6. Kinh Hoan Hỷ

164. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú ở xứ Sakka, tại một lâu đài trong vườn xoài của những người Sakka tên là Vedhaññā.

Vào lúc bấy giờ, Ni-kiền-tử Nātaputta vừa mới mệnh chung ở Pāvā. Do sự mệnh chung của vị ấy, các Ni-kiền-tử bị chia rẽ, phân thành hai phe, sanh ra tranh cãi, sanh ra xung đột, đi đến tranh luận, sống đâm chém lẫn nhau bằng những ngọn giáo miệng: ‘Ngươi không biết Pháp và Luật này, ta biết Pháp và Luật này. Sao ngươi có thể biết được Pháp và Luật này? Ngươi đã thực hành sai lạc, ta đã thực hành đúng đắn. Lời nói của ta có lợi ích, lời nói của ngươi không có lợi ích. Điều đáng nói trước, ngươi lại nói sau; điều đáng nói sau, ngươi lại nói trước. Sự tu tập lâu dài của ngươi đã bị đảo lộn. Luận thuyết của ngươi đã bị bác bỏ. Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi đi để giải thoát cho luận thuyết của ngươi, hoặc hãy gỡ rối nó đi nếu ngươi có thể.’ Dường như có sự tàn sát đang diễn ra giữa các Ni-kiền-tử, các đệ tử của Nātaputta. Ngay cả những đệ tử tại gia mặc y trắng của Ni-kiền-tử Nātaputta, họ cũng trở nên chán nản, ly khai, và quay lưng lại với các Ni-kiền-tử, các đệ tử của Nātaputta, cũng giống như (thái độ cần có) đối với một giáo pháp và giới luật đã được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không đưa đến sự giải thoát, không dẫn đến sự an tịnh, không được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, với nền tảng đã bị phá vỡ, không có nơi nương tựa.

165. Lúc bấy giờ, sa-di Cunda, sau khi đã an cư mùa mưa ở Pāvā, đã đi đến Sāmagāma, đến nơi Tôn giả Ānanda đang ở; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ Tôn giả Ānanda rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, sa-di Cunda đã thưa với Tôn giả Ānanda điều này: ‘Bạch ngài, Ni-kiền-tử Nātaputta vừa mới mệnh chung ở Pāvā. Do sự mệnh chung của vị ấy, các Ni-kiền-tử bị chia rẽ, phân thành hai phe... cho đến... với nền tảng đã bị phá vỡ, không có nơi nương tựa.’

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda đã nói với sa-di Cunda điều này: ‘Này hiền giả Cunda, đây là một món quà câu chuyện để đi đến yết kiến Đức Thế Tôn. Này hiền giả Cunda, chúng ta hãy đi đến nơi Đức Thế Tôn đang ở; sau khi đến, chúng ta sẽ trình báo việc này lên Đức Thế Tôn.’ ‘Vâng, thưa ngài.’ – sa-di Cunda đã vâng lời Tôn giả Ānanda.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Ānanda và sa-di Cunda đã đi đến nơi Đức Thế Tôn đang ở; sau khi đến, họ đã đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, Tôn giả Ānanda đã bạch với Đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch Đức Thế Tôn, sa-di Cunda này đã nói như vầy: “Bạch ngài, Ni-kiền-tử Nātaputta vừa mới mệnh chung ở Pāvā, do sự mệnh chung của vị ấy, các Ni-kiền-tử bị chia rẽ... cho đến... với nền tảng đã bị phá vỡ, không có nơi nương tựa.”’

166. ‘Này Cunda, điều này là như vậy trong một giáo pháp và giới luật đã được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không đưa đến sự giải thoát, không dẫn đến sự an tịnh, không được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Ở đây, này Cunda, vị đạo sư không phải là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không đưa đến sự giải thoát, không dẫn đến sự an tịnh, không được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và trong giáo pháp ấy, người đệ tử không sống thực hành pháp và tùy pháp, không thực hành đúng đắn, không theo đúng pháp, mà lại đi lệch khỏi giáo pháp ấy. Vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thật là lợi lộc cho hiền giả, thật là may mắn cho hiền giả, khi mà vị đạo sư của hiền giả không phải là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không đưa đến sự giải thoát, không dẫn đến sự an tịnh, không được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và trong giáo pháp ấy, hiền giả không sống thực hành pháp và tùy pháp, không thực hành đúng đắn, không theo đúng pháp, mà lại đi lệch khỏi giáo pháp ấy.’ Như vậy, này Cunda, vị đạo sư ở đây đáng bị khiển trách, giáo pháp ở đây đáng bị khiển trách, nhưng người đệ tử ở đây lại đáng được tán dương. Này Cunda, nếu có người nói với một đệ tử như vậy: ‘Hãy đến, Tôn giả, hãy thực hành theo cách mà giáo pháp đã được đạo sư của ngài thuyết giảng và quy định.’ Người nào khuyến khích, người nào được khuyến khích, và người nào được khuyến khích mà thực hành theo đó, tất cả họ đều tạo ra nhiều điều bất thiện. Vì sao vậy? Này Cunda, điều này là như vậy trong một giáo pháp và giới luật đã được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không đưa đến sự giải thoát, không dẫn đến sự an tịnh, không được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

167. Này Cunda, lại nữa, ở đời này, vị đạo sư không phải là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không có khả năng hướng thượng, không đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi người không phải là bậc Chánh Đẳng Giác. Và trong giáo pháp ấy, người đệ tử sống thực hành đúng theo pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo pháp, đã chấp nhận và thực hành giáo pháp ấy. Người ấy đáng được nói như sau: 'Thưa hiền giả, thật bất hạnh cho ngài, thật bất lợi cho ngài! Vị đạo sư của ngài không phải là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không có khả năng hướng thượng, không đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi người không phải là bậc Chánh Đẳng Giác. Và ngài, trong giáo pháp ấy, sống thực hành đúng theo pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo pháp, đã chấp nhận và thực hành giáo pháp ấy.' Này Cunda, như vậy, trong trường hợp đó, vị đạo sư đáng bị khiển trách, giáo pháp cũng đáng bị khiển trách, và người đệ tử cũng đáng bị khiển trách như vậy. Này Cunda, người nào nói với một đệ tử như vậy rằng: 'Chắc chắn hiền giả đang thực hành đúng con đường và sẽ đạt được mục đích.' Người tán thán, người được tán thán, và người được tán thán lại càng nỗ lực tinh tấn hơn nữa, tất cả những người ấy đều tạo ra nhiều điều bất thiện. Vì sao vậy? Này Cunda, điều đó xảy ra như vậy là do giáo pháp và giới luật đã được thuyết giảng tồi tệ, được trình bày tồi tệ, không có khả năng hướng thượng, không đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi người không phải là bậc Chánh Đẳng Giác.

