành tựu minh và hạnh vô thượng mới xảy ra.

279. “Thưa Tôn giả Gotama, hạnh kiểm (caraṇa) ấy là gì, và minh (vijjā) ấy là gì?” “Này Ambaṭṭha, ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị ấy, sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, đã tuyên thuyết về thế giới này cùng với chư thiên, ma vương, phạm thiên, cùng với chúng sa-môn, bà-la-môn, cùng với loài người và chư thiên. Vị ấy thuyết giảng giáo pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Một gia chủ, hoặc con của gia chủ, hoặc người sinh trong một gia tộc nào khác, nghe được giáo pháp ấy. Người ấy sau khi nghe giáo pháp, đạt được niềm tin nơi Như Lai. Người ấy, sau khi được trang bị niềm tin đã đạt được ấy, suy xét như sau... (v.v.)... (nên được trình bày chi tiết như các đoạn từ 191 trở đi).”

“Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ... (v.v.)... Đây cũng là một phần hạnh kiểm (caraṇa) của vị ấy.”

“Lại nữa, này Ambaṭṭha, vị tỳ khưu ấy, sau khi làm lắng dịu tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm... (v.v.)... Đây cũng là một phần hạnh kiểm (caraṇa) của vị ấy.”

“Lại nữa, này Ambaṭṭha, vị tỳ khưu ấy, do ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú,’ chứng và trú thiền thứ ba... (v.v.)... Đây cũng là một phần hạnh kiểm (caraṇa) của vị ấy.”

“Lại nữa, này Ambaṭṭha, vị tỳ khưu ấy, do xả lạc, xả khổ, và do diệt trừ hỷ ưu đã có từ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh... (v.v.)... Đây cũng là một phần hạnh kiểm (caraṇa) của vị ấy. Này Ambaṭṭha, đây chính là hạnh kiểm (caraṇa) ấy.”

“Khi tâm đã được định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến trạng thái bất động như vậy, vị ấy hướng tâm, dẫn tâm đến trí và kiến... (v.v.)... Đây cũng là một phần minh (vijjā) của vị ấy... (v.v.)... vị ấy biết rõ: ‘... không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Đây cũng là một phần minh (vijjā) của vị ấy. Này Ambaṭṭha, đây chính là minh (vijjā) ấy.”

“Này Ambaṭṭha, vị tỳ khưu này được gọi là ‘người đầy đủ minh,’ cũng được gọi là ‘người đầy đủ hạnh kiểm,’ cũng được gọi là ‘người đầy đủ minh và hạnh kiểm.’ Và này Ambaṭṭha, ngoài sự đầy đủ minh này và sự đầy đủ hạnh kiểm này, không có sự đầy đủ minh và sự đầy đủ hạnh kiểm nào khác cao thượng hơn hay thù thắng hơn.”

Bốn Cửa Ngõ Của Sự Suy Vong

280. “Này Ambaṭṭha, đối với sự thành tựu vô thượng về minh và hạnh kiểm này, có bốn cửa ngõ của sự suy vong. Bốn điều ấy là gì? Này Ambaṭṭha, ở đây, có sa-môn hay bà-la-môn nào đó, không thể thành tựu được sự đầy đủ vô thượng về minh và hạnh kiểm này, bèn mang theo đòn gánh và vật dụng của đạo sĩ, đi vào chốn rừng sâu, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ sống bằng trái cây rụng.’ Vị ấy, thực ra, chỉ trở thành người phục vụ cho vị đã thành tựu minh và hạnh kiểm. Này Ambaṭṭha, đối với sự thành tựu vô thượng về minh và hạnh kiểm này, đây là cửa ngõ thứ nhất của sự suy vong.”

“Lại nữa, này Ambaṭṭha, ở đây, có sa-môn hay bà-la-môn nào đó, không thể thành tựu được sự đầy đủ vô thượng về minh và hạnh kiểm này, và cũng không thể sống bằng trái cây rụng, bèn mang theo cuốc và giỏ, đi vào rừng rậm, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ sống bằng rễ cây, củ và trái cây.’ Vị ấy, thực ra, chỉ trở thành người phục vụ cho vị đã thành tựu minh và hạnh kiểm. Này Ambaṭṭha, đối với sự thành tựu vô thượng về minh và hạnh kiểm này, đây là cửa ngõ thứ hai của sự suy vong.”

