Chuyện trai nghèo có vợ đẹp
Ðêm dài cho kẻ thức, Ðường dài cho kẻ mệt, Luân hồi dài, kẻ ngu, Không biết chơn diệu pháp.
Bản dịch
DHP 60-75 — Phẩm Kẻ Ngu
Bālavagga
- Tiểu Bộ Kinh
- Kinh Pháp Cú
Phẩm Ngu
Chuyện đệ tử của Trưởng lão Mahā Kassapa (Ca-diếp)
Tìm không được bạn đường, Hơn mình hay bằng mình, Thà quyết sống một mình, Không làm bạn kẻ ngu.
Chuyện Trưởng giả Ānanda
“Con tôi, tài sản tôi”, Người ngu sanh ưu não, Tự ta, ta không có, Con đâu, tài sản đâu?
Chuyện tên trộm
Người ngu nghĩ mình ngu, Nhờ vậy thành có trí. Người ngu tưởng có trí, Thật xứng gọi chí ngu.
Chuyện Trưởng lão Udāyi
Người ngu, dầu trọn đời, Thân cận người có trí, Không biết được Chánh pháp, Như muỗng với vị canh.
Chuyện nhóm Tỳ-kheo ở xứ Pāveyyaka
Người trí, dù một khắc, Thân cận người có trí, Biết ngay chân diệu pháp, Như lưỡi với vị canh.
Chuyện ông Suppabuddhakuṭṭhi (Thiện Giác cùi)
Người ngu si thiếu trí, Tự ngã thành kẻ thù. Làm các nghiệp không thiện, Phải chịu quả đắng cay.
Chuyện người nông phu mắc cạn
Nghiệp làm không chánh thiện, Làm rồi sanh ăn năn, Mặt nhuốm lệ, khóc than, Lãnh chịu quả dị thục.
Chuyện người kết tràng hoa Sumana (Hảo Ý)
Và nghiệp làm chánh thiện, Làm rồi không ăn năn, Hoan hỷ, ý đẹp lòng, Hưởng thọ quả dị thục.
Chuyện Thánh nữ Uppalavaṇṇā (Thanh Liên Sắc)
Người ngu nghĩ là ngọt, Khi ác chưa chín muồi; Ác nghiệp chín muồi rồi, Người ngu chịu khổ đau.
Chuyện tu sĩ ngoại đạo Jambūka (Hào Cẩu)
Tháng tháng với ngọn cỏ, Người ngu có ăn uống Không bằng phần mười sáu, Người hiểu pháp hữu vi.
Chuyện ngạ quỷ mình rắn
Nghiệp ác đã được làm, Như sữa, không đông ngay, Cháy ngầm theo kẻ ngu, Như lửa tro che đậy.
Chuyện ngạ quỷ bị búa đập đầu
Tự nó chịu bất hạnh, Khi danh đến kẻ ngu. Vận may bị tổn hại, Ðầu nó bị nát tan.
Chuyện Trưởng lão Suddhamma (Thiện Pháp)
Ưa danh không tương xứng, Muốn ngồi trước tỳ-kheo, ưa quyền tại tịnh xá, Muốn mọi người lễ kính.
“Mong cả hai tăng, tục, Nghĩ rằng chính ta làm. Trong mọi việc lớn nhỏ, Phải theo mệnh lệnh ta” Người ngu nghĩ như vậy Dục và mạn tăng trưởng.
Chuyện Trưởng lão Tissa ở rừng Vanavāsi
Khác thay duyên thế lợi, Khác thay đường Niết-bàn. Tỳ-kheo, đệ tử Phật, Hãy như vậy thắng tri. Chớ ưa thích cung kính, Hãy tu hạnh viễn ly.
Hết phẩm Ngu
Bản dịch: HT. Thích Minh Châu
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bhikkhu Sujato · Việt: HT. Thích Minh Châu
- Khuddakanikāya
- Minor Collection
Tiểu Bộ Kinh
Kinh Pháp Cú
Bālavagga
5. The Fool
Phẩm Ngu
Aññatarapurisavatthu
Chuyện trai nghèo có vợ đẹp
Dīghā jāgarato ratti,
Long is the night for the wakeful;
Ðêm dài cho kẻ thức,
dīghaṁ santassa yojanaṁ;
long is the league for the weary;
Ðường dài cho kẻ mệt,
Dīgho bālāna saṁsāro,
long transmigrate the fools
Luân hồi dài, kẻ ngu,
saddhammaṁ avijānataṁ.
who don’t understand the true teaching.