Giáo Pháp và Giới Luật được Tuyên Thuyết bởi Bậc không phải Chánh Đẳng Giác

168. Này Cunda, ở đây, vị đạo sư là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác. Nhưng trong giáo pháp ấy, người đệ tử không sống thực hành đúng theo pháp và tùy pháp, không thực hành đúng đắn, không sống theo pháp, mà lại đi lệch khỏi giáo pháp ấy và hành xử. Người ấy đáng được nói như sau: 'Thưa hiền giả, thật bất hạnh cho ngài, thật bất lợi cho ngài! Vị đạo sư của ngài là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác. Nhưng ngài, trong giáo pháp ấy, không sống thực hành đúng theo pháp và tùy pháp, không thực hành đúng đắn, không sống theo pháp, mà lại đi lệch khỏi giáo pháp ấy và hành xử.' Này Cunda, như vậy, trong trường hợp đó, vị đạo sư đáng được tán thán, giáo pháp cũng đáng được tán thán, nhưng người đệ tử lại đáng bị khiển trách như vậy. Này Cunda, người nào nói với một đệ tử như vậy rằng: 'Này hiền giả, hãy đến đây, hãy thực hành theo cách mà giáo pháp đã được vị đạo sư của ngài thuyết giảng và quy định.' Người khuyến khích, người được khuyến khích, và người được khuyến khích thực hành vì mục đích đó, tất cả những người ấy đều tạo ra nhiều công đức. Vì sao vậy? Này Cunda, điều đó xảy ra như vậy là do giáo pháp và giới luật đã được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác.

169. Này Cunda, ở đây, vị đạo sư là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác. Và trong giáo pháp ấy, người đệ tử sống thực hành đúng theo pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo pháp, đã chấp nhận và thực hành giáo pháp ấy. Người ấy đáng được nói như sau: 'Thưa hiền giả, thật may mắn cho ngài, thật lợi lạc cho ngài! Vị đạo sư của ngài là bậc Chánh Đẳng Giác, và giáo pháp được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác. Và ngài, trong giáo pháp ấy, sống thực hành đúng theo pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo pháp, đã chấp nhận và thực hành giáo pháp ấy.' Này Cunda, như vậy, trong trường hợp đó, vị đạo sư đáng được tán thán, giáo pháp cũng đáng được tán thán, và người đệ tử cũng đáng được tán thán như vậy. Này Cunda, người nào nói với một đệ tử như vậy rằng: 'Chắc chắn hiền giả đang thực hành đúng con đường và sẽ đạt được mục đích.' Người tán thán, người được tán thán, và người được tán thán lại càng nỗ lực tinh tấn hơn nữa, tất cả những người ấy đều tạo ra nhiều công đức. Vì sao vậy? Này Cunda, điều đó xảy ra như vậy là do giáo pháp và giới luật đã được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác.

Vị Đạo Sư khiến các đệ tử hối tiếc

170. Này Cunda, ở đây, một vị đạo sư, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã xuất hiện trên đời, và giáo pháp được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác. Nhưng các đệ tử của ngài vẫn chưa hiểu rõ ý nghĩa của chánh pháp, và đời sống phạm hạnh của họ chưa được làm cho hiển lộ, chưa được làm cho rõ ràng, chưa được thiết lập một cách toàn diện, chưa được làm cho có hiệu quả kỳ diệu, chưa được tuyên bố rộng rãi cho đến chư thiên và loài người. Rồi vị đạo sư của họ qua đời. Này Cunda, một vị đạo sư như vậy, khi qua đời, sẽ gây ra sự hối tiếc cho các đệ tử. Vì sao vậy? 'Một vị đạo sư, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã xuất hiện trên đời cho chúng ta, và giáo pháp được thuyết giảng khéo léo, được trình bày khéo léo, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, được tuyên bố bởi bậc Chánh Đẳng Giác. Nhưng chúng ta vẫn chưa hiểu rõ ý nghĩa của chánh pháp, và đời sống phạm hạnh của chúng ta chưa được làm cho hiển lộ, chưa được làm cho rõ ràng, chưa được thiết lập một cách toàn diện, chưa được làm cho có hiệu quả kỳ diệu, chưa được tuyên bố rộng rãi cho đến chư thiên và loài người. Rồi vị đạo sư của chúng ta qua đời.' Này Cunda, một vị đạo sư như vậy, khi qua đời, sẽ gây ra sự hối tiếc cho các đệ tử.

Vị Đạo Sư Khiến Các Đệ Tử Không Hối Tiếc

171. “Này Cunda, ở đời này, có vị Đạo Sư xuất hiện, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Và Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng, được khéo trình bày, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, do bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và các đệ tử của vị ấy đã được làm cho hiểu rõ ý nghĩa trong Chánh Pháp, và phạm hạnh của họ được làm cho hiển lộ, được làm cho rõ ràng, được trình bày bằng những thuật ngữ bao quát tất cả, được thực hiện một cách kỳ diệu, được tuyên bố rộng rãi cho đến chư thiên và loài người, một cách trọn vẹn và viên mãn. Rồi vị Đạo Sư của họ qua đời. Này Cunda, một vị Đạo Sư như vậy, khi qua đời, không làm cho các đệ tử phải hối tiếc. Vì sao vậy? (Họ nghĩ rằng:) ‘Vị Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Và Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng, được khéo trình bày, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, do bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và chúng ta đã được làm cho hiểu rõ ý nghĩa trong Chánh Pháp, và phạm hạnh của chúng ta được làm cho hiển lộ, được làm cho rõ ràng, được trình bày bằng những thuật ngữ bao quát tất cả, được thực hiện một cách kỳ diệu, được tuyên bố rộng rãi cho đến chư thiên và loài người, một cách trọn vẹn và viên mãn. Rồi vị Đạo Sư của chúng ta qua đời.’ Này Cunda, một vị Đạo Sư như vậy, khi qua đời, không làm cho các đệ tử phải hối tiếc.”