“Lại nữa, này Ambaṭṭha, ở đây, có sa-môn hay bà-la-môn nào đó, không thể thành tựu được sự đầy đủ vô thượng về minh và hạnh kiểm này, cũng không thể sống bằng trái cây rụng, cũng không thể sống bằng rễ cây, củ và trái cây, bèn dựng một ngôi nhà lửa ở gần làng hay thị trấn, và ở đó thờ lửa. Vị ấy, thực ra, chỉ trở thành người phục vụ cho vị đã thành tựu minh và hạnh kiểm. Này Ambaṭṭha, đối với sự thành tựu vô thượng về minh và hạnh kiểm này, đây là cửa ngõ thứ ba của sự suy vong.”

Này Ambaṭṭha, lại nữa, ở đời này, có hạng Sa-môn hay Bà-la-môn, vì không thể thành tựu được minh hạnh túc vô thượng này, vì không thể thành tựu được việc sống bằng trái cây rụng, vì không thể thành tựu được việc sống bằng củ rễ và trái cây, vì không thể thành tựu được việc thờ lửa, nên đã làm một ngôi nhà có bốn cửa ở ngã tư đường và sống ở đó với ý nghĩ: ‘Vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đến từ bốn phương này, ta sẽ cúng dường vị ấy tùy theo sức lực và khả năng của mình.’ Vị ấy thực ra chỉ trở thành người phục vụ cho người đã thành tựu minh và hạnh. Này Ambaṭṭha, đối với minh hạnh túc vô thượng này, đây là cửa ngõ suy vong thứ tư. Này Ambaṭṭha, đối với minh hạnh túc vô thượng này, có bốn cửa ngõ suy vong này.

281. Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Phải chăng ngươi cùng với thầy của ngươi được xem là đã thành tựu minh hạnh túc vô thượng này?" "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy." "Thưa Tôn giả Gotama, tôi cùng với thầy của tôi là ai, và minh hạnh túc vô thượng là gì? Thưa Tôn giả Gotama, tôi cùng với thầy của tôi còn xa mới đạt được minh hạnh túc vô thượng."

Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Phải chăng ngươi cùng với thầy của ngươi, vì không thể thành tựu được minh hạnh túc vô thượng này, đã mang đòn gánh và vật dụng của đạo sĩ vào trong rừng sâu với ý nghĩ: ‘Ta sẽ sống bằng trái cây rụng’?" "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy."

Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Phải chăng ngươi cùng với thầy của ngươi, vì không thể thành tựu được minh hạnh túc vô thượng này, và vì không thể thành tựu được việc sống bằng trái cây rụng, đã mang cuốc và giỏ vào trong rừng sâu với ý nghĩ: ‘Ta sẽ sống bằng củ rễ và trái cây’?" "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy."

Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Phải chăng ngươi cùng với thầy của ngươi, vì không thể thành tựu được minh hạnh túc vô thượng này, vì không thể thành tựu được việc sống bằng trái cây rụng, và vì không thể thành tựu được việc sống bằng củ rễ và trái cây, đã làm một nhà lửa ở gần làng hoặc gần thị trấn và sống ở đó để thờ lửa?" "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy."

Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Phải chăng ngươi cùng với thầy của ngươi, vì không thể thành tựu được minh hạnh túc vô thượng này, vì không thể thành tựu được việc sống bằng trái cây rụng, vì không thể thành tựu được việc sống bằng củ rễ và trái cây, và vì không thể thành tựu được việc thờ lửa, đã làm một ngôi nhà có bốn cửa ở ngã tư đường và sống ở đó với ý nghĩ: ‘Vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đến từ bốn phương này, chúng ta sẽ cúng dường vị ấy tùy theo sức lực và khả năng của mình’?" "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy."

282. Như vậy, này Ambaṭṭha, ngươi cùng với thầy của ngươi đã thiếu sót minh hạnh túc vô thượng này. Và ngươi cùng với thầy của ngươi cũng đã thiếu sót bốn cửa ngõ suy vong của minh hạnh túc vô thượng này. Thế mà, này Ambaṭṭha, thầy của ngươi, Bà-la-môn Pokkharasāti, đã thốt ra lời này: ‘Bọn đầu trọc, bọn Sa-môn hạ tiện, bọn gia nhân, bọn đen đúa, con cháu sinh ra từ bàn chân của Phạm Thiên là ai, và làm sao có thể đàm luận với các Bà-la-môn thông suốt ba tập Veda được?’ trong khi chính ông ta còn không thực hành đầy đủ ngay cả những pháp môn dẫn đến suy vong. Này Ambaṭṭha, hãy xem, đây là một lỗi lầm lớn lao dường nào của thầy ngươi, Bà-la-môn Pokkharasāti.

