1. Kinh Phạm Võng

Câu chuyện về các du sĩ

1. Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Thế Tôn đang du hành trên con đường dài giữa thành Vương Xá và Nāḷandā, cùng với đại chúng Tỳ khưu, khoảng năm trăm vị. Du sĩ Suppiya cũng đang du hành trên con đường dài giữa thành Vương Xá và Nāḷandā, cùng với người đệ tử là thanh niên Brahmadatta. Bấy giờ, du sĩ Suppiya dùng nhiều phương cách để nói lời chê bai đức Phật, chê bai Pháp, chê bai Tăng; còn người đệ tử của du sĩ Suppiya là thanh niên Brahmadatta lại dùng nhiều phương cách để nói lời tán thán đức Phật, tán thán Pháp, tán thán Tăng. Như vậy, cả hai thầy trò này, với lời nói trái ngược nhau một cách trực tiếp, đã đi theo sau lưng đức Thế Tôn và chúng Tỳ khưu.

2. Rồi đức Thế Tôn cùng với chúng Tỳ khưu đến nhà nghỉ của vua ở Ambalaṭṭhikā để nghỉ lại một đêm. Du sĩ Suppiya cũng cùng với người đệ tử là thanh niên Brahmadatta đến nhà nghỉ của vua ở Ambalaṭṭhikā để nghỉ lại một đêm. Ngay tại nơi đó, du sĩ Suppiya cũng dùng nhiều phương cách để nói lời chê bai đức Phật, chê bai Pháp, chê bai Tăng; còn người đệ tử của du sĩ Suppiya là thanh niên Brahmadatta lại dùng nhiều phương cách để nói lời tán thán đức Phật, tán thán Pháp, tán thán Tăng. Như vậy, cả hai thầy trò này đã trú ngụ với lời nói trái ngược nhau một cách trực tiếp.

3. Rồi, vào lúc rạng đông, khi nhiều vị Tỳ khưu đã thức dậy và đang ngồi tụ họp trong pháp đường, cuộc nói chuyện này đã khởi lên: 'Thật hy hữu, chư hiền; thật vi diệu, chư hiền! Đức Thế Tôn, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đã khéo thấu triệt khuynh hướng đa dạng của chúng sanh. Vị du sĩ Suppiya này dùng nhiều phương cách để nói lời chê bai đức Phật, chê bai Pháp, chê bai Tăng; còn người đệ tử của du sĩ Suppiya là thanh niên Brahmadatta lại dùng nhiều phương cách để nói lời tán thán đức Phật, tán thán Pháp, tán thán Tăng. Như vậy, cả hai thầy trò này, với lời nói trái ngược nhau một cách trực tiếp, đã đi theo sau lưng đức Thế Tôn và chúng Tỳ khưu.'

4. Rồi đức Thế Tôn, biết được cuộc nói chuyện này của các Tỳ khưu ấy, đã đi đến pháp đường. Đến nơi, ngài ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi xuống, đức Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: 'Này các Tỳ khưu, các ông đang ngồi tụ họp với câu chuyện gì vậy? Và câu chuyện dở dang của các ông là gì?' Khi được nói như vậy, các Tỳ khưu ấy bạch với đức Thế Tôn: 'Bạch Thế Tôn, ở đây, vào lúc rạng đông, khi chúng con đã thức dậy và đang ngồi tụ họp trong pháp đường, cuộc nói chuyện này đã khởi lên: 'Thật hy hữu, chư hiền; thật vi diệu, chư hiền! Đức Thế Tôn, bậc Tri Giả, bậc Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đã khéo thấu triệt khuynh hướng đa dạng của chúng sanh. Vị du sĩ Suppiya này dùng nhiều phương cách để nói lời chê bai đức Phật, chê bai Pháp, chê bai Tăng; còn người đệ tử của du sĩ Suppiya là thanh niên Brahmadatta lại dùng nhiều phương cách để nói lời tán thán đức Phật, tán thán Pháp, tán thán Tăng. Như vậy, cả hai thầy trò này, với lời nói trái ngược nhau một cách trực tiếp, đã đi theo sau lưng đức Thế Tôn và chúng Tỳ khưu.' Bạch Thế Tôn, đó là câu chuyện dở dang của chúng con, rồi đức Thế Tôn đã đến.'

5. “Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời không tán thán về Ta, nói lời không tán thán về Pháp, hay nói lời không tán thán về Tăng, thì ở đây các ngươi không nên phẫn uất, không nên bất mãn, không nên có tâm không hoan hỷ. Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời không tán thán về Ta, nói lời không tán thán về Pháp, hay nói lời không tán thán về Tăng, và nếu ở đây các ngươi tức giận hay không hài lòng, thì chính các ngươi sẽ gặp chướng ngại. Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời không tán thán về Ta, nói lời không tán thán về Pháp, hay nói lời không tán thán về Tăng, và nếu ở đây các ngươi tức giận hay không hài lòng, liệu các ngươi có thể biết được lời nói của người khác là khéo nói hay vụng nói chăng?” “Bạch Thế Tôn, không thể được.” “Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời không tán thán về Ta, nói lời không tán thán về Pháp, hay nói lời không tán thán về Tăng, thì ở đây các ngươi phải giải thích điều không thật là không thật rằng: ‘Vì lý do này, điều này là không thật; vì lý do này, điều này là không đúng sự thật; điều này không có nơi chúng tôi, và quả thật điều này không tồn tại nơi chúng tôi’.”

6. “Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời tán thán về Ta, nói lời tán thán về Pháp, hay nói lời tán thán về Tăng, thì ở đây các ngươi không nên hoan hỷ, không nên vui mừng, không nên có tâm phấn chấn. Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời tán thán về Ta, nói lời tán thán về Pháp, hay nói lời tán thán về Tăng, và nếu ở đây các ngươi hoan hỷ, vui mừng, phấn chấn, thì chính các ngươi sẽ gặp chướng ngại. Này các Tỳ khưu, nếu có người khác nói lời tán thán về Ta, nói lời tán thán về Pháp, hay nói lời tán thán về Tăng, thì ở đây các ngươi phải thừa nhận điều có thật là có thật rằng: ‘Vì lý do này, điều này là có thật; vì lý do này, điều này là đúng sự thật; điều này có nơi chúng tôi, và quả thật điều này tồn tại nơi chúng tôi’.”

7. “Này các Tỳ khưu, quả thật, đó chỉ là những điều nhỏ nhặt, thấp kém, chỉ là giới hạnh, mà một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói. Và này các Tỳ khưu, những điều nhỏ nhặt, thấp kém, chỉ là giới hạnh ấy là gì, mà một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói?”

8. “‘Sa-môn Gotama từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, đã đặt trượng xuống, đã đặt vũ khí xuống, có lòng hổ thẹn, có lòng bi mẫn, sống với lòng thương tưởng đến lợi ích của tất cả chúng sanh và sinh vật.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

“‘Sa-môn Gotama từ bỏ việc lấy của không cho, tránh xa việc lấy của không cho, chỉ nhận vật đã cho, chỉ mong đợi vật đã cho, sống với tự thân trong sạch, không trộm cắp.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

“‘Sa-môn Gotama từ bỏ hành vi không phạm hạnh, sống phạm hạnh, sống xa lìa, tránh xa việc dâm dục, là pháp của thế gian.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

9. “‘Sa-môn Gotama từ bỏ nói dối, tránh xa nói dối, nói lời chân thật, kết hợp sự thật, kiên định, đáng tin cậy, không lừa dối thế gian.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

“‘Sa-môn Gotama từ bỏ lời nói đâm thọc, tránh xa lời nói đâm thọc; nghe ở đây không nói ở kia để gây chia rẽ những người này, hoặc nghe ở kia không nói ở đây để gây chia rẽ những người kia. Như vậy, là người hòa giải những kẻ chia rẽ, là người khuyến khích những người hòa hợp, thích thú trong sự hòa hợp, vui thích trong sự hòa hợp, hoan hỷ trong sự hòa hợp, nói lời tạo ra sự hòa hợp.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

“‘Sa-môn Gotama từ bỏ lời nói thô ác, tránh xa lời nói thô ác; nói những lời không tỳ vết, êm tai, dễ thương, đi vào lòng người, tao nhã, được nhiều người ưa thích, được nhiều người quý mến.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

“‘Sa-môn Gotama từ bỏ lời nói vô ích, tránh xa lời nói vô ích; nói đúng lúc, nói đúng sự thật, nói lời có ích, nói đúng Pháp, nói đúng Luật; nói lời đáng được ghi nhớ, đúng thời, có lý do, có giới hạn, liên hệ đến lợi ích.’ – Này các Tỳ khưu, quả thật, một phàm phu khi nói lời tán thán Như Lai có thể nói như vậy.

13. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn sống chuyên tâm xem các buổi trình diễn làm trở ngại, như là: múa, hát, nhạc, kịch, kể chuyện, vỗ tay, hòa tấu, đánh trống, múa rối, các trò của người Chiên-đà-la, múa cột, rửa xương, đấu voi, đấu ngựa, đấu trâu, đấu bò, đấu dê, đấu cừu, chọi gà, chọi cút, đấu gậy, đấu quyền, đấu vật, diễn tập quân sự, duyệt binh, dàn trận, xem các đạo quân. Sa-môn Gotama từ bỏ việc xem các buổi trình diễn làm trở ngại như vậy.’ Này các Tỳ khưu, đó là cách mà một người phàm phu, khi nói lời tán thán Như Lai, có thể nói.

Tiểu Giới đã chấm dứt.

Trung Giới

11. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn sống chuyên tâm phá hoại các loại hạt giống và cây cối, như là: hạt giống từ rễ, hạt giống từ thân, hạt giống từ đốt, hạt giống từ ngọn, và thứ năm là chính hạt giống; Sa-môn Gotama từ bỏ việc phá hoại các loại hạt giống và cây cối như vậy.’ Này các Tỳ khưu, đó là cách mà một người phàm phu, khi nói lời tán thán Như Lai, có thể nói.

12. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn sống chuyên tâm tích trữ và sử dụng, như là: tích trữ thức ăn, tích trữ đồ uống, tích trữ vải vóc, tích trữ xe cộ, tích trữ giường nệm, tích trữ hương liệu, tích trữ vật thực. Sa-môn Gotama từ bỏ việc tích trữ và sử dụng như vậy.’ Này các Tỳ khưu, đó là cách mà một người phàm phu, khi nói lời tán thán Như Lai, có thể nói.

14. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn sống chuyên tâm vào các trò cờ bạc và tiêu khiển, là cơ sở của sự dễ duôi, như là: cờ tám ô, cờ mười ô, cờ trên không, trò đi vòng, trò tung hứng, trò xúc xắc, trò đánh gậy, trò vẽ tay, trò chơi với bi, trò thổi kèn lá, trò chơi với cày nhỏ, trò nhào lộn, trò chơi với chong chóng, trò chơi với đấu đong, trò chơi với xe nhỏ, trò chơi với cung nhỏ, trò đoán chữ, trò đọc suy nghĩ, trò giả dạng người tàn tật. Sa-môn Gotama từ bỏ các trò cờ bạc và tiêu khiển, là cơ sở của sự dễ duôi như vậy.’ Này các Tỳ khưu, đó là cách mà một người phàm phu, khi nói lời tán thán Như Lai, có thể nói.

15. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn sống chuyên tâm sử dụng các loại giường ghế cao và sang trọng, như là: ghế quá khổ, giường có chân hình thú, thảm len lông dài, thảm len nhiều màu, thảm len trắng, thảm len thêu hoa, nệm nhồi bông gòn, thảm len có hình sư tử, cọp, thảm len có lông hai mặt, thảm len có lông một mặt, thảm thêu kim tuyến, thảm lụa, thảm len lớn đủ cho mười sáu vũ nữ, yên voi, yên ngựa, thảm lót xe, thảm da sơn dương, tấm trải bằng da nai hảo hạng, giường có lọng che và gối đỏ ở hai đầu. Sa-môn Gotama từ bỏ việc sử dụng các loại giường ghế cao và sang trọng như vậy.’ Này các Tỳ khưu, đó là cách mà một người phàm phu, khi nói lời tán thán Như Lai, có thể nói.

16. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn sống chuyên tâm vào việc trang điểm và tô điểm, là cơ sở của sự dễ duôi, như là: xoa bóp, mát-xa, tắm nước thơm, đấm bóp tay chân, soi gương, kẻ mắt, đeo vòng hoa, thoa hương, thoa phấn, bôi kem mặt, đeo vòng tay, búi tóc, mang gậy, mang ống thuốc, mang gươm, che dù, mang dép trang trí, đội khăn xếp, đeo ngọc, mang phất trần, mặc y phục trắng có tua dài. Sa-môn Gotama từ bỏ việc trang điểm và tô điểm, là cơ sở của sự dễ duôi như vậy.’ Này các Tỳ khưu, đó là cách mà một người phàm phu, khi nói lời tán thán Như Lai, có thể nói.

17. “Lại nữa, có một số Sa môn, Bà la môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, lại sống chuyên tâm vào những câu chuyện vô ích như sau: chuyện vua chúa, chuyện trộm cướp, chuyện đại thần, chuyện quân đội, chuyện kinh dị, chuyện chiến tranh, chuyện ăn uống, chuyện y phục, chuyện giường nệm, chuyện vòng hoa, chuyện hương liệu, chuyện bà con, chuyện xe cộ, chuyện làng xóm, chuyện thị tứ, chuyện thành phố, chuyện xứ sở, chuyện phụ nữ, chuyện anh hùng, chuyện đường phố, chuyện bến nước, chuyện người đã khuất, chuyện tào lao, chuyện thế gian, chuyện biển cả, chuyện thịnh suy. Sa môn Gotama từ bỏ những câu chuyện vô ích như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu một phàm nhân muốn tán thán Như Lai, người ấy có thể nói như vậy.”

18. “Lại nữa, có một số Sa môn, Bà la môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, lại sống chuyên tâm vào những cuộc tranh luận như sau: ‘Ông không biết Pháp và Luật này, tôi mới biết Pháp và Luật này. Làm sao ông có thể biết được Pháp và Luật này? Ông đã thực hành sai, tôi mới thực hành đúng. Lời của tôi hợp lý, lời của ông không hợp lý. Điều đáng nói trước thì ông lại nói sau, điều đáng nói sau thì ông lại nói trước. Lập luận mà ông dày công suy ngẫm đã bị đảo ngược. Luận điểm của ông đã bị bác bỏ. Ông đã bị đánh bại. Hãy đi mà tìm cách gỡ lại luận điểm của mình, hoặc hãy gỡ rối đi nếu ông có thể.’ Sa môn Gotama từ bỏ những cuộc tranh luận như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu một phàm nhân muốn tán thán Như Lai, người ấy có thể nói như vậy.”

19. “Lại nữa, có một số Sa môn, Bà la môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, lại sống chuyên tâm vào việc đưa tin và làm sứ giả như sau: cho vua chúa, cho các đại thần, cho các Sát đế lỵ, cho các Bà la môn, cho các gia chủ, cho các thanh niên, với những lời nhắn như: ‘Hãy đi đến nơi này, hãy từ nơi kia đến, hãy mang cái này đi, hãy mang cái kia từ nơi đó về.’ Sa môn Gotama từ bỏ việc đưa tin và làm sứ giả như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu một phàm nhân muốn tán thán Như Lai, người ấy có thể nói như vậy.”

20. “Lại nữa, có một số Sa môn, Bà la môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, lại trở thành những kẻ lừa đảo, ba hoa, ra hiệu, ép uổng, và dùng lợi nhỏ để câu lợi lớn. Sa môn Gotama từ bỏ những hành vi lừa đảo và ba hoa như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu một phàm nhân muốn tán thán Như Lai, người ấy có thể nói như vậy.”

Phần Trung Giới đã chấm dứt.

21. “Lại nữa, có một số Sa môn, Bà la môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, lại sống bằng tà mạng qua các loại kiến thức thấp kém như sau: khoa xem tướng tay chân, khoa đoán điềm, khoa giải thích điềm lạ, khoa giải mộng, khoa xem tướng người, khoa giải điềm chuột cắn, tế lễ bằng lửa, tế lễ bằng muỗng, tế lễ bằng trấu, tế lễ bằng tấm, tế lễ bằng gạo, tế lễ bằng bơ, tế lễ bằng dầu, tế lễ bằng miệng, tế lễ bằng máu; khoa xem tướng chi tiết, khoa trạch địa, khoa chính trị, khoa thuật ở nghĩa địa, khoa trừ tà, khoa thuật trong nhà đất, khoa rắn, khoa độc, khoa bọ cạp, khoa chuột, khoa chim, khoa quạ, khoa đoán tuổi thọ, khoa chống tên, khoa giải tiếng thú. Sa môn Gotama từ bỏ việc sống bằng tà mạng qua các loại kiến thức thấp kém như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu một phàm nhân muốn tán thán Như Lai, người ấy có thể nói như vậy.”

22. “Lại nữa, có một số Sa môn, Bà la môn, sau khi dùng các món ăn do tín thí cúng dường, lại sống bằng tà mạng qua các loại kiến thức thấp kém như sau: xem tướng ngọc, xem tướng vải, xem tướng gậy, xem tướng giáo, xem tướng gươm, xem tướng tên, xem tướng cung, xem tướng vũ khí, xem tướng phụ nữ, xem tướng đàn ông, xem tướng bé trai, xem tướng bé gái, xem tướng nam nô, xem tướng nữ tỳ, xem tướng voi, xem tướng ngựa, xem tướng trâu, xem tướng bò đực, xem tướng bò cái, xem tướng dê, xem tướng cừu, xem tướng gà, xem tướng cút, xem tướng kỳ đà, xem tướng hoa tai, xem tướng rùa, xem tướng thú. Sa môn Gotama từ bỏ việc sống bằng tà mạng qua các loại kiến thức thấp kém như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu một phàm nhân muốn tán thán Như Lai, người ấy có thể nói như vậy.”

23. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các vật thực do tín thí cúng dường, lại mưu sinh bằng tà mạng, bằng những loại kiến thức thấp hèn như thế này, cụ thể là: ‘Vua sẽ xuất chinh, vua sẽ không xuất chinh; vua trong nước sẽ tiến công, vua ngoài nước sẽ thoái lui; vua ngoài nước sẽ tiến công, vua trong nước sẽ thoái lui; vua trong nước sẽ chiến thắng, vua ngoài nước sẽ thất bại; vua ngoài nước sẽ chiến thắng, vua trong nước sẽ thất bại. Vị này sẽ chiến thắng, vị kia sẽ thất bại.’ Sa-môn Gotama từ bỏ tà mạng, từ bỏ những loại kiến thức thấp hèn như vậy.’ Này các Tỷ-kheo, phàm phu khi tán thán Như Lai, có thể nói như vậy.

24. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các vật thực do tín thí cúng dường, lại mưu sinh bằng tà mạng, bằng những loại kiến thức thấp hèn như thế này, cụ thể là: ‘Sẽ có nguyệt thực; sẽ có nhật thực; sẽ có tinh thực; mặt trăng, mặt trời sẽ đi đúng quỹ đạo; mặt trăng, mặt trời sẽ đi sai quỹ đạo; các tinh tú sẽ đi đúng quỹ đạo; các tinh tú sẽ đi sai quỹ đạo; sẽ có sao băng; sẽ có cháy rực các phương trời; sẽ có động đất; sẽ có sấm trời; mặt trăng, mặt trời, các tinh tú sẽ mọc, sẽ lặn, sẽ lu mờ, sẽ sáng tỏ. Nguyệt thực sẽ có kết quả như thế này; nhật thực sẽ có kết quả như thế này; tinh thực sẽ có kết quả như thế này; mặt trăng, mặt trời đi đúng quỹ đạo sẽ có kết quả như thế này; mặt trăng, mặt trời đi sai quỹ đạo sẽ có kết quả như thế này; các tinh tú đi đúng quỹ đạo sẽ có kết quả như thế này; các tinh tú đi sai quỹ đạo sẽ có kết quả như thế này; sao băng sẽ có kết quả như thế này; cháy rực các phương trời sẽ có kết quả như thế này; động đất sẽ có kết quả như thế này; sấm trời sẽ có kết quả như thế này; việc mặt trăng, mặt trời, các tinh tú mọc, lặn, lu mờ, sáng tỏ sẽ có kết quả như thế này.’ Sa-môn Gotama từ bỏ tà mạng, từ bỏ những loại kiến thức thấp hèn như vậy.’ Này các Tỷ-kheo, phàm phu khi tán thán Như Lai, có thể nói như vậy.

25. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các vật thực do tín thí cúng dường, lại mưu sinh bằng tà mạng, bằng những loại kiến thức thấp hèn như thế này, cụ thể là: ‘Sẽ được mùa mưa, sẽ bị hạn hán; sẽ được mùa, sẽ bị mất mùa; sẽ được an ổn, sẽ có hiểm nguy; sẽ có bệnh tật, sẽ được khỏe mạnh; thuật đếm tay, thuật tính toán, thuật tổng kế, thi ca, học thuyết duy vật.’ Sa-môn Gotama từ bỏ tà mạng, từ bỏ những loại kiến thức thấp hèn như vậy.’ Này các Tỷ-kheo, phàm phu khi tán thán Như Lai, có thể nói như vậy.

26. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các vật thực do tín thí cúng dường, lại mưu sinh bằng tà mạng, bằng những loại kiến thức thấp hèn như thế này, cụ thể là: làm lễ cưới hỏi, làm lễ hòa giải, làm lễ ly dị, làm phép thu gom tài sản, làm phép phân tán tài sản, làm cho được yêu mến, làm cho bị ghét bỏ, làm cho thai nhi được an ổn, làm cho cứng lưỡi, làm cho cứng hàm, làm chú thuật về tay, làm chú thuật về tai, hỏi qua gương soi, hỏi qua đồng nữ, hỏi chư thiên, thờ cúng mặt trời, thờ cúng Đại Phạm Thiên, phun lửa ra từ miệng, cầu khẩn nữ thần Phước Đức.’ Sa-môn Gotama từ bỏ tà mạng, từ bỏ những loại kiến thức thấp hèn như vậy.’ Này các Tỷ-kheo, phàm phu khi tán thán Như Lai, có thể nói như vậy.

27. ‘Hoặc có những Sa-môn, Bà-la-môn, sau khi dùng các vật thực do tín thí cúng dường, lại mưu sinh bằng tà mạng, bằng những loại kiến thức thấp hèn như thế này, cụ thể là: làm lễ cầu an, làm lễ tạ ơn, chữa trị ma ám, học thuật về đất, làm cho người nam hoạn thành nam nhân, làm cho nam nhân thành người nam hoạn, xem đất cất nhà, làm lễ trấn trạch, súc miệng, tắm rửa, cúng dường bằng lửa, làm cho ói mửa, làm cho xổ瀉, làm cho xổ lên trên, làm cho xổ xuống dưới, làm cho xổ qua đường đầu, chế dầu thoa tai, chế dầu nhỏ mắt, chữa bệnh bằng cách hít thuốc qua mũi, thuốc nhỏ mắt, thuốc nhỏ mắt đối trị, chữa bệnh mắt, phẫu thuật, chữa bệnh trẻ em, cho các loại thuốc rễ cây, đắp và gỡ các loại thuốc.’ Sa-môn Gotama từ bỏ tà mạng, từ bỏ những loại kiến thức thấp hèn như vậy.’ Này các Tỷ-kheo, phàm phu khi tán thán Như Lai, có thể nói như vậy.