Không biết chơn diệu pháp.
Mahākassapasaddhivihārikavatthu
Chuyện đệ tử của Trưởng lão Mahā Kassapa (Ca-diếp)
Carañce nādhigaccheyya,
If while wandering you find no partner
Tìm không được bạn đường,
Seyyaṁ sadisamattano;
equal or better than yourself,
Hơn mình hay bằng mình,
Ekacariyaṁ daḷhaṁ kayirā,
then firmly resolve to wander alone—
Thà quyết sống một mình,
Natthi bāle sahāyatā.
there’s no fellowship with fools.
Không làm bạn kẻ ngu.
Ānandaseṭṭhivatthu
Chuyện Trưởng giả Ānanda
Puttā matthi dhanaṁ matthi,
“Sons are mine, wealth is mine”—
“Con tôi, tài sản tôi”,
iti bālo vihaññati;
thus the fool frets.
Người ngu sanh ưu não,
Attā hi attano natthi,
For even your self is not your own,
Tự ta, ta không có,
kuto puttā kuto dhanaṁ.
let alone your sons or wealth.
Con đâu, tài sản đâu?
Gaṇṭhibhedakacoravatthu
Chuyện tên trộm
Yo bālo maññati bālyaṁ,
The fool who thinks they’re a fool
Người ngu nghĩ mình ngu,
paṇḍito vāpi tena so;
is wise at least to that extent.
Nhờ vậy thành có trí.
Bālo ca paṇḍitamānī,
But the true fool is said to be one
Người ngu tưởng có trí,
sa ve “bālo”ti vuccati.
who imagines that they are wise.
Thật xứng gọi chí ngu.
Udāyittheravatthu
Chuyện Trưởng lão Udāyi
Yāvajīvampi ce bālo,
Though a fool attends to the wise
Người ngu, dầu trọn đời,
paṇḍitaṁ payirupāsati;
even for the rest of their life,
Thân cận người có trí,
Na so dhammaṁ vijānāti,
they still don’t understand the teaching,
Không biết được Chánh pháp,
dabbī sūparasaṁ yathā.
like a spoon the taste of the soup.
Như muỗng với vị canh.
Tiṁsapāveyyakabhikkhuvatthu
Chuyện nhóm Tỳ-kheo ở xứ Pāveyyaka
Muhuttamapi ce viññū,
If a clever person attends to the wise
Người trí, dù một khắc,
paṇḍitaṁ payirupāsati;
even just for an hour or so,
Thân cận người có trí,
Khippaṁ dhammaṁ vijānāti,
they swiftly understand the teaching,
Biết ngay chân diệu pháp,
jivhā sūparasaṁ yathā.
like a tongue the taste of the soup.
Như lưỡi với vị canh.
Suppabuddhakuṭṭhivatthu
Chuyện ông Suppabuddhakuṭṭhi (Thiện Giác cùi)
Caranti bālā dummedhā,
Fools and simpletons behave
Người ngu si thiếu trí,
amitteneva attanā;
like their own worst enemies,
Tự ngã thành kẻ thù.
Karontā pāpakaṁ kammaṁ,
doing wicked deeds
Làm các nghiệp không thiện,
yaṁ hoti kaṭukapphalaṁ.
that ripen as bitter fruit.
Phải chịu quả đắng cay.
Kassakavatthu
Chuyện người nông phu mắc cạn
Na taṁ kammaṁ kataṁ sādhu,
It’s not good to do a deed
Nghiệp làm không chánh thiện,
yaṁ katvā anutappati;
that plagues you later on,
Làm rồi sanh ăn năn,
Yassa assumukho rodaṁ,
for which you weep and wail,
Mặt nhuốm lệ, khóc than,
vipākaṁ paṭisevati.
as its effect stays with you.
Lãnh chịu quả dị thục.
Sumanamālākāravatthu
Chuyện người kết tràng hoa Sumana (Hảo Ý)
Tañca kammaṁ kataṁ sādhu,
It is good to do a deed
Và nghiệp làm chánh thiện,
yaṁ katvā nānutappati;
that doesn’t plague you later on,
Làm rồi không ăn năn,
Yassa patīto sumano,
that gladdens and cheers,
Hoan hỷ, ý đẹp lòng,
vipākaṁ paṭisevati.
as its effect stays with you.