Bài Thuyết Giảng Về Sự Không Viên Mãn Của Phạm Hạnh, v.v...

172. “Này Cunda, dầu cho phạm hạnh có được trang bị đầy đủ các yếu tố này, nhưng vị Đạo Sư không phải là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm lâu năm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi già. Như vậy, phạm hạnh ấy không được viên mãn về phương diện đó.”

“Nhưng này Cunda, khi nào phạm hạnh được trang bị đầy đủ các yếu tố này, và vị Đạo Sư là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm lâu năm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi già. Như vậy, phạm hạnh ấy được viên mãn về phương diện đó.”

173. “Này Cunda, dầu cho phạm hạnh có được trang bị đầy đủ các yếu tố này, và vị Đạo Sư là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm lâu năm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi già, nhưng các vị tỳ khưu đệ tử trưởng lão của vị ấy không phải là những người thông thái, đã được huấn luyện, tự tin, đã đạt đến sự an ổn khỏi các ách縛. Họ không có khả năng tuyên thuyết Chánh Pháp, không có khả năng, sau khi đã khéo léo bác bỏ theo đúng chánh pháp tà thuyết của người khác đã khởi lên, thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu. Như vậy, phạm hạnh ấy không được viên mãn về phương diện đó.”

“Nhưng này Cunda, khi nào phạm hạnh được trang bị đầy đủ các yếu tố này, và vị Đạo Sư là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm lâu năm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi già, và các vị tỳ khưu đệ tử trưởng lão của vị ấy là những người thông thái, đã được huấn luyện, tự tin, đã đạt đến sự an ổn khỏi các ách縛. Họ có khả năng tuyên thuyết Chánh Pháp, có khả năng, sau khi đã khéo léo bác bỏ theo đúng chánh pháp tà thuyết của người khác đã khởi lên, thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu. Như vậy, phạm hạnh ấy được viên mãn về phương diện đó.”

174. “Này Cunda, dầu cho phạm hạnh có được trang bị đầy đủ các yếu tố này, và vị Đạo Sư là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm lâu năm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi già, và các vị tỳ khưu đệ tử trưởng lão của vị ấy là những người thông thái, đã được huấn luyện, tự tin, đã đạt đến sự an ổn khỏi các ách縛, có khả năng tuyên thuyết Chánh Pháp, có khả năng, sau khi đã khéo léo bác bỏ theo đúng chánh pháp tà thuyết của người khác đã khởi lên, thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu. Nhưng các vị tỳ khưu đệ tử trung臘 của vị ấy không phải là... (v.v.)... và các vị tỳ khưu đệ tử trung臘 của vị ấy là..., nhưng các vị tỳ khưu đệ tử mới của vị ấy không phải là... (v.v.)... và các vị tỳ khưu đệ tử mới của vị ấy là..., nhưng các vị tỳ khưu ni đệ tử trưởng lão của vị ấy không phải là... (v.v.)... và các vị tỳ khưu ni đệ tử trưởng lão của vị ấy là..., nhưng các vị tỳ khưu ni đệ tử trung臘 của vị ấy không phải là... (v.v.)... và các vị tỳ khưu ni đệ tử trung臘 của vị ấy là..., nhưng các vị tỳ khưu ni đệ tử mới của vị ấy không phải là... (v.v.)... và các vị tỳ khưu ni đệ tử mới của vị ấy là..., nhưng các vị nam cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, sống đời phạm hạnh, không phải là... (v.v.)... và các vị nam cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, sống đời phạm hạnh, là..., nhưng các vị nam cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, hưởng thụ các dục lạc, không phải là... (v.v.)... và các vị nam cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, hưởng thụ các dục lạc, là..., nhưng các vị nữ cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, sống đời phạm hạnh, không phải là... (v.v.)... và các vị nữ cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, sống đời phạm hạnh, là..., nhưng các vị nữ cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, hưởng thụ các dục lạc, không phải là... (v.v.)... và các vị nữ cư sĩ đệ tử, là người tại gia mặc áo trắng, hưởng thụ các dục lạc, là..., nhưng phạm hạnh của vị ấy không được thịnh vượng, phát đạt, quảng bá, được nhiều người biết đến, phổ biến rộng rãi, được tuyên bố rộng rãi cho đến chư thiên và loài người... (v.v.)... và phạm hạnh của vị ấy được thịnh vượng, phát đạt, quảng bá, được nhiều người biết đến, phổ biến rộng rãi, được tuyên bố rộng rãi cho đến chư thiên và loài người, nhưng chưa đạt đến đỉnh cao của lợi lộc và danh tiếng. Như vậy, phạm hạnh ấy không được viên mãn về phương diện đó.”

“Này Cunda, khi nào phạm hạnh được hội đủ các chi phần này, và vị đạo sư là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi trưởng thành; và các vị đệ tử tỳ khưu trưởng lão của vị ấy là những người thông thạo, khéo được huấn luyện, can đảm, đã đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, có khả năng tuyên thuyết chánh pháp, có khả năng thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu sau khi đã khéo léo bác bỏ một cách hợp lý các tà thuyết đã khởi lên. Và các vị đệ tử tỳ khưu trung niên của vị ấy... và các vị đệ tử tỳ khưu tân học của vị ấy... và các vị đệ tử tỳ khưu ni trưởng lão của vị ấy... và các vị đệ tử tỳ khưu ni trung niên của vị ấy... và các vị đệ tử tỳ khưu ni tân học của vị ấy... và các vị đệ tử nam cư sĩ của vị ấy... là những người tại gia mặc y trắng, sống đời phạm hạnh. Và các vị đệ tử nam cư sĩ của vị ấy là những người tại gia mặc y trắng, hưởng thụ các dục lạc... và các vị đệ tử nữ cư sĩ của vị ấy là những người tại gia mặc y trắng, sống đời phạm hạnh... và các vị đệ tử nữ cư sĩ của vị ấy là những người tại gia mặc y trắng, hưởng thụ các dục lạc... và phạm hạnh của vị ấy trở nên thịnh vượng, phát đạt, lan rộng, được nhiều người biết đến, phổ biến, được khéo tuyên bố cho đến cõi trời và cõi người, và đạt đến đỉnh cao của danh vọng và lợi lộc. Như vậy, phạm hạnh ấy được viên mãn về phương diện đó.”