Sự truy vấn về tình trạng của các vị tiên nhân thời xưa

283. Này Ambaṭṭha, Bà-la-môn Pokkharasāti hưởng dụng vật tặng của vua Pasenadi nước Kosala. Vua Pasenadi nước Kosala còn không cho ông ta được diện kiến trực tiếp. Khi nào bàn luận với ông ta, vua bàn luận qua một tấm màn che. Này Ambaṭṭha, đối với một người nhận vật cúng dường đúng pháp được dâng đến, tại sao vua Pasenadi nước Kosala lại không cho được diện kiến trực tiếp? Này Ambaṭṭha, hãy xem, đây là một lỗi lầm lớn lao dường nào của thầy ngươi, Bà-la-môn Pokkharasāti.

284. Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Giả sử ở đây, vua Pasenadi nước Kosala, trong khi đang ngồi trên cổ voi, hoặc ngồi trên lưng ngựa, hoặc đứng trên xe, bàn luận một vấn đề nào đó với các vị quan quyền hay các vương tử. Rồi vua rời khỏi nơi đó và đứng sang một bên. Sau đó, một người thuộc giai cấp Sudda hoặc một người nô lệ của giai cấp Sudda đến, đứng tại nơi đó và bàn luận lại chính vấn đề ấy: ‘Vua Pasenadi nước Kosala đã nói như thế này, vua Pasenadi nước Kosala đã nói như thế kia.’ Phải chăng người ấy, vì nói lại lời của vua hay bàn luận lại vấn đề của vua, mà do vậy trở thành vua hay đại thần của vua?" "Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy."

285. Cũng vậy, này Ambaṭṭha, những vị tiên nhân xưa của các Bà-la-môn, những người sáng tác các thánh chú, những người truyền bá các thánh chú, mà các Bà-la-môn ngày nay tụng lại, đọc lại, nói lại những gì đã được nói, dạy lại những gì đã được dạy, về những câu thánh chú cổ xưa đã được các vị ấy hát lên, nói ra, và biên soạn, đó là: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭho, Kassapa, Bhagu. Ngươi nói: ‘Tôi cùng với thầy của tôi học các thánh chú ấy.’ Chỉ với chừng ấy mà ngươi có thể trở thành một vị tiên nhân hay một người đang thực hành để trở thành tiên nhân, điều đó không thể xảy ra.

286. “Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Ngươi đã nghe các vị Bà-la-môn già cả, trưởng thượng, là thầy và thầy của các thầy nói như thế nào? Rằng những vị ẩn sĩ xưa kia của các Bà-la-môn, những người sáng tác minh chú, những người truyền bá minh chú, mà ngày nay các Bà-la-môn hát theo, đọc theo, đọc lại những gì đã được đọc, dạy lại những gì đã được dạy, những câu minh chú cổ xưa của các vị ấy, ví như là – Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, và Bhagu. Có phải các vị ấy đã tắm gội sạch sẽ, xức dầu thơm, cắt tóc cạo râu, đeo trang sức hoa tai bằng ngọc, mặc y phục trắng, thọ hưởng đầy đủ, sung túc năm dục công đức, giống như ngươi và thầy của ngươi ngày nay không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy.”

“… (như trên) … Có phải các vị ấy đã dùng cơm nấu bằng gạo Sāli, với nước sốt thịt tinh sạch, đã loại bỏ hạt đen, với nhiều loại canh và nhiều loại thức ăn kèm, giống như ngươi và thầy của ngươi ngày nay không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy.”

“… (như trên) … Có phải các vị ấy đã được những người phụ nữ có hông cong vì trang sức phục vụ, giống như ngươi và thầy của ngươi ngày nay không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy.”

“… (như trên) … Có phải các vị ấy đã đi lại đây đó trên những cỗ xe do ngựa cái được chải chuốt kéo, dùng những cây roi dài thúc giục các con vật kéo xe, giống như ngươi và thầy của ngươi ngày nay không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy.”