Này các Tỷ-kheo, đó chỉ là những giới đức nhỏ nhặt, thấp kém, chỉ là những giới đức mà phàm phu dùng để tán thán Như Lai.

Đại Giới đã chấm dứt.

Những người suy luận về quá khứ

28. Này các tỳ khưu, có những pháp khác sâu sắc, khó thấy, khó giác ngộ, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm lý luận, vi tế, chỉ bậc trí mới có thể liễu tri, là những pháp mà Như Lai đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí, đã tự mình thể nhập rồi tuyên thuyết, và do những pháp ấy mà những người tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng sự thật, mới có thể nói lên được. Và này các tỳ khưu, những pháp ấy là gì, những pháp sâu sắc, khó thấy, khó giác ngộ, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm lý luận, vi tế, chỉ bậc trí mới có thể liễu tri, là những pháp mà Như Lai đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí, đã tự mình thể nhập rồi tuyên thuyết, và do những pháp ấy mà những người tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng sự thật, mới có thể nói lên được?

29. Này các tỳ khưu, có một số sa-môn, bà-la-môn là những người suy luận về quá khứ, có những quan điểm về quá khứ, dựa vào quá khứ mà tuyên bố nhiều loại luận điểm khác nhau dựa trên mười tám cơ sở. Và những vị sa-môn, bà-la-môn ấy, do nương vào điều gì, do dựa vào điều gì mà là những người suy luận về quá khứ, có những quan điểm về quá khứ, dựa vào quá khứ mà tuyên bố nhiều loại luận điểm khác nhau dựa trên mười tám cơ sở?

30. Này các tỳ khưu, có một số sa-môn, bà-la-môn là những người theo thường kiến luận, họ tuyên bố rằng tự ngã và thế giới là thường hằng dựa trên bốn cơ sở. Và những vị sa-môn, bà-la-môn ấy, do nương vào điều gì, do dựa vào điều gì mà là những người theo thường kiến luận, tuyên bố rằng tự ngã và thế giới là thường hằng dựa trên bốn cơ sở?

31. Này các tỳ khưu, ở đây, có sa-môn hay bà-la-môn nào đó, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do như lý tác ý, đã chứng được một loại định tâm như vậy, và khi tâm đã được định tĩnh, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Chẳng hạn như – một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một ngàn kiếp, một trăm ngàn kiếp, nhiều trăm kiếp, nhiều ngàn kiếp, nhiều trăm ngàn kiếp – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế, dòng họ như thế, giai cấp như thế, ăn uống như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ đến mức như thế. Chết ở nơi ấy, ta được sanh lại ở nơi kia; ở đó ta cũng có tên như thế, dòng họ như thế, giai cấp như thế, ăn uống như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ đến mức như thế. Chết ở nơi ấy, ta được sanh lại ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau với các hình thái và chi tiết.

Vị ấy nói như sau: ‘Tự ngã và thế giới là thường hằng, không sanh sản, đứng vững như đỉnh núi, đứng yên như cột trụ; và những chúng sanh ấy cứ mãi lang thang, luân hồi, chết đi, sanh lại, nhưng tự ngã và thế giới vẫn tồn tại y như trạng thái thường hằng. Vì sao vậy? Vì ta, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do như lý tác ý, đã chứng được một loại định tâm như vậy, và khi tâm đã được định tĩnh, ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Chẳng hạn như – một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một ngàn kiếp, một trăm ngàn kiếp, nhiều trăm kiếp, nhiều ngàn kiếp, nhiều trăm ngàn kiếp – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế, dòng họ như thế, giai cấp như thế, ăn uống như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ đến mức như thế. Chết ở nơi ấy, ta được sanh lại ở nơi kia; ở đó ta cũng có tên như thế, dòng họ như thế, giai cấp như thế, ăn uống như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ đến mức như thế. Chết ở nơi ấy, ta được sanh lại ở đây.’ Như vậy, ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau với các hình thái và chi tiết. Do điều này, ta biết được rằng: ‘Tự ngã và thế giới là thường hằng, không sanh sản, đứng vững như đỉnh núi, đứng yên như cột trụ; và những chúng sanh ấy cứ mãi lang thang, luân hồi, chết đi, sanh lại, nhưng tự ngã và thế giới vẫn tồn tại y như trạng thái thường hằng.’ Này các tỳ khưu, đây là cơ sở thứ nhất, do nương vào đó, do dựa vào đó mà một số sa-môn, bà-la-môn theo thường kiến luận đã tuyên bố rằng tự ngã và thế giới là thường hằng.

32. Và trường hợp thứ hai, do nương vào điều gì, do dựa vào điều gì mà những vị sa-môn, bà-la-môn theo thường kiến luận đã tuyên bố rằng tự ngã và thế giới là thường hằng? Này các tỳ khưu, ở đây, có sa-môn hay bà-la-môn nào đó, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do như lý tác ý, đã chứng được một loại định tâm như vậy, và khi tâm đã được định tĩnh, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Chẳng hạn như – một kiếp thành hoại, hai kiếp thành hoại, ba kiếp thành hoại, bốn kiếp thành hoại, năm kiếp thành hoại, mười kiếp thành hoại – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế, dòng họ như thế, giai cấp như thế, ăn uống như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ đến mức như thế. Chết ở nơi ấy, ta được sanh lại ở nơi kia; ở đó ta cũng có tên như thế, dòng họ như thế, giai cấp như thế, ăn uống như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ đến mức như thế. Chết ở nơi ấy, ta được sanh lại ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau với các hình thái và chi tiết.

Vị ấy nói như vầy: ‘Bản ngã và thế gian là thường hằng, vô sinh, đứng vững như đỉnh núi, kiên cố như trụ đá; những chúng sinh ấy luân hồi, chuyển kiếp, chết đi và tái sanh, nhưng thực sự vẫn tồn tại y như thường hằng. Vì sao vậy? Vì rằng ta nhờ nỗ lực, nhờ tinh tấn, nhờ chuyên cần, nhờ không phóng dật, nhờ chánh tác ý mà đạt được định tâm như thế, khi tâm đã định tĩnh, ta nhớ lại được nhiều đời sống quá khứ sai khác. Như là: một kiếp hoại diệt và thành hình, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp hoại diệt và thành hình. Ở nơi kia, ta đã có tên như thế, dòng họ như thế, diện mạo như thế, thức ăn như thế, thọ hưởng lạc khổ như thế, tuổi thọ giới hạn như thế; từ nơi đó chết đi, ta đã tái sanh ở nơi kia; tại đó ta cũng có tên như thế, dòng họ như thế, diện mạo như thế, thức ăn như thế, thọ hưởng lạc khổ như thế, tuổi thọ giới hạn như thế; từ nơi đó chết đi, ta đã tái sanh tại đây.’ Như vậy, ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ sai khác cùng với những đặc điểm và chi tiết. Nhờ điều này mà ta biết rằng: “Bản ngã và thế gian là thường hằng, vô sinh, đứng vững như đỉnh núi, kiên cố như trụ đá; những chúng sinh ấy luân hồi, chuyển kiếp, chết đi và tái sanh, nhưng thực sự vẫn tồn tại y như thường hằng”. Này các Tỳ-kheo, đây là trường hợp thứ hai, mà dựa vào đó, nương vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương thường hằng đã tuyên bố rằng bản ngã và thế gian là thường hằng.’

33. Và trong trường hợp thứ ba, các Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính theo thuyết thường hằng, dựa vào đâu, nương vào đâu mà tuyên bố bản ngã và thế gian là thường hằng? Này các Tỳ khưu, ở đây, có Sa-môn hay Bà-la-môn, do tinh cần, nỗ lực, chuyên chú, không buông lung, và tác ý chân chánh, đã chứng đạt được định tâm đến mức độ mà trong tâm đã được định tĩnh, vị ấy nhớ lại được nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Chẳng hạn như: mười kiếp thành hoại, hai mươi kiếp thành hoại, ba mươi kiếp thành hoại, bốn mươi kiếp thành hoại – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế, dòng họ như thế, dung sắc như thế, thức ăn như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ có giới hạn như thế; ta từ nơi đó chết đi, đã sanh lại ở nơi kia; ở nơi kia cũng vậy, ta có tên như thế, dòng họ như thế, dung sắc như thế, thức ăn như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ có giới hạn như thế; ta từ nơi đó chết đi, đã sanh lại ở nơi này.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại được nhiều đời sống quá khứ khác nhau với các đặc điểm và chi tiết của chúng.

Vị ấy nói như sau: ‘Bản ngã và thế gian là thường hằng, không thay đổi, vững chắc như đỉnh núi, kiên cố như trụ đá; và các chúng sanh ấy vẫn tiếp tục di chuyển, luân hồi, chết đi, sanh lại, nhưng bản ngã và thế gian vẫn tồn tại y như cũ, giống như sự thường hằng. Vì sao vậy? Bởi vì, do ta tinh cần, nỗ lực, chuyên chú, không buông lung, và tác ý chân chánh, ta đã chứng đạt được định tâm đến mức độ mà trong tâm đã được định tĩnh, ta nhớ lại được nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Chẳng hạn như: mười kiếp thành hoại, hai mươi kiếp thành hoại, ba mươi kiếp thành hoại, bốn mươi kiếp thành hoại – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế, dòng họ như thế, dung sắc như thế, thức ăn như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ có giới hạn như thế; ta từ nơi đó chết đi, đã sanh lại ở nơi kia; ở nơi kia cũng vậy, ta có tên như thế, dòng họ như thế, dung sắc như thế, thức ăn như thế, trải nghiệm khổ lạc như thế, tuổi thọ có giới hạn như thế; ta từ nơi đó chết đi, đã sanh lại ở nơi này.’ Như vậy, ta nhớ lại được nhiều đời sống quá khứ khác nhau với các đặc điểm và chi tiết của chúng. Do điều này, ta biết được rằng: ‘Bản ngã và thế gian là thường hằng, không thay đổi, vững chắc như đỉnh núi, kiên cố như trụ đá; và các chúng sanh ấy vẫn tiếp tục di chuyển, luân hồi, chết đi, sanh lại, nhưng bản ngã và thế gian vẫn tồn tại y như cũ, giống như sự thường hằng.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ ba, mà dựa vào đó, nương vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết thường hằng đã tuyên bố bản ngã và thế gian là thường hằng.

34. Và trong trường hợp thứ tư, các Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính theo thuyết thường hằng, dựa vào đâu, nương vào đâu mà tuyên bố bản ngã và thế gian là thường hằng? Này các Tỳ khưu, ở đây, có Sa-môn hay Bà-la-môn là người có lý luận, có thẩm sát. Vị ấy, dựa trên sự suy luận, theo đuổi sự thẩm sát, và bằng trí tuệ của riêng mình, đã nói như sau: ‘Bản ngã và thế gian là thường hằng, không thay đổi, vững chắc như đỉnh núi, kiên cố như trụ đá; và các chúng sanh ấy vẫn tiếp tục di chuyển, luân hồi, chết đi, sanh lại, nhưng bản ngã và thế gian vẫn tồn tại y như cũ, giống như sự thường hằng.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ tư, mà dựa vào đó, nương vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết thường hằng đã tuyên bố bản ngã và thế gian là thường hằng.