175. “Này Cunda, hiện nay Ta là bậc Đạo Sư đã xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, khéo trình bày, có khả năng hướng thượng, đưa đến an tịnh, do bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và các đệ tử của Ta đã được làm cho hiểu rõ ý nghĩa trong chánh pháp, và toàn bộ phạm hạnh viên mãn đã được làm cho hiển lộ, làm cho rõ ràng, được trình bày với các thuật ngữ bao quát, được trình bày với khả năng đối trị, được khéo tuyên bố cho đến cõi trời và cõi người. Này Cunda, hiện nay Ta là bậc Đạo Sư, là bậc trưởng lão, có kinh nghiệm, xuất gia đã lâu, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi trưởng thành.”

“Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử tỳ khưu trưởng lão của Ta là những người thông thạo, khéo được huấn luyện, can đảm, đã đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, có khả năng tuyên thuyết chánh pháp, có khả năng thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu sau khi đã khéo léo bác bỏ một cách hợp lý các tà thuyết đã khởi lên. Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử tỳ khưu trung niên của Ta... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử tỳ khưu tân học của Ta... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử tỳ khưu ni trưởng lão của Ta... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử tỳ khưu ni trung niên của Ta... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử tỳ khưu ni tân học của Ta... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử nam cư sĩ của Ta là những người tại gia mặc y trắng, sống đời phạm hạnh... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử nam cư sĩ của Ta là những người tại gia mặc y trắng, hưởng thụ các dục lạc... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử nữ cư sĩ của Ta là những người tại gia mặc y trắng, sống đời phạm hạnh... Này Cunda, hiện nay có các vị đệ tử nữ cư sĩ của Ta là những người tại gia mặc y trắng, hưởng thụ các dục lạc... Này Cunda, hiện nay phạm hạnh của Ta trở nên thịnh vượng, phát đạt, lan rộng, được nhiều người biết đến, phổ biến, được khéo tuyên bố cho đến cõi trời và cõi người.”

176. “Này Cunda, hiện nay có bao nhiêu vị đạo sư đã xuất hiện ở đời, Ta không thấy một vị đạo sư nào khác, này Cunda, đã đạt đến đỉnh cao của danh vọng và lợi lộc như Ta. Này Cunda, hiện nay có bao nhiêu Tăng chúng hay giáo phái đã xuất hiện ở đời, Ta không thấy một Tăng chúng nào khác, này Cunda, đã đạt đến đỉnh cao của danh vọng và lợi lộc như Tăng chúng tỳ khưu này. Này Cunda, nếu có người muốn nói một cách chân chánh rằng: ‘Một phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ về mọi phương diện, hoàn toàn viên mãn về mọi phương diện, không thiếu không thừa, được khéo thuyết giảng, hoàn toàn trọn vẹn, được khéo tuyên bố,’ thì người ấy, khi nói một cách chân chánh, chính là nói về phạm hạnh này: ‘Hoàn toàn đầy đủ về mọi phương diện... được khéo tuyên bố.’”

Này Cunda, Udaka con trai của Rāma đã nói lời này: ‘Thấy mà không thấy’. Thấy cái gì mà không thấy? Người ấy thấy bề mặt của lưỡi dao cạo được mài sắc bén, nhưng lại không thấy được phần lưỡi bén của nó. Điều này được gọi là: ‘Thấy mà không thấy’. Này Cunda, lời nói này của Udaka con trai của Rāma là thấp kém, thô tục, của kẻ phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, chỉ nhắm đến lưỡi dao cạo mà thôi. Và này Cunda, nếu có người nói một cách đúng đắn câu: ‘Thấy mà không thấy’, thì chính là nói về điều này một cách đúng đắn: ‘Thấy mà không thấy’. Thấy cái gì mà không thấy? Người ấy thấy rằng: ‘Phạm hạnh này được khéo thuyết giảng, được khéo trình bày, đầy đủ mọi phương diện, trọn vẹn mọi phương diện, không thiếu không thừa, hoàn toàn viên mãn’. Người ấy thấy như vậy. Nhưng người ấy không thấy rằng: ‘Nên loại bỏ điều này ở đây, như vậy nó sẽ thanh tịnh hơn’. Người ấy không thấy như vậy. Người ấy không thấy rằng: ‘Nên thêm vào điều này ở đây, như vậy nó sẽ viên mãn hơn’. Người ấy không thấy như vậy. Này Cunda, điều này được gọi là: ‘Thấy mà không thấy’. Này Cunda, nếu có người nói một cách đúng đắn rằng: ‘Phạm hạnh được khéo trình bày, đầy đủ mọi phương diện...’, thì chính là nói về điều này một cách đúng đắn: ‘Phạm hạnh này được khéo thuyết giảng, được khéo trình bày, đầy đủ mọi phương diện, trọn vẹn mọi phương diện, không thiếu không thừa, hoàn toàn viên mãn’.

Pháp Cần Được Kết Tập

177. Này Cunda, vì vậy, đối với những pháp mà Ta đã thuyết giảng cho các ngươi sau khi đã chứng ngộ, tất cả các ngươi phải cùng nhau tụ họp, hòa hợp, đối chiếu nghĩa với nghĩa, văn với văn, rồi kết tập, không được tranh cãi, để cho phạm hạnh này được trường tồn, bền vững lâu dài; vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Và này Cunda, những pháp nào đã được Ta thuyết giảng cho các ngươi sau khi chứng ngộ, mà ở đó tất cả các ngươi phải cùng nhau tụ họp, hòa hợp, đối chiếu nghĩa với nghĩa, văn với văn, rồi kết tập, không được tranh cãi, để cho phạm hạnh này được trường tồn, bền vững lâu dài; vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người? Đó là: Bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, và Thánh đạo tám ngành. Này Cunda, đây là những pháp mà Ta đã thuyết giảng cho các ngươi sau khi chứng ngộ. Ở đó, tất cả các ngươi phải cùng nhau tụ họp, hòa hợp, đối chiếu nghĩa với nghĩa, văn với văn, rồi kết tập, không được tranh cãi, để cho phạm hạnh này được trường tồn, bền vững lâu dài; vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người.