Hưởng thọ quả dị thục.
Uppalavaṇṇattherīvatthu
Chuyện Thánh nữ Uppalavaṇṇā (Thanh Liên Sắc)
Madhuṁvā maññati bālo,
The fool imagines that evil is sweet,
Người ngu nghĩ là ngọt,
yāva pāpaṁ na paccati;
so long as it has not yet ripened.
Khi ác chưa chín muồi;
Yadā ca paccati pāpaṁ,
But as soon as that evil ripens,
Ác nghiệp chín muồi rồi,
atha dukkhaṁ nigacchati.
they fall into suffering.
Người ngu chịu khổ đau.
Jambukattheravatthu
Chuyện tu sĩ ngoại đạo Jambūka (Hào Cẩu)
Māse māse kusaggena,
Month after month a fool may eat
Tháng tháng với ngọn cỏ,
bālo bhuñjeyya bhojanaṁ;
food from a grass-blade’s tip;
Người ngu có ăn uống
Na so saṅkhātadhammānaṁ,
but they’ll never be worth a sixteenth part
Không bằng phần mười sáu,
kalaṁ agghati soḷasiṁ.
of one who has appraised the teaching.
Người hiểu pháp hữu vi.
Ahipetavatthu
Chuyện ngạ quỷ mình rắn
Na hi pāpaṁ kataṁ kammaṁ,
For a wicked deed that has been done
Nghiệp ác đã được làm,
Sajjukhīraṁva muccati;
does not curdle quickly like milk.
Như sữa, không đông ngay,
Ḍahantaṁ bālamanveti,
Smoldering, it follows the fool,
Cháy ngầm theo kẻ ngu,
Bhasmacchannova pāvako.
like a fire smothered over with ash.
Như lửa tro che đậy.
Saṭṭhikūṭapetavatthu
Chuyện ngạ quỷ bị búa đập đầu
Yāvadeva anatthāya,
Whatever fame a fool may get,
Tự nó chịu bất hạnh,
ñattaṁ bālassa jāyati;
it only gives rise to harm.
Khi danh đến kẻ ngu.
Hanti bālassa sukkaṁsaṁ,
Whatever good features they have it ruins,
Vận may bị tổn hại,
muddhamassa vipātayaṁ.
and blows their head into bits.
Ðầu nó bị nát tan.
Cittagahapativatthu
Chuyện Trưởng lão Suddhamma (Thiện Pháp)
Asantaṁ bhāvanamiccheyya,
They’d seek the esteem that they lack,
Ưa danh không tương xứng,
Purekkhārañca bhikkhusu;
and status among the mendicants;
Muốn ngồi trước tỳ-kheo,
Āvāsesu ca issariyaṁ,
authority over monasteries,
ưa quyền tại tịnh xá,
Pūjaṁ parakulesu ca.
and honor among other families.
Muốn mọi người lễ kính.
Mameva kata maññantu,
“Let both layfolk and renunciants think
“Mong cả hai tăng, tục,
gihī pabbajitā ubho;
the work was done by me alone.
Nghĩ rằng chính ta làm.
Mamevātivasā assu,
In anything at all that’s to be done,
Trong mọi việc lớn nhỏ,
kiccākiccesu kismici;
let them fall under my sway alone.”
Phải theo mệnh lệnh ta”
Iti bālassa saṅkappo,
So thinks the fool,
Người ngu nghĩ như vậy
icchā māno ca vaḍḍhati.
their greed and pride only growing.
Dục và mạn tăng trưởng.
Vanavāsitissasāmaṇeravatthu
Chuyện Trưởng lão Tissa ở rừng Vanavāsi
Aññā hi lābhūpanisā,
For the means to profit and the path to quenching
Khác thay duyên thế lợi,
aññā nibbānagāminī;
are two quite different things.
Khác thay đường Niết-bàn.
Evametaṁ abhiññāya,
A mendicant disciple of the Buddha,
Tỳ-kheo, đệ tử Phật,
bhikkhu buddhassa sāvako;
understanding what this really means,
Hãy như vậy thắng tri.
Sakkāraṁ nābhinandeyya,
would never delight in honors,
Chớ ưa thích cung kính,
vivekamanubrūhaye.
but rather would foster seclusion.
Hãy tu hạnh viễn ly.
Bālavaggo pañcamo.
Hết phẩm Ngu