35. Này các Tỳ khưu, các Sa-môn và Bà-la-môn theo thuyết thường hằng ấy đã tuyên bố bản ngã và thế gian là thường hằng dựa trên bốn trường hợp này. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào theo thuyết thường hằng mà tuyên bố bản ngã và thế gian là thường hằng, tất cả họ đều tuyên bố như vậy dựa trên bốn trường hợp này, hoặc một trong số đó; ngoài những trường hợp này ra, không có trường hợp nào khác.

36. Này các Tỳ kheo, Như Lai biết rõ điều này: ‘Những lập trường tà kiến này, khi được chấp thủ như vậy, khi được bám víu như vậy, sẽ có những xu hướng như vậy, sẽ có những cảnh giới tương lai như vậy’. Như Lai biết rõ điều đó, và Ngài biết rõ điều cao thượng hơn thế nữa. Và sự biết rõ đó, Ngài không bám víu. Vì không bám víu, đối với Ngài, Niết bàn được biết rõ một cách cá nhân. Này các Tỳ kheo, sau khi đã biết rõ như thật về sự sinh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hại và sự xuất ly của các cảm thọ, Như Lai được giải thoát không còn chấp thủ.

37. Này các Tỳ kheo, đây chính là những pháp sâu xa, khó thấy, khó chứng ngộ, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm tư duy, vi diệu, chỉ bậc hiền trí mới có thể thấu hiểu, những pháp mà Như Lai, sau khi tự mình thắng tri và chứng ngộ, đã tuyên thuyết, và nhờ những pháp này mà những người muốn tán thán Như Lai một cách chân chánh, đúng như thật, có thể tán thán.

Phẩm Tụng Thứ Nhất.

Thuyết Một Phần Thường Hằng

38. Này các Tỳ kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương một phần thường hằng, một phần vô thường, họ tuyên bố ngã và thế giới một phần là thường hằng, một phần là vô thường dựa trên bốn cơ sở. Và những vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, nương vào đâu, y cứ vào đâu mà chủ trương một phần thường hằng, một phần vô thường, và tuyên bố ngã và thế giới một phần là thường hằng, một phần là vô thường dựa trên bốn cơ sở?

39. Này các Tỳ kheo, có thời điểm, vào một lúc nào đó, sau một thời gian dài, thế giới này hoại diệt. Khi thế giới hoại diệt, phần lớn chúng sanh được sanh về cõi Quang Âm. Ở đó, họ do ý tạo thành, nuôi sống bằng hỷ lạc, tự thân phát quang, đi lại trong hư không, an trú trong cảnh tốt đẹp, và sống trong một thời gian rất dài.

40. Này các Tỳ kheo, có thời điểm, vào một lúc nào đó, sau một thời gian dài, thế giới này thành lập. Khi thế giới thành lập, một cung điện Phạm thiên trống không xuất hiện. Bấy giờ, một chúng sanh nào đó, do hết tuổi thọ hoặc hết phước, từ cõi Quang Âm mệnh chung, sanh vào cung điện Phạm thiên trống không ấy. Ở đó, vị ấy do ý tạo thành, nuôi sống bằng hỷ lạc, tự thân phát quang, đi lại trong hư không, an trú trong cảnh tốt đẹp, và sống trong một thời gian rất dài.

41. Ở đó, do sống một mình trong một thời gian dài, vị chúng sanh ấy sanh tâm không hoan hỷ và khao khát: ‘Ôi, mong sao các chúng sanh khác cũng đến nơi này!’. Bấy giờ, các chúng sanh khác, do hết tuổi thọ hoặc hết phước, từ cõi Quang Âm mệnh chung, sanh vào cung điện Phạm thiên làm bạn đồng hành với chúng sanh ấy. Họ cũng ở đó, do ý tạo thành, nuôi sống bằng hỷ lạc, tự thân phát quang, đi lại trong hư không, an trú trong cảnh tốt đẹp, và sống trong một thời gian rất dài.

42. Này các Tỳ kheo, ở đó, chúng sanh nào sanh trước tiên, vị ấy khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Ta là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng chinh phục, không bị ai chinh phục, người thấy tất cả, đấng tự tại, đấng chủ tể, đấng sáng tạo, đấng hóa sanh, đấng tối thượng, đấng sắp đặt, đấng quyền uy, là cha của những gì đã và sẽ sanh. Những chúng sanh này do ta tạo ra. Tại sao vậy? Vì trước đây ta đã có ý nghĩ rằng: “Ôi, mong sao các chúng sanh khác cũng đến nơi này!”. Chính do ý nguyện của ta mà những chúng sanh này đã đến đây’.

Và những chúng sanh sanh sau đó, họ cũng có ý nghĩ như sau: ‘Vị Phạm thiên đáng kính này là Đại Phạm thiên, đấng chinh phục, không bị ai chinh phục, người thấy tất cả, đấng tự tại, đấng chủ tể, đấng sáng tạo, đấng hóa sanh, đấng tối thượng, đấng sắp đặt, đấng quyền uy, là cha của những gì đã và sẽ sanh. Chúng ta được tạo ra bởi vị Phạm thiên đáng kính này. Tại sao vậy? Vì chúng ta đã thấy vị này sanh trước ở đây, còn chúng ta thì sanh sau’.

43. Này các Tỳ kheo, ở đó, chúng sanh nào sanh trước tiên, vị ấy có tuổi thọ dài hơn, dung sắc đẹp hơn, và oai lực lớn hơn. Còn những chúng sanh sanh sau đó, họ có tuổi thọ ngắn hơn, dung sắc xấu hơn, và oai lực kém hơn.

44. Này các Tỳ kheo, có trường hợp này xảy ra, khi một chúng sanh nào đó từ cõi ấy mệnh chung, đến cõi này. Khi đến cõi này, vị ấy từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nhờ vào sự nhiệt tâm, sự tinh tấn, sự chuyên cần, sự không lơ là, và sự tác ý chân chánh, vị ấy đạt được một loại định tâm, mà trong tâm định tĩnh ấy, vị ấy nhớ lại kiếp sống trước đó, nhưng không nhớ xa hơn nữa.

Vị ấy nói như sau: ‘Vị Phạm thiên đáng kính kia, là Đại Phạm thiên, đấng chinh phục, không bị ai chinh phục, người thấy tất cả, đấng tự tại, đấng chủ tể, đấng sáng tạo, đấng hóa sanh, đấng tối thượng, đấng sắp đặt, đấng quyền uy, là cha của những gì đã và sẽ sanh, vị Phạm thiên đáng kính đã tạo ra chúng ta, vị ấy là thường hằng, bền vững, vĩnh cửu, không có bản chất biến đổi, sẽ tồn tại mãi mãi như vậy. Còn chúng ta, những người được vị Phạm thiên đáng kính ấy tạo ra, chúng ta là vô thường, không bền vững, tuổi thọ ngắn ngủi, có bản chất phải mệnh chung, đã đến cõi này’. Này các Tỳ kheo, đây là cơ sở thứ nhất, mà dựa vào đó, nương vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương một phần thường hằng, một phần vô thường, và tuyên bố ngã và thế giới một phần là thường hằng, một phần là vô thường.

68. “Này các Tỳ khưu, có các vị trời tên là Vô Tưởng. Và do sự sanh khởi của tưởng, các vị trời ấy mệnh chung từ cõi đó. Này các Tỳ khưu, có trường hợp này xảy ra, là có chúng sanh nào đó mệnh chung từ cõi đó rồi sanh lại vào cõi này. Khi đã sanh vào cõi này, vị ấy từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi đã từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nhờ sự nhiệt tâm, tinh cần, chuyên chú, không lơ là, và chánh tư duy, vị ấy chứng đắc được định tâm đến mức mà trong tâm đã được định tĩnh, vị ấy nhớ lại được sự sanh khởi của tưởng, nhưng không nhớ được gì xa hơn nữa. Vị ấy nói như sau: ‘Tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân. Vì sao vậy? Vì trước đây ta không có, nay ta từ chỗ không có đã biến thành có.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ nhất, do y cứ vào đó, do dựa vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết vô nhân sanh khởi đã tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân.”

49. “Và này các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn, trong trường hợp thứ tư, do y cứ vào đâu, do dựa vào đâu mà một số vị là người chủ trương một phần thường còn, một phần không thường còn, lại tuyên bố tự ngã và thế giới một phần là thường còn, một phần là không thường còn? Này các Tỳ khưu, ở đây, có Sa-môn hay Bà-la-môn là người lý luận, biện giải. Vị ấy, sau khi suy luận, tìm tòi, dựa vào sự thông minh của bản thân, nói như sau: ‘Cái được gọi là mắt, tai, mũi, lưỡi, hay thân, tự ngã này là vô thường, không bền vững, không vĩnh cửu, có bản chất biến đổi. Còn cái được gọi là tâm, hay ý, hay thức, tự ngã này là thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không có bản chất biến đổi, sẽ tồn tại y như vậy mãi mãi.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ tư, do y cứ vào đó, do dựa vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn là người chủ trương một phần thường còn, một phần không thường còn, lại tuyên bố tự ngã và thế giới một phần là thường còn, một phần là không thường còn.”

50. Này các Tỳ khưu, các Sa-môn, Bà-la-môn ấy, những người có quan điểm một phần thường còn, một phần không thường còn, tuyên bố rằng tự ngã và thế giới một phần là thường còn, một phần là không thường còn, dựa trên bốn cơ sở này. Này các Tỳ khưu, bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có quan điểm một phần thường còn, một phần không thường còn, tuyên bố rằng tự ngã và thế giới một phần là thường còn, một phần là không thường còn, tất cả họ đều tuyên bố dựa trên bốn cơ sở này, hoặc một trong số đó; ngoài những cơ sở này ra, không có cơ sở nào khác.

51. Này các Tỳ khưu, Như Lai biết rõ điều này: ‘Những lập trường kiến giải này, khi được chấp thủ như vậy, khi được bám víu như vậy, sẽ có xu hướng như vậy, sẽ có cảnh giới tương lai như vậy.’ Như Lai biết rõ điều đó, và biết rõ điều cao thượng hơn thế nữa, và khi biết điều đó, Ngài không bám víu. Vì không bám víu, đối với Ngài, Niết-bàn được biết đến ngay trong tự thân. Này các Tỳ khưu, sau khi đã biết rõ như thật về sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly của các cảm thọ, Như Lai được giải thoát do không còn chấp thủ.

52. Này các Tỳ khưu, đây là những pháp thâm sâu, khó thấy, khó hiểu, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm lý luận, vi tế, chỉ bậc hiền trí mới có thể thấu hiểu, mà Như Lai, sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí, đã tuyên thuyết, và nhờ những pháp này mà những người muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, như thật, có thể nói lên lời tán thán.

Thuyết Hữu Biên và Vô Biên

53. Này các Tỳ khưu, có một số Sa-môn, Bà-la-môn là những người theo thuyết hữu biên và vô biên, họ tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên dựa trên bốn cơ sở. Và những vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, nương vào đâu, dựa vào đâu mà là những người theo thuyết hữu biên và vô biên, tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên dựa trên bốn cơ sở?

54. Này các Tỳ khưu, ở đây, một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do tác ý đúng đắn, đã chứng đạt được một loại định tâm như vậy, mà trong tâm đã được định tĩnh, vị ấy an trú với tưởng rằng thế giới là hữu biên.

Vị ấy nói như sau: ‘Thế giới này là hữu biên, có chu vi. Vì sao vậy? Vì ta, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do tác ý đúng đắn, đã chứng đạt được một loại định tâm như vậy, mà trong tâm đã được định tĩnh, ta an trú với tưởng rằng thế giới là hữu biên. Nhờ điều này, ta biết rằng: thế giới này là hữu biên, có chu vi.’ Này các Tỳ khưu, đây là cơ sở thứ nhất, mà nương vào đó, dựa vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết hữu biên và vô biên tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên.