Phương Pháp Làm Cho Hiểu Rõ

178. Này Cunda, khi các ngươi đang tu học trong sự hòa hợp, hoan hỷ, không tranh cãi, nếu có một vị đồng phạm hạnh thuyết pháp trong Tăng chúng. Lúc ấy, nếu các ngươi nghĩ rằng: ‘Vị tôn giả này đã hiểu sai cả nghĩa lẫn văn’. Không nên tán thán, cũng không nên chỉ trích. Không tán thán, không chỉ trích, nên nói với vị ấy như sau: ‘Thưa hiền giả, đối với nghĩa này, những văn cú này hay những văn cú kia, văn cú nào thích hợp hơn? Và đối với những văn cú này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào thích hợp hơn?’. Nếu vị ấy trả lời: ‘Thưa hiền giả, đối với nghĩa này, chính những văn cú này là thích hợp hơn cả; và đối với những văn cú này, chính nghĩa này là thích hợp hơn cả’. Không nên đề cao, cũng không nên hạ thấp vị ấy. Không đề cao, không hạ thấp, chính vị ấy cần được làm cho hiểu rõ một cách cẩn thận về nghĩa ấy và những văn cú ấy để thẩm xét.

179. Lại nữa, này Cunda, nếu có một vị đồng phạm hạnh khác thuyết pháp trong Tăng chúng. Lúc ấy, nếu các ngươi nghĩ rằng: ‘Vị tôn giả này đã hiểu sai nghĩa, nhưng trình bày đúng văn cú’. Không nên tán thán, cũng không nên chỉ trích. Không tán thán, không chỉ trích, nên nói với vị ấy như sau: ‘Thưa hiền giả, đối với những văn cú này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào thích hợp hơn?’. Nếu vị ấy trả lời: ‘Thưa hiền giả, đối với những văn cú này, chính nghĩa này là thích hợp hơn cả’. Không nên đề cao, cũng không nên hạ thấp vị ấy. Không đề cao, không hạ thấp, chính vị ấy cần được làm cho hiểu rõ một cách cẩn thận về chính nghĩa ấy để thẩm xét.

180. Này Cunda, lại nữa, nếu có vị đồng phạm hạnh thuyết pháp ở trong Tăng chúng. Khi ấy, các ngươi có thể khởi lên suy nghĩ rằng: ‘Vị tôn giả này quả thật đã nắm bắt ý nghĩa một cách đúng đắn, nhưng lại sắp đặt văn cú một cách sai lầm.’ Lời nói của vị ấy không nên tán thưởng, cũng không nên bác bỏ; không tán thưởng, không bác bỏ, vị ấy nên được nói như sau: ‘Này hiền hữu, đối với ý nghĩa này, những văn cú này hay những văn cú kia, văn cú nào thích hợp hơn?’ Nếu vị ấy trả lời rằng: ‘Này hiền hữu, đối với ý nghĩa này, chính những văn cú này là thích hợp hơn, tức là những văn cú này.’ Vị ấy không nên được tán dương, cũng không nên bị chê bai; không tán dương, không chê bai, chính vị ấy nên được làm cho hiểu rõ một cách tốt đẹp để thẩm xét chính những văn cú ấy.

181. Này Cunda, lại nữa, nếu có vị đồng phạm hạnh thuyết pháp ở trong Tăng chúng. Khi ấy, các ngươi có thể khởi lên suy nghĩ rằng: ‘Vị tôn giả này quả thật đã nắm bắt ý nghĩa một cách đúng đắn, và cũng sắp đặt văn cú một cách đúng đắn.’ Lời nói của vị ấy nên được tán thưởng, hoan hỷ với lời ‘Lành thay!’. Sau khi đã tán thưởng, hoan hỷ với lời ‘Lành thay!’, vị ấy nên được nói như sau: ‘Thật là lợi ích cho chúng ta, thưa hiền hữu! Thật là khéo được cho chúng ta, thưa hiền hữu! Khi chúng ta được thấy một vị đồng phạm hạnh như vậy, một vị đầy đủ cả ý nghĩa lẫn văn cú.’”

Lý Do Cho Phép Các Vật Dụng

182. Này Cunda, Ta không chỉ thuyết pháp cho các ngươi để ngăn ngừa các lậu hoặc trong hiện tại. Này Cunda, Ta cũng không chỉ thuyết pháp cho các ngươi để trừ diệt các lậu hoặc trong tương lai. Này Cunda, Ta thuyết pháp cho các ngươi để ngăn ngừa các lậu hoặc trong hiện tại và để trừ diệt các lậu hoặc trong tương lai. Vì vậy, này Cunda, ở đây, y phục nào đã được Ta cho phép dùng, y phục ấy là đủ cho các ngươi – chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát, và chỉ để che đậy sự hổ thẹn. Vật thực khất thực nào đã được Ta cho phép dùng, vật thực ấy là đủ cho các ngươi – chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, để chấm dứt sự khổ não (do đói), để hỗ trợ cho phạm hạnh, với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ (đói) và không làm phát sinh cảm thọ mới (no quá). Ta sẽ được sống điều độ, không bị chê trách, và được an ổn.’ Chỗ ở nào đã được Ta cho phép dùng, chỗ ở ấy là đủ cho các ngươi – chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát, và chỉ để loại trừ sự nguy hiểm của thời tiết và để an hưởng sự độc cư. Dược phẩm trị bệnh nào đã được Ta cho phép dùng, dược phẩm ấy là đủ cho các ngươi – chỉ để trừ diệt các cảm thọ đau đớn về thân đã phát sinh, và với mục đích tối hậu là không còn bệnh tật.

183. Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Các Sa-môn Thích tử sống chuyên tâm vào lạc thọ.’ Này Cunda, những du sĩ ngoại đạo nói như vậy nên được trả lời như sau: ‘Thưa các hiền hữu, sự chuyên tâm vào lạc thọ ấy là gì? Vì rằng có nhiều, đa dạng, và nhiều loại khác nhau về sự chuyên tâm vào lạc thọ.’”

Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Các Sa-môn Thích tử sống chuyên tâm vào bốn sự thực hành lạc thọ này.’ Các ngươi nên nói với họ rằng: ‘Xin đừng nói như vậy.’ Khi nói thế, họ đã không nói đúng về các ngươi, mà họ đã vu khống các ngươi bằng điều không thật, không đúng sự thật.