“… (như trên) … Có phải các vị ấy đã được những người đàn ông mang gươm dài bảo vệ trong các thành phố có hào sâu được đào, có then cài được hạ xuống, được xây dựng kiên cố, giống như ngươi và thầy của ngươi ngày nay không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy.”

“Này Ambaṭṭha, như vậy, ngươi và thầy của ngươi không phải là ẩn sĩ, cũng không phải là người thực hành để trở thành ẩn sĩ. Này Ambaṭṭha, người nào có sự nghi ngờ hay do dự về ta, hãy hỏi ta, ta sẽ làm cho trong sạch (sự nghi ngờ đó) bằng lời giải đáp.”

Thấy hai tướng

287. Bấy giờ, Thế Tôn đi ra khỏi tịnh xá và bắt đầu đi kinh hành. Thanh niên Ambaṭṭha cũng đi ra khỏi tịnh xá và bắt đầu đi kinh hành. Rồi thanh niên Ambaṭṭha, trong khi đi kinh hành theo sau Thế Tôn đang kinh hành, đã tìm kiếm ba mươi hai tướng đại nhân trên thân của Thế Tôn. Thanh niên Ambaṭṭha đã thấy hầu hết ba mươi hai tướng đại nhân trên thân của Thế Tôn, ngoại trừ hai tướng. Y nghi ngờ, do dự, không quyết định được, không tin tưởng về hai tướng đại nhân này: mã âm tàng được bao bọc trong vỏ và tướng lưỡi rộng dài.

288. Bấy giờ, Thế Tôn khởi lên ý nghĩ này: ‘Thanh niên Ambaṭṭha này thấy hầu hết ba mươi hai tướng đại nhân của ta, ngoại trừ hai tướng. Y nghi ngờ, do dự, không quyết định được, không tin tưởng về hai tướng đại nhân này: mã âm tàng được bao bọc trong vỏ và tướng lưỡi rộng dài.’ Rồi Thế Tôn vận dụng thần thông để thanh niên Ambaṭṭha thấy được mã âm tàng được bao bọc trong vỏ của Thế Tôn. Rồi Thế Tôn le lưỡi ra, chạm và liếm cả hai lỗ tai, chạm và liếm cả hai lỗ mũi, và dùng lưỡi che phủ toàn bộ vầng trán. Bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha khởi lên ý nghĩ này: ‘Sa-môn Gotama thật sự đầy đủ ba mươi hai tướng đại nhân, không phải là không đầy đủ.’ Y nói với Thế Tôn: ‘Thưa Tôn giả Gotama, bây giờ chúng con xin đi, chúng con có nhiều việc phải làm, nhiều phận sự phải lo.’ ‘Này Ambaṭṭha, bây giờ ngươi thấy là thời điểm thích hợp (thì cứ đi).’ Rồi thanh niên Ambaṭṭha lên cỗ xe do ngựa cái kéo và ra đi.

289. Vào lúc ấy, Bà-la-môn Pokkharasāti đã đi ra khỏi thành Ukkaṭṭhā, cùng với một nhóm đông các Bà-la-môn, đang ngồi trong khu vườn của mình mong chờ thanh niên Ambaṭṭha. Rồi thanh niên Ambaṭṭha đi đến khu vườn ấy. Y đi bằng xe cho đến khi hết đường đi xe, rồi xuống xe và đi bộ đến chỗ Bà-la-môn Pokkharasāti; đến gần, y đảnh lễ Bà-la-môn Pokkharasāti và ngồi xuống một bên.

290. Lúc thanh niên Ambaṭṭha đang ngồi ở một nơi, Bà-la-môn Pokkharasāti đã nói điều này: – Này Ambaṭṭha con, có thấy Tôn giả Gotama ấy không? – Thưa ngài, chúng con đã thấy Tôn giả Gotama ấy. – Này Ambaṭṭha con, tiếng đồn về Tôn giả Gotama ấy có được lan truyền đúng như sự thật, không khác đi không? Và Tôn giả Gotama ấy có đúng như vậy, không khác đi không? – Thưa ngài, tiếng đồn về Tôn giả Gotama ấy được lan truyền đúng như sự thật, không khác đi. Tôn giả Gotama ấy đúng như vậy, không khác đi. Và Tôn giả Gotama ấy thành tựu ba mươi hai tướng đại nhân đầy đủ, không thiếu sót. – Này Ambaṭṭha con, con có cuộc đối thoại nào với Sa-môn Gotama không? – Thưa ngài, con có một cuộc đối thoại với Sa-môn Gotama. – Này Ambaṭṭha con, cuộc đối thoại của con với Sa-môn Gotama đã diễn ra như thế nào? Bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha đã thuật lại toàn bộ cuộc đối thoại đã diễn ra với Đức Thế Tôn cho Bà-la-môn Pokkharasāti nghe.

291. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Pokkharasāti đã nói điều này với thanh niên Ambaṭṭha: – Ôi, thật đáng kinh ngạc cho cái gọi là “nhà thông thái” của chúng ta! Ôi, thật đáng kinh ngạc cho cái gọi là “nhà đa văn” của chúng ta! Ôi, thật đáng kinh ngạc cho cái gọi là “người thông tam Vệ-đà” của chúng ta! Này các ông, một người, do hành vi như vậy, sau khi thân hoại mạng chung, chắc chắn sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này Ambaṭṭha, chính vì con đã xúc phạm, xúc phạm Tôn giả Gotama như vậy, nên Tôn giả Gotama ấy đã vạch trần, vạch trần (tổ tiên) của chúng ta như vậy. Ôi, thật đáng kinh ngạc cho cái gọi là “nhà thông thái” của chúng ta! Ôi, thật đáng kinh ngạc cho cái gọi là “nhà đa văn” của chúng ta! Ôi, thật đáng kinh ngạc cho cái gọi là “người thông tam Vệ-đà” của chúng ta! Này các ông, một người, do hành vi như vậy, sau khi thân hoại mạng chung, chắc chắn sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. (Nói xong), ông ta nổi giận, không vui lòng, đã dùng chân đá thanh niên Ambaṭṭha. Và ngay lúc ấy, ông ta muốn đến yết kiến Đức Thế Tôn.

Bà-la-môn Pokkharasāti đến yết kiến Đức Phật

292. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn ấy đã nói điều này với Bà-la-môn Pokkharasāti: – Thưa ngài, hôm nay đã quá muộn để đến yết kiến Sa-môn Gotama. Ngày mai, Tôn giả Pokkharasāti sẽ có thể đến yết kiến Sa-môn Gotama. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti cho sửa soạn các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, tại nhà mình, chất lên xe, và với những ngọn đuốc được mang theo, đã rời khỏi Ukkaṭṭhā, đi đến khu rừng Icchānaṅgala. Ông đi xe đến hết đoạn đường có thể đi xe, rồi xuống xe, đi bộ đến chỗ Đức Thế Tôn. Sau khi đến gần, ông đã cùng Ngài nói lên những lời chào hỏi thăm lịch sự, sau khi trao đổi những lời nói thân hữu đáng ghi nhớ, rồi ngồi xuống một bên.

293. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Pokkharasāti đã bạch với Đức Thế Tôn điều này: – Thưa Tôn giả Gotama, đệ tử của chúng tôi, thanh niên Ambaṭṭha, có đến đây không? – Này Bà-la-môn, đệ tử của ông, thanh niên Ambaṭṭha, có đến. – Thưa Tôn giả Gotama, ngài có cuộc đối thoại nào với thanh niên Ambaṭṭha không? – Này Bà-la-môn, ta có một cuộc đối thoại với thanh niên Ambaṭṭha. – Thưa Tôn giả Gotama, cuộc đối thoại của ngài với thanh niên Ambaṭṭha đã diễn ra như thế nào? Bấy giờ, Đức Thế Tôn đã thuật lại toàn bộ cuộc đối thoại đã diễn ra với thanh niên Ambaṭṭha cho Bà-la-môn Pokkharasāti nghe. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Pokkharasāti đã bạch với Đức Thế Tôn điều này: – Thưa Tôn giả Gotama, thanh niên Ambaṭṭha thật ngu dại. Xin Tôn giả Gotama hãy tha thứ cho thanh niên Ambaṭṭha. – Này Bà-la-môn, mong rằng thanh niên Ambaṭṭha được an lạc.

294. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti đã tìm kiếm ba mươi hai tướng đại nhân trên thân của Đức Thế Tôn. Bà-la-môn Pokkharasāti đã thấy phần lớn ba mươi hai tướng đại nhân trên thân của Đức Thế Tôn, ngoại trừ hai tướng. Ông nghi ngờ, phân vân, không thể quyết định, không có lòng tin đối với hai tướng đại nhân: tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài.

295. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: “Bà-la-môn Pokkharasāti này thấy phần lớn ba mươi hai tướng đại nhân của ta, ngoại trừ hai tướng. Ông nghi ngờ, phân vân, không thể quyết định, không có lòng tin đối với hai tướng đại nhân: tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn đã vận dụng thần thông theo cách mà Bà-la-môn Pokkharasāti có thể thấy tướng mã âm tàng của Đức Thế Tôn. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đưa lưỡi ra, chạm và xoa cả hai lỗ tai, chạm và xoa cả hai lỗ mũi, và dùng lưỡi che kín cả vầng trán.

296. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti khởi lên ý nghĩ này: "Sa-môn Gotama thành tựu ba mươi hai tướng của bậc đại nhân, đầy đủ chứ không thiếu sót." (Ông) bạch với Thế Tôn lời này: "Mong Tôn giả Gotama cùng với Tăng chúng nhận lời mời dùng bữa của con cho ngày hôm nay." Thế Tôn đã nhận lời bằng cách im lặng.

297. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti, biết được sự nhận lời của Thế Tôn, liền báo thời giờ cho Thế Tôn: "Thưa Tôn giả Gotama, đã đến giờ, bữa ăn đã dọn xong." Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang y bát, cùng với Tăng chúng đi đến trú xứ của Bà-la-môn Pokkharasāti. Sau khi đến, Ngài ngồi vào chỗ đã soạn sẵn. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti tự tay dâng cúng và làm cho Thế Tôn hài lòng với các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi Ngài dùng đủ; các thanh niên cũng phục vụ Tăng chúng. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti, khi thấy Thế Tôn đã dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, liền lấy một chiếc ghế thấp khác rồi ngồi xuống một bên.

298. Khi Bà-la-môn Pokkharasāti đang ngồi một bên, Thế Tôn thuyết cho ông bài pháp tuần tự, nghĩa là: thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về cõi trời; Ngài chỉ rõ sự nguy hại, sự hạ liệt, sự ô nhiễm của các dục, và lợi ích của sự xuất ly. Khi Thế Tôn biết Bà-la-môn Pokkharasāti đã có tâm sẵn sàng, tâm nhu nhuyến, tâm không triền cái, tâm hân hoan, tâm tịnh tín, bấy giờ Ngài mới thuyết bài pháp mà chư Phật đã tự mình chứng ngộ, đó là: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Ví như tấm vải thanh tịnh, không còn vết bẩn, sẽ dễ dàng thấm thuốc nhuộm; cũng vậy, ngay tại chỗ ngồi đó, pháp nhãn không trần, không uế đã khởi lên cho Bà-la-môn Pokkharasāti: "Phàm pháp gì có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có đoạn diệt."

Bà-la-môn Pokkharasāti tuyên bố trở thành Ưu-bà-tắc

299. Bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti, đã thấy Pháp, đã đạt đến Pháp, đã hiểu rõ Pháp, đã thâm nhập Pháp, đã vượt qua hoài nghi, đã hết do dự, đã đạt đến sự vô úy, không còn phải y cứ vào người khác trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư, liền bạch với Thế Tôn lời này: "Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, cũng như người ta có thể lật ngửa vật bị úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, hay cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama trình bày bằng nhiều phương tiện. Thưa Tôn giả Gotama, con đây, cùng với con trai, vợ, đoàn tùy tùng và các vị đại thần, xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Mong Tôn giả Gotama ghi nhận con là một người Ưu-bà-tắc đã quy y kể từ hôm nay cho đến trọn đời. Và cũng như Tôn giả Gotama thường đến thăm các gia đình Ưu-bà-tắc khác ở Ukkaṭṭhā, mong Tôn giả Gotama cũng hãy đến thăm gia đình của Pokkharasāti. Ở đó, những thanh niên hay thiếu nữ nào đảnh lễ Tôn giả Gotama, hay đứng dậy chào đón, hay dâng cúng chỗ ngồi hoặc nước, hay làm cho tâm mình hoan hỷ, điều đó sẽ đem lại cho họ lợi ích và an lạc lâu dài." "Này Bà-la-môn, ông đã nói lời lành."

Kinh Ambaṭṭha, kinh thứ ba, chấm dứt.