55. Và ở trường hợp thứ hai, các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính nương vào đâu, dựa vào đâu mà là những người theo thuyết hữu biên và vô biên, tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên? Này các Tỳ khưu, ở đây, một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do tác ý đúng đắn, đã chứng đạt được một loại định tâm như vậy, mà trong tâm đã được định tĩnh, vị ấy an trú với tưởng rằng thế giới là vô biên.

Vị ấy nói như sau: ‘Thế giới này là vô biên, không có giới hạn. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào nói rằng: “Thế giới này là hữu biên, có chu vi,” lời của họ là sai lầm. Thế giới này là vô biên, không có giới hạn. Vì sao vậy? Vì ta, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do tác ý đúng đắn, đã chứng đạt được một loại định tâm như vậy, mà trong tâm đã được định tĩnh, ta an trú với tưởng rằng thế giới là vô biên. Nhờ điều này, ta biết rằng: thế giới này là vô biên, không có giới hạn.’ Này các Tỳ khưu, đây là cơ sở thứ hai, mà nương vào đó, dựa vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết hữu biên và vô biên tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên.

56. Và ở trường hợp thứ ba, các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính nương vào đâu, dựa vào đâu mà là những người theo thuyết hữu biên và vô biên, tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên? Này các Tỳ khưu, ở đây, một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do tác ý đúng đắn, đã chứng đạt được một loại định tâm như vậy, mà trong tâm đã được định tĩnh, vị ấy an trú với tưởng rằng thế giới theo chiều trên và dưới là hữu biên, còn theo chiều ngang là vô biên.

Vị ấy nói như sau: ‘Thế giới này vừa hữu biên vừa vô biên. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào nói rằng: “Thế giới này là hữu biên, có chu vi,” lời của họ là sai lầm. Và những Sa-môn, Bà-la-môn nào nói rằng: “Thế giới này là vô biên, không có giới hạn,” lời của họ cũng là sai lầm. Thế giới này vừa hữu biên vừa vô biên. Vì sao vậy? Vì ta, do nỗ lực, do tinh tấn, do chuyên cần, do không buông lung, do tác ý đúng đắn, đã chứng đạt được một loại định tâm như vậy, mà trong tâm đã được định tĩnh, ta an trú với tưởng rằng thế giới theo chiều trên và dưới là hữu biên, còn theo chiều ngang là vô biên. Nhờ điều này, ta biết rằng: thế giới này vừa hữu biên vừa vô biên.’ Này các Tỳ khưu, đây là cơ sở thứ ba, mà nương vào đó, dựa vào đó, một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết hữu biên và vô biên tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên.

57. Và trường hợp thứ tư, này các Tỳ khưu, do y cứ vào đâu, do dựa vào đâu mà một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết hữu biên và vô biên lại tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên? Ở đây, này các Tỳ khưu, có Sa-môn hay Bà-la-môn là người lý luận, là người biện giải. Vị ấy, sau khi suy luận, sau khi thẩm sát, dựa vào sự thông minh của bản thân, đã nói như sau: ‘Thế giới này không phải hữu biên, cũng không phải vô biên. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào đã nói rằng: “Thế giới này là hữu biên, có chu vi tròn,” lời nói của họ là sai lầm. Cả những Sa-môn, Bà-la-môn nào đã nói rằng: “Thế giới này là vô biên, không có giới hạn,” lời nói của họ cũng sai lầm. Cả những Sa-môn, Bà-la-môn nào đã nói rằng: “Thế giới này vừa hữu biên vừa vô biên,” lời nói của họ cũng sai lầm. Thế giới này không phải hữu biên, cũng không phải vô biên.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ tư, do y cứ vào đó, do dựa vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết hữu biên và vô biên lại tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên.

58. Này các Tỳ khưu, chính do bốn trường hợp này mà các Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết hữu biên và vô biên lại tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào theo thuyết hữu biên và vô biên mà tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên, tất cả họ đều tuyên bố dựa trên chính bốn trường hợp này, hoặc một trong số các trường hợp ấy; ngoài những trường hợp này ra, không có trường hợp nào khác.

59. Này các Tỳ khưu, Như Lai biết rõ điều này: ‘Những lập trường tà kiến này, khi được chấp thủ như vậy, khi được bám víu như vậy, sẽ có xu hướng như vậy, sẽ có đời sau như vậy.’ Như Lai biết rõ điều đó, và biết rõ cả điều cao thượng hơn thế nữa, nhưng Ngài không bám víu vào sự hiểu biết đó. Và vì không bám víu, tự thân Ngài đã chứng ngộ được sự tịch tịnh. Này các Tỳ khưu, sau khi đã biết rõ như thật về sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly của các cảm thọ, Như Lai đã được giải thoát không còn chấp thủ.

60. Này các Tỳ khưu, đây chính là những pháp thâm sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao siêu, vượt ngoài tầm lý luận, vi diệu, chỉ bậc trí mới có thể liễu tri, là những pháp mà Như Lai, sau khi tự mình thắng tri và chứng ngộ, đã tuyên thuyết, và nhờ những pháp này mà những ai muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, như thật, sẽ có thể nói lên lời tán thán.

Thuyết Ngụy Biện Bất Định

61. Này các Tỳ khưu, có một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết ngụy biện bất định, khi được hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, họ đã dùng lời lẽ quanh co, ngụy biện bất định dựa trên bốn trường hợp. Và này các Tỳ khưu, do y cứ vào đâu, do dựa vào đâu mà các Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết ngụy biện bất định ấy, khi được hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, lại dùng lời lẽ quanh co, ngụy biện bất định dựa trên bốn trường hợp?

62. Ở đây, này các Tỳ khưu, có Sa-môn hay Bà-la-môn không biết như thật: ‘Đây là thiện,’ không biết như thật: ‘Đây là bất thiện.’ Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta không biết như thật: “Đây là thiện,” ta không biết như thật: “Đây là bất thiện.” Nếu ta, trong khi không biết như thật: “Đây là thiện,” và không biết như thật: “Đây là bất thiện,” mà lại trả lời rằng: “Đây là thiện,” hay: “Đây là bất thiện,” thì điều đó đối với ta sẽ là lời nói dối. Điều gì là lời nói dối đối với ta, điều đó sẽ là sự phiền não cho ta. Điều gì là sự phiền não cho ta, điều đó sẽ là chướng ngại cho ta.’ Do vậy, vì sợ nói dối, vì ghê tởm lời nói dối, vị ấy không trả lời: ‘Đây là thiện,’ cũng không trả lời: ‘Đây là bất thiện.’ Khi được hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, vị ấy dùng lời lẽ quanh co, ngụy biện bất định: ‘Tôi không cho là như vậy; tôi không cho là thế kia; tôi không cho là khác; tôi không cho là không phải; tôi không cho là không phải không phải.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ nhất, do y cứ vào đó, do dựa vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết ngụy biện bất định, khi được hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, lại dùng lời lẽ quanh co, ngụy biện bất định.

63. “Này các Tỳ khưu, ở trường hợp thứ hai, do dựa vào đâu, do duyên vào đâu mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện, khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện, lời nói lẩn tránh? Này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn không biết như thật: ‘Đây là thiện,’ không biết như thật: ‘Đây là bất thiện.’ Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta không biết như thật: “Đây là thiện,” ta không biết như thật: “Đây là bất thiện.” Nếu ta không biết như thật về “đây là thiện,” không biết như thật về “đây là bất thiện,” mà lại tuyên bố: “Đây là thiện,” hay: “Đây là bất thiện,” thì do việc ấy, nơi ta có thể khởi lên dục, hoặc tham, hoặc sân, hoặc hận. Khi nơi ta có dục, hoặc tham, hoặc sân, hoặc hận, điều ấy sẽ là sự chấp thủ của ta. Cái gì là sự chấp thủ của ta, điều ấy sẽ là sự phiền não của ta. Cái gì là sự phiền não của ta, điều ấy sẽ là chướng ngại của ta.’ Do vậy, vị ấy vì sợ hãi sự chấp thủ, vì ghê tởm sự chấp thủ, nên không tuyên bố: ‘Đây là thiện,’ cũng không tuyên bố: ‘Đây là bất thiện.’ Khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, vị ấy rơi vào sự ngụy biện, lời nói lẩn tránh: ‘Tôi không cho là như vậy; tôi không cho là thế kia; tôi không cho là khác; tôi không cho là không phải; tôi không cho là không phải không phải.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ hai, do dựa vào đó, do duyên vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện, khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện, lời nói lẩn tránh.

64. “Này các Tỳ khưu, ở trường hợp thứ ba, do dựa vào đâu, do duyên vào đâu mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện, khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện, lời nói lẩn tránh? Này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn không biết như thật: ‘Đây là thiện,’ không biết như thật: ‘Đây là bất thiện.’ Vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Ta không biết như thật: “Đây là thiện,” ta không biết như thật: “Đây là bất thiện.” Nếu ta không biết như thật về “đây là thiện,” không biết như thật về “đây là bất thiện,” mà lại tuyên bố: “Đây là thiện,” hay: “Đây là bất thiện.” Có những vị Sa-môn, Bà-la-môn là bậc trí, tinh tế, thông thạo tà thuyết của người khác, giống như những tay cung thủ có thể bắn xuyên sợi lông. Các vị ấy dường như đi khắp nơi, dùng trí tuệ để phá vỡ các tà kiến. Các vị ấy có thể chất vấn ta, tra hỏi ta, chỉ trích ta về vấn đề ấy. Khi bị các vị ấy chất vấn, tra hỏi, chỉ trích, ta có thể không trả lời được một cách thỏa đáng. Khi ta không trả lời được một cách thỏa đáng, điều ấy sẽ là sự phiền não của ta. Cái gì là sự phiền não của ta, điều ấy sẽ là chướng ngại của ta.’ Do vậy, vị ấy vì sợ hãi bị chất vấn, vì ghê tởm bị chất vấn, nên không tuyên bố: ‘Đây là thiện,’ cũng không tuyên bố: ‘Đây là bất thiện.’ Khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, vị ấy rơi vào sự ngụy biện, lời nói lẩn tránh: ‘Tôi không cho là như vậy; tôi không cho là thế kia; tôi không cho là khác; tôi không cho là không phải; tôi không cho là không phải không phải.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ ba, do dựa vào đó, do duyên vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện, khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện, lời nói lẩn tránh.

65. “Và này các Tỳ khưu, ở trường hợp thứ tư, do y cứ vào điều gì, do dựa vào điều gì mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện trườn uốn như lươn, khi được hỏi về các vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện trườn uốn như lươn? Này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó là người đần độn, ngu muội. Do sự đần độn, do sự ngu muội, vị ấy khi được hỏi về các vấn đề ở chỗ này chỗ kia, liền rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện trườn uốn như lươn: ‘Nếu ông hỏi tôi rằng: “Có thế giới khác hay không?” và nếu tôi cho rằng: “Có thế giới khác,” thì tôi sẽ trả lời cho ông rằng: “Có thế giới khác.” Nhưng tôi không cho là như vậy, tôi không cho là như thế kia, tôi không cho là khác đi, tôi không cho là không phải, và tôi cũng không cho là không phải không phải.’ ‘Không có thế giới khác… (như trên)...’ ‘Vừa có vừa không có thế giới khác… (như trên)...’ ‘Không phải có cũng không phải không có thế giới khác… (như trên)...’ ‘Có các chúng sanh hóa sanh… (như trên)...’ ‘Không có các chúng sanh hóa sanh… (như trên)...’ ‘Vừa có vừa không có các chúng sanh hóa sanh… (như trên)...’ ‘Không phải có cũng không phải không có các chúng sanh hóa sanh… (như trên)...’ ‘Có quả dị thục của các nghiệp thiện ác… (như trên)...’ ‘Không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác… (như trên)...’ ‘Vừa có vừa không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác… (như trên)...’ ‘Không phải có cũng không phải không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác… (như trên)...’ ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết… (như trên)...’ ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết… (như trên)...’ ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết… (như trên)...’ ‘Nếu ông hỏi tôi rằng: “Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết hay sao?” và nếu tôi cho rằng: “Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết,” thì tôi sẽ trả lời cho ông rằng: “Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết.” Nhưng tôi không cho là như vậy, tôi không cho là như thế kia, tôi không cho là khác đi, tôi không cho là không phải, và tôi cũng không cho là không phải không phải.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ tư, do y cứ vào đó, do dựa vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện trườn uốn như lươn, khi được hỏi về các vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện trườn uốn như lươn.”