Này Cunda, bốn sự chuyên tâm vào lạc thọ này là hạ liệt, thô tục, phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích, không đưa đến yểm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Lại nữa, này Cunda, vị Tỳ-khưu, sau khi làm lắng dịu tầm và tứ... chứng và trú Thiền thứ hai... Đây là sự chuyên tâm vào lạc thọ thứ hai.

Này Cunda, bốn sự thực hành hưởng thụ lạc này chắc chắn đưa đến sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, và Niết-bàn.

Này Cunda, lại nữa, vị tỳ khưu do ly hỷ... chứng và trú thiền thứ ba. Đây là sự thực hành hưởng thụ lạc thứ ba.

Này Cunda, lại nữa, vị tỳ khưu do xả lạc và xả khổ... chứng và trú thiền thứ tư. Đây là sự thực hành hưởng thụ lạc thứ tư.

Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Các sa-môn Thích tử sống thực hành bốn sự hưởng thụ lạc này.’ Các vị ấy nên được các ngươi trả lời rằng: ‘Đúng vậy.’ Khi nói như vậy về các ngươi, họ đã nói đúng sự thật, họ đã không vu khống các ngươi với điều không có, không thật.

185. Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Này các hiền giả, đối với những người sống thực hành bốn sự hưởng thụ lạc này, có thể trông đợi bao nhiêu quả, bao nhiêu phước báu?’ Này Cunda, các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên được trả lời như sau: ‘Này các hiền giả, đối với những người sống thực hành bốn sự hưởng thụ lạc này, có thể trông đợi bốn quả, bốn phước báu. Bốn là những gì? Này các hiền giả, ở đây, vị tỳ khưu do đoạn trừ ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn hướng đến giác ngộ. Đây là quả thứ nhất, phước báu thứ nhất. Lại nữa, này các hiền giả, vị tỳ khưu do đoạn trừ ba kiết sử, và do làm muội lược tham, sân, si, trở thành bậc Nhất lai, chỉ một lần nữa trở lại thế gian này rồi chấm dứt khổ đau. Đây là quả thứ hai, phước báu thứ hai. Lại nữa, này các hiền giả, vị tỳ khưu do đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, trở thành bậc hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại từ thế giới ấy. Đây là quả thứ ba, phước báu thứ ba. Lại nữa, này các hiền giả, vị tỳ khưu do đoạn trừ các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Đây là quả thứ tư, phước báu thứ tư. Này các hiền giả, đối với những người sống thực hành bốn sự hưởng thụ lạc này, có thể trông đợi bốn quả, bốn phước báu này.’

Những Điều Không Thể Đối Với Bậc Lậu Tận

186. Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Các sa-môn Thích tử sống với pháp không kiên định.’ Này Cunda, các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên được trả lời như sau: ‘Này hiền giả, có những pháp đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuyết giảng và chế định cho các đệ tử, mà các vị ấy không thể vi phạm cho đến trọn đời. Này hiền giả, ví như cột trụ bằng đá hay bằng sắt, được chôn sâu, dựng vững, không lay động, không rung chuyển. Cũng vậy, này hiền giả, có những pháp đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuyết giảng và chế định cho các đệ tử, mà các vị ấy không thể vi phạm cho đến trọn đời. Này hiền giả, vị tỳ khưu nào là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không thể vi phạm chín điều. Này hiền giả, vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể cố ý cướp đi mạng sống của chúng sanh; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể lấy của không cho, được xem là trộm cắp; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể hành dâm; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể cố ý nói dối; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể hưởng thụ các dục lạc đã được tích trữ như khi còn là người tại gia; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể đi vào con đường sai lạc do tham muốn; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể đi vào con đường sai lạc do sân hận; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể đi vào con đường sai lạc do si mê; vị tỳ khưu đã đoạn tận các lậu hoặc không thể đi vào con đường sai lạc do sợ hãi. Này hiền giả, vị tỳ khưu nào là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không thể vi phạm chín điều này.’

Trả Lời Các Câu Hỏi

187. “Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Sa-môn Gotama tuyên bố tri kiến vô hạn liên quan đến thời quá khứ, nhưng lại không tuyên bố tri kiến vô hạn liên quan đến thời vị lai. Việc ấy là thế nào? Việc ấy là tại sao?’ Và các du sĩ ngoại đạo ấy, với tri kiến về một đối tượng khác, lại cho rằng tri kiến về một đối tượng khác nên được tuyên bố, giống như những kẻ ngu si, không thông thạo. Này Cunda, liên quan đến thời quá khứ, Như Lai có trí tuệ đi theo chánh niệm; Ngài muốn nhớ lại bao nhiêu thì nhớ lại bấy nhiêu. Và liên quan đến thời vị lai, trí tuệ sanh khởi từ sự giác ngộ phát sanh nơi Như Lai rằng: ‘Đây là kiếp sống cuối cùng, nay không còn tái sanh nữa.’ Này Cunda, nếu một điều trong quá khứ là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, Như Lai không trả lời về điều đó. Này Cunda, nếu một điều trong quá khứ là có thật, chân thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, Như Lai cũng không trả lời về điều đó. Này Cunda, nếu một điều trong quá khứ là có thật, chân thật, và liên hệ đến lợi ích, trong trường hợp đó, Như Lai biết đúng thời để trả lời câu hỏi ấy. Này Cunda, nếu một điều trong vị lai là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, Như Lai không trả lời về điều đó... (như trên)... để trả lời câu hỏi ấy. Này Cunda, nếu một điều trong hiện tại là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, Như Lai không trả lời về điều đó. Này Cunda, nếu một điều trong hiện tại là có thật, chân thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, Như Lai cũng không trả lời về điều đó. Này Cunda, nếu một điều trong hiện tại là có thật, chân thật, và liên hệ đến lợi ích, trong trường hợp đó, Như Lai biết đúng thời để trả lời câu hỏi ấy.”

188. “Này Cunda, như vậy, đối với các pháp trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, Như Lai là người nói đúng thời, nói sự thật, nói điều lợi ích, nói đúng Pháp, nói đúng Luật; vì vậy, Ngài được gọi là ‘Như Lai’. Này Cunda, bất cứ những gì trong thế gian cùng với chư thiên, ma vương, phạm thiên, trong chúng sanh cùng với các sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, đã được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận thức, được đạt đến, được tìm cầu, được tâm ý suy xét, tất cả những điều ấy đã được Như Lai chứng ngộ; vì vậy, Ngài được gọi là ‘Như Lai’. Này Cunda, vào đêm mà Như Lai chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, và vào đêm mà Ngài nhập Vô Dư Y Niết-bàn, bất cứ điều gì Ngài nói, tuyên bố, chỉ dạy trong khoảng thời gian giữa đó, tất cả những điều ấy đều đúng như vậy, không khác đi; vì vậy, Ngài được gọi là ‘Như Lai’. Này Cunda, Như Lai nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Vì nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy, nên Ngài được gọi là ‘Như Lai’. Này Cunda, trong thế gian cùng với chư thiên, ma vương, phạm thiên, trong chúng sanh cùng với các sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, Như Lai là bậc chinh phục, không bị ai chinh phục, là bậc thấy rõ thực chất, là bậc có quyền năng tự tại; vì vậy, Ngài được gọi là ‘Như Lai’.”

Những Vấn Đề Vô Ký

189. “Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Này chư hiền, có phải chúng sanh tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích chăng?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Này chư hiền, Thế Tôn đã không giải thích rằng: “Chúng sanh tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích.”’”

“Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Này chư hiền, có phải chúng sanh không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích chăng?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Này chư hiền, điều này cũng đã không được Thế Tôn giải thích rằng: “Chúng sanh không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích.”’”

“Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Này chư hiền, có phải chúng sanh vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích chăng?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Này chư hiền, điều này đã không được Thế Tôn giải thích rằng: “Chúng sanh vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích.”’”

“Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Này chư hiền, có phải chúng sanh không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích chăng?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Này chư hiền, điều này cũng đã không được Thế Tôn giải thích rằng: “Chúng sanh không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích.”’”

Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Thưa các hiền giả, tại sao điều này không được Sa-môn Gotama tuyên bố?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Thưa các hiền giả, điều này không liên quan đến lợi ích, không liên quan đến Pháp, không phải là nền tảng của phạm hạnh, không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. Vì vậy, điều đó không được Thế Tôn tuyên bố.’

Vấn đề được tuyên bố

190. Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Thưa các hiền giả, Sa-môn Gotama đã tuyên bố điều gì?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Thưa các hiền giả, Thế Tôn đã tuyên bố: ‘Đây là khổ’. Thưa các hiền giả, Thế Tôn đã tuyên bố: ‘Đây là nguyên nhân của khổ’. Thưa các hiền giả, Thế Tôn đã tuyên bố: ‘Đây là sự diệt khổ’. Thưa các hiền giả, Thế Tôn đã tuyên bố: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’.’

Này Cunda, có trường hợp này, các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: ‘Thưa các hiền giả, tại sao điều này được Sa-môn Gotama tuyên bố?’ Này Cunda, đối với các du sĩ ngoại đạo nói như vậy, nên trả lời như sau: ‘Thưa các hiền giả, vì điều này liên quan đến lợi ích, liên quan đến Pháp, là nền tảng của phạm hạnh, đưa đến sự nhàm chán hoàn toàn, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, và Niết-bàn. Vì vậy, điều đó được Thế Tôn tuyên bố.’

Các tà kiến nương vào quá khứ

191. Này Cunda, những tà kiến nào liên quan đến quá khứ, những tà kiến ấy đã được Ta tuyên bố cho các ngươi, theo cách chúng nên được tuyên bố. Và theo cách chúng không nên được tuyên bố, tại sao Ta lại tuyên bố chúng cho các ngươi theo cách đó? Này Cunda, những tà kiến nào liên quan đến tương lai, những tà kiến ấy cũng đã được Ta tuyên bố cho các ngươi, theo cách chúng nên được tuyên bố. Và theo cách chúng không nên được tuyên bố, tại sao Ta lại tuyên bố chúng cho các ngươi theo cách đó? Và này Cunda, những tà kiến nào liên quan đến quá khứ đã được Ta tuyên bố cho các ngươi, theo cách chúng nên được tuyên bố? Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Ngã và thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là chân thật, ngoài ra là hư vọng.’ Này Cunda, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Ngã và thế giới là vô thường… (v.v.)… ngã và thế giới vừa thường hằng vừa vô thường… ngã và thế giới không thường hằng cũng không vô thường… ngã và thế giới do tự mình làm… ngã và thế giới do người khác làm… ngã và thế giới vừa do tự mình làm vừa do người khác làm… ngã và thế giới không do tự mình làm, không do người khác làm, tự nhiên sinh, chỉ có điều này là chân thật, ngoài ra là hư vọng.’ ‘Khổ và lạc là thường hằng… khổ và lạc là vô thường… khổ và lạc vừa thường hằng vừa vô thường… khổ và lạc không thường hằng cũng không vô thường… khổ và lạc do tự mình làm… khổ và lạc do người khác làm… khổ và lạc vừa do tự mình làm vừa do người khác làm… khổ và lạc không do tự mình làm, không do người khác làm, tự nhiên sinh, chỉ có điều này là chân thật, ngoài ra là hư vọng.’

192. Này Cunda, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Ngã và thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là chân thật, ngoài ra là hư vọng.’ Ta đến gần họ và nói như vầy: ‘Thưa các hiền giả, có phải các vị nói rằng: ‘Ngã và thế giới là thường hằng’ chăng?’ Và điều mà họ nói: ‘Chỉ có điều này là chân thật, ngoài ra là hư vọng,’ Ta không chấp nhận điều đó của họ. Vì sao vậy? Này Cunda, vì ở đây có những chúng sinh có tưởng sai khác. Này Cunda, về sự chế định này, Ta không thấy ai bằng Ta, huống nữa là hơn. Trái lại, chính Ta là người vượt trội hơn về điều đó, tức là về sự hiểu biết tối thượng.