66. “Này các Tỳ khưu, chính do bốn trường hợp này mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái ngụy biện trườn uốn như lươn, khi được hỏi về các vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện trườn uốn như lươn. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào thuộc phái ngụy biện trườn uốn như lươn, khi được hỏi về các vấn đề ở chỗ này chỗ kia, lại rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện trườn uốn như lươn, thì tất cả họ đều rơi vào (sự ngụy biện) bằng chính bốn trường hợp này, hoặc bằng một trong các trường hợp ấy; ngoài những trường hợp này ra, không có trường hợp nào khác... (như trên)... nhờ đó mà những người muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng với sự thật, sẽ nói lên lời tán thán.”

Thuyết Vô Nhân Sanh Khởi

67. “Này các Tỳ khưu, có một số Sa-môn, Bà-la-môn là những người theo thuyết vô nhân sanh khởi, họ tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân trên hai cơ sở. Và này các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy, do y cứ vào điều gì, do dựa vào điều gì mà họ là những người theo thuyết vô nhân sanh khởi, lại tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân trên hai cơ sở?”

69. “Và này các Tỳ khưu, ở trường hợp thứ hai, do y cứ vào điều gì, do dựa vào điều gì mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái vô nhân sanh khởi lại tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân? Này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó là người có lý luận, có thẩm sát. Vị ấy, dựa trên sự suy luận, theo đuổi sự thẩm sát, và bằng sự biện tài của riêng mình, đã nói như sau: ‘Tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân.’ Này các Tỳ khưu, đây là trường hợp thứ hai, do y cứ vào đó, do dựa vào đó mà một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết vô nhân sanh khởi đã tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân.”

70. “Này các Tỳ khưu, chính do hai trường hợp này mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc phái vô nhân sanh khởi đã tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào thuộc phái vô nhân sanh khởi, tuyên bố rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách vô nhân, thì tất cả họ đều tuyên bố bằng chính hai trường hợp này, hoặc bằng một trong hai trường hợp ấy; ngoài những trường hợp này ra, không có trường hợp nào khác... (như trên)... nhờ đó mà những người muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng với sự thật, sẽ nói lên lời tán thán.”

71. Này các tỳ khưu, chính do những điều này mà các sa môn, bà la môn ấy, là những người suy xét về quá khứ, những người có tà kiến về quá khứ, đã dựa vào quá khứ để tuyên thuyết nhiều loại luận điểm biểu thị tà kiến bằng mười tám luận xứ. Này các tỳ khưu, bất cứ sa môn hay bà la môn nào là những người suy xét về quá khứ, những người có tà kiến về quá khứ, đã dựa vào quá khứ để tuyên thuyết nhiều loại luận điểm biểu thị tà kiến, thì tất cả các vị ấy đều tuyên thuyết bằng mười tám luận xứ này, hoặc bằng một trong số các luận xứ ấy, ngoài ra không có gì khác.

72. Này các tỳ khưu, Như Lai biết rõ điều ấy: ‘Những lập trường tà kiến này, khi được chấp thủ và bám víu như vậy, sẽ có những cảnh giới như vậy, sẽ có những đời sau như vậy.’ Như Lai biết rõ điều ấy, và biết rõ điều cao thượng hơn thế nữa, nhưng sự hiểu biết ấy Như Lai không bám víu. Và vì không bám víu, nên tự thân Như Lai đã chứng ngộ được sự tịch tịnh. Này các tỳ khưu, sau khi đã tuệ tri như thật về sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly của các cảm thọ, Như Lai đã được giải thoát do không còn chấp thủ.

73. Này các tỳ khưu, đây chính là những pháp sâu xa, khó thấy, khó hiểu, tịch tịnh, cao thượng, vượt ngoài tầm tư duy, vi tế, chỉ bậc trí mới có thể liễu tri; những pháp mà Như Lai, sau khi tự mình thắng tri và chứng ngộ, đã tuyên thuyết, và cũng là những pháp mà qua đó, những người muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, như thật, sẽ nói lên lời tán thán.

Phần tụng thứ hai.

Những người suy xét về tương lai

74. Này các tỳ khưu, có một số sa môn, bà la môn là những người suy xét về tương lai, những người có tà kiến về tương lai; họ dựa vào tương lai để tuyên thuyết nhiều loại luận điểm biểu thị tà kiến bằng bốn mươi bốn luận xứ. Và những sa môn, bà la môn đáng kính ấy, do nương tựa vào điều gì, do dựa vào điều gì, mà là những người suy xét về tương lai, những người có tà kiến về tương lai, đã dựa vào tương lai để tuyên thuyết nhiều loại luận điểm biểu thị tà kiến bằng bốn mươi bốn luận xứ?

75. Này các tỳ khưu, có một số sa môn, bà la môn theo thuyết hữu tưởng sau khi chết, họ chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là hữu tưởng, bằng mười sáu luận xứ. Và những sa môn, bà la môn đáng kính ấy, do nương tựa vào điều gì, do dựa vào điều gì, mà theo thuyết hữu tưởng sau khi chết, đã chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là hữu tưởng, bằng mười sáu luận xứ?

76. Họ chủ trương rằng: ‘Tự ngã có sắc, không bệnh hoạn sau khi chết, là hữu tưởng.’ Họ chủ trương rằng: ‘Tự ngã không có sắc, không bệnh hoạn sau khi chết, là hữu tưởng.’ Họ chủ trương rằng: ‘Tự ngã vừa có sắc vừa không có sắc...’ cho đến ‘...Tự ngã không có sắc cũng không phải không có sắc...’ ‘Tự ngã là hữu biên...’ ‘Tự ngã là vô biên...’ ‘Tự ngã vừa hữu biên vừa vô biên...’ ‘Tự ngã không hữu biên cũng không vô biên...’ ‘Tự ngã có tưởng đồng nhất...’ ‘Tự ngã có tưởng dị biệt...’ ‘Tự ngã có tưởng hữu hạn...’ ‘Tự ngã có tưởng vô lượng...’ ‘Tự ngã hoàn toàn an lạc...’ ‘Tự ngã hoàn toàn đau khổ.’ ‘Tự ngã vừa an lạc vừa đau khổ.’ ‘Tự ngã không khổ không lạc, không bệnh hoạn sau khi chết, là hữu tưởng.’

77. Này các tỳ khưu, chính do những điều này mà các sa môn, bà la môn ấy, những người theo thuyết hữu tưởng sau khi chết, đã chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là hữu tưởng, bằng mười sáu luận xứ này. Này các tỳ khưu, bất cứ sa môn hay bà la môn nào theo thuyết hữu tưởng sau khi chết, chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là hữu tưởng, thì tất cả các vị ấy đều chủ trương bằng mười sáu luận xứ này, hoặc bằng một trong số các luận xứ ấy, ngoài ra không có gì khác... cho đến... và cũng là những pháp mà qua đó, những người muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, như thật, sẽ nói lên lời tán thán.

78. Này các tỳ khưu, có một số sa môn, bà la môn theo thuyết vô tưởng sau khi chết, họ chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là vô tưởng, bằng tám luận xứ. Và những sa môn, bà la môn đáng kính ấy, do nương tựa vào điều gì, do dựa vào điều gì, mà theo thuyết vô tưởng sau khi chết, đã chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là vô tưởng, bằng tám luận xứ?

79. Họ chủ trương rằng: ‘Tự ngã có sắc, không bệnh hoạn sau khi chết, là vô tưởng.’ Họ chủ trương rằng: ‘Tự ngã không có sắc, không bệnh hoạn sau khi chết, là vô tưởng.’ Họ chủ trương rằng: ‘Tự ngã vừa có sắc vừa không có sắc...’ cho đến ‘...Tự ngã không có sắc cũng không phải không có sắc...’ ‘Tự ngã là hữu biên...’ ‘Tự ngã là vô biên...’ ‘Tự ngã vừa hữu biên vừa vô biên...’ ‘Tự ngã không hữu biên cũng không vô biên, không bệnh hoạn sau khi chết, là vô tưởng.’

80. Này các tỳ khưu, chính do những điều này mà các sa môn, bà la môn ấy, những người theo thuyết vô tưởng sau khi chết, đã chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là vô tưởng, bằng tám luận xứ này. Này các tỳ khưu, bất cứ sa môn hay bà la môn nào theo thuyết vô tưởng sau khi chết, chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là vô tưởng, thì tất cả các vị ấy đều chủ trương bằng tám luận xứ này, hoặc bằng một trong số các luận xứ ấy, ngoài ra không có gì khác... cho đến... và cũng là những pháp mà qua đó, những người muốn tán thán Như Lai một cách đúng đắn, như thật, sẽ nói lên lời tán thán.

81. Này các tỳ khưu, có một số sa môn, bà la môn theo thuyết phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, họ chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là phi tưởng phi phi tưởng, bằng tám luận xứ. Và những sa môn, bà la môn đáng kính ấy, do nương tựa vào điều gì, do dựa vào điều gì, mà theo thuyết phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, đã chủ trương rằng tự ngã sau khi chết là phi tưởng phi phi tưởng, bằng tám luận xứ?

82. Họ tuyên bố rằng: ‘Bản ngã có sắc, sau khi chết không hoại, là phi tưởng phi phi tưởng.’ Họ tuyên bố rằng: ‘Bản ngã không có sắc... (như trên)... Bản ngã vừa có sắc vừa không có sắc... Bản ngã không phải có sắc cũng không phải không có sắc... Bản ngã là hữu biên... Bản ngã là vô biên... Bản ngã vừa hữu biên vừa vô biên... Bản ngã không phải hữu biên cũng không phải vô biên, sau khi chết không hoại, là phi tưởng phi phi tưởng.’

83. Này các Tỳ-kheo, chính do tám trường hợp này mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy, những người chủ trương phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, đã tuyên bố về một bản ngã là phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết. Này các Tỳ-kheo, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào chủ trương phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, tuyên bố về một bản ngã là phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, tất cả họ đều tuyên bố dựa vào chính tám trường hợp này... (như trên)... là những pháp mà nhờ đó, người ta tán thán Như Lai một cách đúng đắn, chân thật.

84. Này các Tỳ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương thuyết đoạn diệt, họ tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự tiêu biến của một chúng sinh đang hiện hữu dựa trên bảy trường hợp. Và này các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy, những người theo thuyết đoạn diệt, đã y cứ vào đâu, nương vào đâu mà tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự tiêu biến của một chúng sinh đang hiện hữu dựa trên bảy trường hợp?

85. Này các Tỳ-khưu, ở đây, có Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó có lời nói và quan điểm như vầy: ‘Thưa ngài, vì rằng tự ngã này có sắc, do bốn đại chủng tạo thành, do cha mẹ sinh ra, nên khi thân hoại, nó bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết. Thưa ngài, chỉ với chừng ấy, tự ngã này đã bị đoạn diệt hoàn toàn.’ Như vậy, một số người tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu.

86. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Thưa ngài, có tự ngã ấy mà ngài nói, tôi không nói là nó không có; nhưng thưa ngài, tự ngã này chưa bị đoạn diệt hoàn toàn chỉ với chừng ấy. Thưa ngài, có một tự ngã khác, thuộc cõi trời, có sắc, thuộc cõi Dục, ăn đoàn thực. Ngài không biết, không thấy nó. Tôi biết, tôi thấy nó. Thưa ngài, vì rằng tự ngã ấy, khi thân hoại, nó bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết. Thưa ngài, chỉ với chừng ấy, tự ngã này đã bị đoạn diệt hoàn toàn.’ Như vậy, một số người tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu.

87. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Thưa ngài, có tự ngã ấy mà ngài nói, tôi không nói là nó không có; nhưng thưa ngài, tự ngã này chưa bị đoạn diệt hoàn toàn chỉ với chừng ấy. Thưa ngài, có một tự ngã khác, thuộc cõi trời, có sắc, do ý tạo thành, có đủ mọi chi phần lớn nhỏ, các căn không thiếu sót. Ngài không biết, không thấy nó. Tôi biết, tôi thấy nó. Thưa ngài, vì rằng tự ngã ấy, khi thân hoại, nó bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết. Thưa ngài, chỉ với chừng ấy, tự ngã này đã bị đoạn diệt hoàn toàn.’ Như vậy, một số người tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu.

88. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Thưa ngài, có tự ngã ấy mà ngài nói, tôi không nói là nó không có; nhưng thưa ngài, tự ngã này chưa bị đoạn diệt hoàn toàn chỉ với chừng ấy. Thưa ngài, có một tự ngã khác, do đã vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, chấm dứt các đối ngại tưởng, không tác ý đến các dị biệt tưởng, (quán niệm) “hư không là vô biên”, nên đã đạt đến Không Vô Biên Xứ. Ngài không biết, không thấy nó. Tôi biết, tôi thấy nó. Thưa ngài, vì rằng tự ngã ấy, khi thân hoại, nó bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết. Thưa ngài, chỉ với chừng ấy, tự ngã này đã bị đoạn diệt hoàn toàn.’ Như vậy, một số người tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu.

89. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Thưa ngài, có tự ngã ấy mà ngài nói, tôi không nói là nó không có; nhưng thưa ngài, tự ngã này chưa bị đoạn diệt hoàn toàn chỉ với chừng ấy. Thưa ngài, có một tự ngã khác, do đã vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, (quán niệm) “thức là vô biên”, nên đã đạt đến Thức Vô Biên Xứ. Ngài không biết, không thấy nó. Tôi biết, tôi thấy nó. Thưa ngài, vì rằng tự ngã ấy, khi thân hoại, nó bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết. Thưa ngài, chỉ với chừng ấy, tự ngã này đã bị đoạn diệt hoàn toàn.’ Như vậy, một số người tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu.

90. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Thưa ngài, có tự ngã ấy mà ngài nói, tôi không nói là nó không có; nhưng thưa ngài, tự ngã này chưa bị đoạn diệt hoàn toàn chỉ với chừng ấy. Thưa ngài, có một tự ngã khác, do đã vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, (quán niệm) “không có gì cả”, nên đã đạt đến Vô Sở Hữu Xứ. Ngài không biết, không thấy nó. Tôi biết, tôi thấy nó. Thưa ngài, vì rằng tự ngã ấy, khi thân hoại, nó bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết. Thưa ngài, chỉ với chừng ấy, tự ngã này đã bị đoạn diệt hoàn toàn.’ Như vậy, một số người tuyên bố về sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu.

91. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Này hiền hữu, có thực cái ngã này mà hiền hữu nói đến, tôi không nói là nó không có; nhưng này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này chưa được đoạn diệt hoàn toàn. Này hiền hữu, có một cái ngã khác, do đã vượt qua hoàn toàn Vô Sở Hữu Xứ và đã đạt đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ do tu tập rằng: ‘Cái này là tịch tịnh, cái này là vi diệu’. Cái ngã ấy, hiền hữu không biết, không thấy. Tôi biết, tôi thấy cái ngã ấy. Này hiền hữu, cái ngã ấy, sau khi thân hoại, bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không còn tồn tại sau khi chết. Này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này mới được đoạn diệt hoàn toàn’. Như vậy, một số vị chủ trương sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu.

92. Này các Tỳ khưu, các Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết đoạn kiến ấy đã chủ trương sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu dựa trên bảy luận cứ này. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào theo thuyết đoạn kiến, chủ trương sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu, tất cả họ đều chủ trương dựa trên bảy luận cứ này... (v.v.)... những điều mà khi nói lên một cách đúng đắn sẽ là lời tán thán Như Lai đúng như thật.

93. Này các Tỳ khưu, có một số Sa-môn, Bà-la-môn theo thuyết Niết-bàn ngay trong hiện tại, chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu dựa trên năm luận cứ. Và các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, nương vào đâu, y cứ vào đâu, mà theo thuyết Niết-bàn ngay trong hiện tại, chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu dựa trên năm luận cứ?

94. Này các Tỳ khưu, ở đây, có Sa-môn hay Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: ‘Này hiền hữu, khi nào cái ngã này được cung phụng, được đầy đủ năm dục trưởng, và hưởng thụ chúng, này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này đã đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại’. Như vậy, một số vị chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu.

95. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Này hiền hữu, có thực cái ngã này mà hiền hữu nói đến, tôi không nói là nó không có; nhưng này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này chưa đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại. Vì sao vậy? Này hiền hữu, vì các dục là vô thường, khổ, có bản chất biến hoại; do sự biến đổi và đổi khác của chúng mà sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Này hiền hữu, khi nào cái ngã này, do ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái có tầm, có tứ, do ly dục sanh, có hỷ và lạc, này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này đã đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại’. Như vậy, một số vị chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu.

96. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Này hiền hữu, có thực cái ngã này mà hiền hữu nói đến, tôi không nói là nó không có; nhưng này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này chưa đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại. Vì sao vậy? Vì trong trạng thái ấy còn có tầm và tứ, do đó nó được gọi là thô. Này hiền hữu, khi nào cái ngã này, do làm cho tầm và tứ lắng dịu, đạt được nội tĩnh nhất tâm, chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái không tầm, không tứ, do định sanh, có hỷ và lạc, này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này đã đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại’. Như vậy, một số vị chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu.

97. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Này hiền hữu, có thực cái ngã này mà hiền hữu nói đến, tôi không nói là nó không có; nhưng này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này chưa đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại. Vì sao vậy? Vì trong trạng thái ấy còn có hỷ, một sự hân hoan của tâm, do đó nó được gọi là thô. Này hiền hữu, khi nào cái ngã này, do ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, cảm nhận sự lạc bằng thân, chứng và trú Tam thiền, trạng thái mà các bậc Thánh gọi là ‘người trú xả, chánh niệm, lạc trú’, này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này đã đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại’. Như vậy, một số vị chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu.

98. Một người khác nói với vị ấy như vầy: ‘Này hiền hữu, có thực cái ngã này mà hiền hữu nói đến, tôi không nói là nó không có; nhưng này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này chưa đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại. Vì sao vậy? Vì trong trạng thái ấy còn có sự hướng tâm đến lạc, do đó nó được gọi là thô. Này hiền hữu, khi nào cái ngã này, do xả lạc, xả khổ, và do hỷ và ưu đã diệt từ trước, chứng và trú Tứ thiền, một trạng thái không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh, này hiền hữu, chỉ với chừng ấy, cái ngã này đã đạt đến Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại’. Như vậy, một số vị chủ trương Niết-bàn tối thượng ngay trong hiện tại cho một chúng sanh hiện hữu.

99. Này các Tỳ khưu, các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy, những người chủ trương Niết-bàn hiện tại, đã trình bày Niết-bàn tối thượng hiện tại của chúng sanh hiện hữu bằng năm luận điểm này. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, những người chủ trương Niết-bàn hiện tại, trình bày Niết-bàn tối thượng hiện tại của chúng sanh hiện hữu, tất cả họ đều trình bày bằng chính năm luận điểm này... (v.v.)... nhờ đó mà những người nói lên lời tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng sự thật, sẽ nói lên.

100. Này các Tỳ khưu, các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy, những người suy luận về tương lai, những người có quan điểm về tương lai, đã dựa vào tương lai mà tuyên thuyết nhiều loại luận điểm khác nhau bằng bốn mươi bốn luận điểm này. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, những người suy luận về tương lai, những người có quan điểm về tương lai, dựa vào tương lai mà tuyên thuyết nhiều loại luận điểm khác nhau, tất cả họ đều tuyên thuyết bằng chính bốn mươi bốn luận điểm này... (v.v.)... nhờ đó mà những người nói lên lời tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng sự thật, sẽ nói lên.

101. Này các Tỳ khưu, các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy, những người suy luận về quá khứ, những người suy luận về tương lai, những người suy luận về quá khứ và tương lai, những người có quan điểm về quá khứ và tương lai, đã dựa vào quá khứ và tương lai mà tuyên thuyết nhiều loại luận điểm khác nhau bằng sáu mươi hai luận điểm này.

102. Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, những người suy luận về quá khứ, những người suy luận về tương lai, những người suy luận về quá khứ và tương lai, những người có quan điểm về quá khứ và tương lai, dựa vào quá khứ và tương lai mà tuyên thuyết nhiều loại luận điểm khác nhau, tất cả họ đều tuyên thuyết bằng chính sáu mươi hai luận điểm này, hoặc bằng một trong số các luận điểm ấy; ngoài ra không có luận điểm nào khác.

103. Này các Tỳ khưu, Như Lai biết rõ điều này: ‘Những lập trường kiến giải này, khi được chấp thủ như vậy, khi được bám víu như vậy, sẽ có những xu hướng như vậy, sẽ có những cảnh giới tương lai như vậy.’ Như Lai biết rõ điều đó, và Ngài còn biết rõ điều cao thượng hơn thế nữa, nhưng Ngài không bám víu vào sự hiểu biết đó. Vì không bám víu, nên tự thân Ngài đã chứng ngộ được sự tịch tịnh. Này các Tỳ khưu, sau khi đã biết rõ như thật về sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly của các cảm thọ, Như Lai đã được giải thoát do không còn chấp thủ.

104. Này các Tỳ khưu, đây là những pháp sâu xa, khó thấy, khó hiểu, tịch tịnh, cao thượng, vượt ngoài tầm tư duy, vi tế, chỉ bậc trí mới có thể thấu hiểu, mà Như Lai sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ đã tuyên thuyết; nhờ đó mà những người nói lên lời tán thán Như Lai một cách đúng đắn, đúng sự thật, sẽ nói lên.

Phẩm về sự run rẩy và dao động

105. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người theo thuyết thường hằng, trình bày rằng tự ngã và thế giới là thường hằng bằng bốn luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

106. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người theo thuyết một phần thường hằng, một phần vô thường, trình bày rằng tự ngã và thế giới một phần là thường hằng, một phần là vô thường bằng bốn luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

107. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người theo thuyết hữu biên và vô biên, trình bày rằng thế giới là hữu biên và vô biên bằng bốn luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

108. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người ngụy biện, khi được hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, đã rơi vào sự lẩn tránh bằng lời nói, sự ngụy biện, bằng bốn luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

109. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người theo thuyết ngẫu nhiên sanh, trình bày rằng tự ngã và thế giới sanh khởi một cách ngẫu nhiên bằng hai luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

110. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người suy luận về quá khứ, những người có quan điểm về quá khứ, dựa vào quá khứ mà tuyên thuyết nhiều loại luận điểm khác nhau bằng mười tám luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

111. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người chủ trương sau khi chết còn có tưởng, trình bày rằng tự ngã sau khi chết còn có tưởng bằng mười sáu luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

112. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là những người chủ trương sau khi chết không có tưởng, trình bày rằng tự ngã sau khi chết không có tưởng bằng tám luận điểm, thì cảm thọ ấy của các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy và dao động.

113. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, họ tuyên bố tự ngã sau khi chết là phi tưởng phi phi tưởng, dựa trên tám luận cứ. Cảm thọ ấy của các vị Sa môn, Bà la môn đáng kính ấy, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy, dao động (do ái dục).

114. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết đoạn diệt, họ tuyên bố sự đoạn diệt, sự hoại diệt, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu, dựa trên bảy luận cứ. Cảm thọ ấy của các vị Sa môn, Bà la môn đáng kính ấy, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy, dao động (do ái dục).

115. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết Niết bàn hiện tại, họ tuyên bố Niết bàn tối thượng trong hiện tại của một chúng sanh hiện hữu, dựa trên năm luận cứ. Cảm thọ ấy của các vị Sa môn, Bà la môn đáng kính ấy, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy, dao động (do ái dục).

116. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người suy tưởng về tương lai, theo đuổi các quan điểm về tương lai, liên quan đến tương lai, họ nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau, dựa trên bốn mươi bốn luận cứ. Cảm thọ ấy của các vị Sa môn, Bà la môn đáng kính ấy, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy, dao động (do ái dục).

117. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người suy tưởng về quá khứ, và suy tưởng về tương lai, và suy tưởng về quá khứ và tương lai, theo đuổi các quan điểm về quá khứ và tương lai, liên quan đến quá khứ và tương lai, họ nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau, dựa trên sáu mươi hai luận cứ. Cảm thọ ấy của các vị Sa môn, Bà la môn đáng kính ấy, những người không biết, không thấy, bị ái dục chi phối, cũng chỉ là sự run rẩy, dao động (do ái dục).

Phần Về Duyên Xúc

118. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết thường kiến, họ tuyên bố tự ngã và thế giới là thường hằng, dựa trên bốn luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

119. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết một phần thường hằng, một phần vô thường, họ tuyên bố tự ngã và thế giới một phần là thường hằng, một phần là vô thường, dựa trên bốn luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

120. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết hữu biên và vô biên, họ tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên, dựa trên bốn luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

121. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người ngụy biện, khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, họ rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện không dứt, dựa trên bốn luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

122. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết vô nhân sanh, họ tuyên bố tự ngã và thế giới sanh khởi không do nhân, dựa trên hai luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

123. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người suy tưởng về quá khứ, theo đuổi các quan điểm về quá khứ, liên quan đến quá khứ, họ nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau, dựa trên mười tám luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

124. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết có tưởng sau khi chết, họ tuyên bố tự ngã sau khi chết là có tưởng, dựa trên mười sáu luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

125. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết vô tưởng sau khi chết, họ tuyên bố tự ngã sau khi chết là vô tưởng, dựa trên tám luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

126. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, họ tuyên bố tự ngã sau khi chết là phi tưởng phi phi tưởng, dựa trên tám luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

127. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết đoạn diệt, họ tuyên bố sự đoạn diệt, sự hoại diệt, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu, dựa trên bảy luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

128. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết Niết bàn hiện tại, họ tuyên bố Niết bàn tối thượng trong hiện tại của một chúng sanh hiện hữu, dựa trên năm luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

129. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người suy tưởng về tương lai, theo đuổi các quan điểm về tương lai, liên quan đến tương lai, họ nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau, dựa trên bốn mươi bốn luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

130. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người suy tưởng về quá khứ, và suy tưởng về tương lai, và suy tưởng về quá khứ và tương lai, theo đuổi các quan điểm về quá khứ và tương lai, liên quan đến quá khứ và tương lai, họ nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau, dựa trên sáu mươi hai luận cứ. Cảm thọ ấy cũng do duyên xúc mà có.

Phần Về Không Có Trường Hợp Ấy

131. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết thường kiến, họ tuyên bố tự ngã và thế giới là thường hằng, dựa trên bốn luận cứ. Việc họ sẽ cảm thọ mà không có xúc, trường hợp này không xảy ra.

132. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa môn, Bà la môn nào là những người theo thuyết một phần thường hằng, một phần vô thường, họ tuyên bố tự ngã và thế giới một phần là thường hằng, một phần là vô thường, dựa trên bốn luận cứ. Việc họ sẽ cảm thọ mà không có xúc, trường hợp này không xảy ra.

133. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết hữu biên và vô biên, tuyên bố thế giới là hữu biên và vô biên dựa trên bốn cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

134. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết ngụy biện, khi được hỏi vấn đề ở chỗ này chỗ kia, đã rơi vào sự ngụy biện bằng lời nói, sự ngụy biện không dứt khoát, dựa trên bốn cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

135. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết ngẫu nhiên sinh, tuyên bố tự ngã và thế giới là ngẫu nhiên sinh dựa trên hai cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

136. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết quá khứ, có quan điểm theo quá khứ, liên quan đến quá khứ, đã nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau dựa trên mười tám cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

137. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết hữu tưởng sau khi chết, tuyên bố tự ngã sau khi chết là có tưởng dựa trên mười sáu cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

138. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết vô tưởng sau khi chết, tuyên bố tự ngã sau khi chết là vô tưởng dựa trên tám cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

139. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết, tuyên bố tự ngã sau khi chết là phi tưởng phi phi tưởng dựa trên tám cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

140. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết đoạn diệt, tuyên bố sự đoạn diệt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu dựa trên bảy cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

141. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết Niết-bàn hiện tại, tuyên bố Niết-bàn tối thượng trong hiện tại của một chúng sinh đang hiện hữu dựa trên năm cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

142. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết tương lai, có quan điểm theo tương lai, liên quan đến tương lai, đã nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau dựa trên bốn mươi bốn cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

143. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết quá khứ, và người theo thuyết tương lai, và người theo thuyết quá khứ và tương lai, có quan điểm theo quá khứ và tương lai, liên quan đến quá khứ và tương lai, đã nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau dựa trên sáu mươi hai cơ sở, việc họ có thể cảm nhận được điều đó mà không có xúc là điều không thể xảy ra.

Lời thuyết giảng về vòng luân hồi của sự chấp thủ vào các tà kiến.

144. Này các Tỳ khưu, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết thường hằng, tuyên bố tự ngã và thế giới là thường hằng dựa trên bốn cơ sở; và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết một phần thường hằng, một phần không thường hằng... cho đến... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết hữu biên và vô biên... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết ngụy biện... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết ngẫu nhiên sinh... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết quá khứ... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết hữu tưởng sau khi chết... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết vô tưởng sau khi chết... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết phi tưởng phi phi tưởng sau khi chết... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết đoạn diệt... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết Niết-bàn hiện tại... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết tương lai... và những Sa-môn, Bà-la-môn nào là người theo thuyết quá khứ và tương lai, có quan điểm theo quá khứ và tương lai, liên quan đến quá khứ và tương lai, đã nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau dựa trên sáu mươi hai cơ sở; tất cả họ đều cảm nhận qua sự xúc chạm, xúc chạm với sáu xứ xúc. Do duyên thọ của họ mà ái sinh khởi; do duyên ái mà thủ sinh khởi; do duyên thủ mà hữu sinh khởi; do duyên hữu mà sinh sinh khởi; do duyên sinh mà già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi.

Lời thuyết giảng về sự thoát khỏi vòng luân hồi, v.v.

145. Này các Tỳ khưu, khi nào vị Tỳ-khưu biết rõ như thật về sự sinh khởi, sự diệt tận, vị ngọt, sự nguy hại, và sự thoát ly của sáu xứ xúc, vị ấy biết một cách vượt trội hơn tất cả những vị này.

146. Này các Tỳ khưu, bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, dù là người theo thuyết quá khứ, hay người theo thuyết tương lai, hay người theo thuyết quá khứ và tương lai, có quan điểm theo quá khứ và tương lai, liên quan đến quá khứ và tương lai, đã nói lên nhiều loại ngôn từ biểu thị tà kiến khác nhau; tất cả họ đều bị bao trùm trong lưới bởi sáu mươi hai cơ sở này. Dù họ có trồi lên, họ cũng trồi lên ngay trong lưới này, bị dính mắc ở đây. Bị bao gồm ở đây, họ trồi lên ngay trong lưới này, bị bao trùm.

Này các Tỳ-kheo, ví như một người đánh cá khéo léo hay người học việc của người đánh cá dùng tấm lưới có mắt nhỏ bao trùm một hồ nước nhỏ. Người ấy có thể nghĩ rằng: ‘Bất cứ loài thủy tộc lớn nào có trong hồ nước này, tất cả chúng đều nằm trong tấm lưới. Tại đây, dù chúng có trồi lên, chúng vẫn nằm trong tấm lưới; tại đây, chúng bị bao vây, dù chúng có trồi lên, chúng vẫn nằm trong tấm lưới.’ Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào suy luận về quá khứ, hay suy luận về tương lai, hay suy luận về cả quá khứ lẫn tương lai, là người có quan điểm về quá khứ và tương lai, khi đề cập đến quá khứ và tương lai bằng nhiều lời khẳng định theo kiến chấp, tất cả họ đều nằm trong tấm lưới gồm sáu mươi hai kiến xứ này. Tại đây, dù họ có trồi lên, họ vẫn nằm trong tấm lưới này; tại đây, họ bị bao vây, dù họ có trồi lên, họ vẫn nằm trong tấm lưới này.

147. Này các Tỳ khưu, thân của Như Lai vẫn tồn tại, với dây dẫn đến tái sanh đã được cắt đứt. Chừng nào thân của ngài còn tồn tại, chừng đó chư thiên và loài người sẽ còn thấy ngài. Sau khi thân hoại mạng chung, khi mạng sống đã chấm dứt, chư thiên và loài người sẽ không còn thấy ngài nữa.

Này các Tỳ khưu, ví như một chùm xoài, khi cuống đã bị cắt, tất cả những quả xoài nào còn dính liền với cuống đều đi theo cuống ấy. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, thân của Như Lai vẫn tồn tại, với dây dẫn đến tái sanh đã được cắt đứt. Chừng nào thân của ngài còn tồn tại, chừng đó chư thiên và loài người sẽ còn thấy ngài. Sau khi thân hoại mạng chung, khi mạng sống đã chấm dứt, chư thiên và loài người sẽ không còn thấy ngài nữa.

148. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn rằng: 'Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, pháp môn này tên là gì?' 'Này Ānanda, vì vậy, con hãy ghi nhớ pháp môn này là Lưới Lợi Ích (Atthajāla), hãy ghi nhớ là Lưới Chánh Pháp (Dhammajāla), hãy ghi nhớ là Lưới Phạm Thiên (Brahmajāla), hãy ghi nhớ là Lưới Tà Kiến (Diṭṭhijāla), và hãy ghi nhớ là Cuộc Chiến Thắng Vô Thượng (Anuttaro Saṅgāmavijayo).' Thế Tôn đã nói như vậy.

149. Các Tỳ khưu ấy, với tâm hoan hỷ, đã tín thọ lời dạy của Thế Tôn. Và trong khi bài pháp thoại này đang được thuyết giảng, mười ngàn thế giới đã rung chuyển.

Kinh Phạm Võng, bài kinh thứ nhất, chấm dứt.