193. “Này Cunda, trong số các Sa-môn, Bà-la-môn ấy, có những vị có thuyết như sau, có kiến giải như sau: ‘Tự ngã và thế giới là không thường hằng... ... tự ngã và thế giới vừa thường hằng vừa không thường hằng... tự ngã và thế giới không phải thường hằng cũng không phải không thường hằng... tự ngã và thế giới do tự mình làm ra... do người khác làm ra... vừa do tự mình vừa do người khác làm ra... không do tự mình cũng không do người khác làm ra, được khởi lên một cách ngẫu nhiên... khổ và lạc là thường hằng... không thường hằng... vừa thường hằng vừa không thường hằng... không phải thường hằng cũng không phải không thường hằng... khổ và lạc do tự mình làm ra... do người khác làm ra... vừa do tự mình vừa do người khác làm ra... khổ và lạc không do tự mình cũng không do người khác làm ra, được khởi lên một cách ngẫu nhiên; chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm.’ Ta đến gần họ và nói như sau: ‘Thưa các hiền hữu, có phải các vị nói rằng: “khổ và lạc không do tự mình cũng không do người khác làm ra, được khởi lên một cách ngẫu nhiên” không?’ Và điều mà họ đã nói rằng: ‘Chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm,’ Ta không chấp nhận điều đó của họ. Vì sao vậy? Này Cunda, vì ở đây có những chúng sanh có nhận thức khác. Này Cunda, đối với sự chế định này, Ta không thấy ai ngang bằng với Ta, huống nữa là hơn. Trái lại, chính Ta là bậc hơn hẳn ở đây, tức là về sự thấu triệt chế định. Này Cunda, đây là những kiến giải nương tựa liên quan đến quá khứ mà Ta đã giải thích cho các ngươi, theo cách chúng nên được giải thích. Còn theo cách chúng không nên được giải thích, tại sao Ta lại phải giải thích cho các ngươi theo cách đó?”

Các Kiến Giải Nương Tựa Liên Quan Đến Tương Lai

194. “Này Cunda, những kiến giải nương tựa nào liên quan đến tương lai mà Ta đã giải thích cho các ngươi, theo cách chúng nên được giải thích? (Còn theo cách chúng không nên được giải thích, tại sao Ta lại phải giải thích cho các ngươi theo cách đó?) Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như sau, có kiến giải như sau: ‘Tự ngã có sắc, sau khi chết vẫn khỏe mạnh; chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm.’ Lại nữa, này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có thuyết như sau, có kiến giải như sau: ‘Tự ngã không có sắc... tự ngã vừa có sắc vừa không có sắc... tự ngã không phải có sắc cũng không phải không có sắc... tự ngã có tưởng... tự ngã không có tưởng... tự ngã không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng... tự ngã bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết; chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm.’ Này Cunda, trong số đó, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có thuyết như sau, có kiến giải như sau: ‘Tự ngã có sắc, sau khi chết vẫn khỏe mạnh; chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm.’ Ta đến gần họ và nói như sau: ‘Thưa các hiền hữu, có phải các vị nói rằng: “Tự ngã có sắc, sau khi chết vẫn khỏe mạnh” không?’ Và điều mà họ đã nói rằng: ‘Chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm,’ Ta không chấp nhận điều đó của họ. Vì sao vậy? Này Cunda, vì ở đây có những chúng sanh có nhận thức khác. Này Cunda, đối với sự chế định này, Ta không thấy ai ngang bằng với Ta, huống nữa là hơn. Trái lại, chính Ta là bậc hơn hẳn ở đây, tức là về sự thấu triệt chế định.

195. “Này Cunda, trong số đó, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có thuyết như sau, có kiến giải như sau: ‘Tự ngã không có sắc... tự ngã vừa có sắc vừa không có sắc... tự ngã không phải có sắc cũng không phải không có sắc... tự ngã có tưởng... tự ngã không có tưởng... tự ngã không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng... tự ngã bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết; chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm.’ Ta đến gần họ và nói như sau: ‘Thưa các hiền hữu, có phải các vị nói rằng: “Tự ngã bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết” không?’ Và điều mà họ, này Cunda, đã nói rằng: ‘Chỉ có điều này là sự thật, ngoài ra là sai lầm,’ Ta không chấp nhận điều đó của họ. Vì sao vậy? Này Cunda, vì ở đây có những chúng sanh có nhận thức khác. Này Cunda, đối với sự chế định này, Ta không thấy ai ngang bằng với Ta, huống nữa là hơn. Trái lại, chính Ta là bậc hơn hẳn ở đây, tức là về sự thấu triệt chế định. Này Cunda, đây là những kiến giải nương tựa liên quan đến tương lai mà Ta đã giải thích cho các ngươi, theo cách chúng nên được giải thích. Còn theo cách chúng không nên được giải thích, tại sao Ta lại phải giải thích cho các ngươi theo cách đó?”

196. “Này Cunda, để đoạn trừ và vượt qua những kiến giải nương tựa liên quan đến quá khứ này và những kiến giải nương tựa liên quan đến tương lai này, Ta đã thuyết giảng và chế định Bốn Niệm Xứ như vậy. Bốn niệm xứ nào? Này Cunda, ở đây, vị Tỳ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham và ưu ở đời. Vị ấy sống quán thọ trên các thọ... quán tâm trên tâm... quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham và ưu ở đời. Này Cunda, để đoạn trừ và vượt qua những kiến giải nương tựa liên quan đến quá khứ này và những kiến giải nương tựa liên quan đến tương lai này, Ta đã thuyết giảng và chế định Bốn Niệm Xứ này như vậy.”

197. Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Upavāṇa đang đứng hầu quạt cho đức Thế Tôn ở phía sau lưng ngài. Bấy giờ, Tôn giả Upavāṇa bạch với đức Thế Tôn rằng: – ‘Bạch Thế Tôn, thật hy hữu! Bạch Thế Tôn, thật vi diệu! Bạch Thế Tôn, pháp môn này thật đáng tịnh tín! Bạch Thế Tôn, pháp môn này thật vô cùng đáng tịnh tín! Bạch Thế Tôn, pháp môn này tên là gì?’ – ‘Này Upavāṇa, vì pháp môn này đáng tịnh tín, do đó, ngươi hãy ghi nhớ pháp môn này là ‘Pāsādika’ (Đáng Tịnh Tín).’ Đức Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Upavāṇa hoan hỷ, tín thọ lời dạy của đức Thế Tôn.

Kinh Pāsādika, thứ sáu, kết thúc.