Chuyện 5 vị Tỳ-kheo
Lành thay, phòng hộ mắt! Lành thay, phòng hộ tai! Lành thay, phòng hộ mũi! Lành thay, phòng hộ lưỡi.
Bản dịch
DHP 360-382 — Phẩm Tỳ Khưu
Bhikkhuvagga
- Tiểu Bộ Kinh
- Kinh Pháp Cú
Phẩm Tỳ-kheo
Lành thay phòng hộ thân! Lành thay, phòng hộ lời, Lành thay, phòng hộ ý. Lành thay, phòng tất cả. Tỳ-kheo phòng tất cả, Thoát được mọi khổ đau.
Chuyện vị Tỳ-kheo giết hạc
Người chế ngự tay chân, Chế ngự lời và đầu, Vui thích nội thiền định, Ðộc thân, biết vừa đủ, Thật xứng gọi tỳ-kheo.
Chuyện Tỳ-kheo Kokālika
Tỳ-kheo chế ngự miệng, Vừa lời, không cống cao, Khi trình bày pháp nghĩa, Lời lẽ dịu ngọt ngào.
Chuyện Trưởng lão Dhammārāma
Vị tỳ-kheo thích Pháp, Mến pháp, suy tư Pháp. Tâm tư niệm chánh Pháp, Không rời bỏ chánh Pháp.
Chuyện 2 Tỳ-kheo đối nghịch
Không khinh điều mình được, Không ganh người khác được, Tỳ-kheo ganh tỵ người, Không sao chứng Thiền định.
Tỳ-kheo dù được ít, Không khinh điều mình được, Sống thanh tịnh không nhác, Chư thiên khen vị này.
Chuyện Bà-la-môn Pañcaggadāyaka
Hoàn toàn, đối danh sắc, Không chấp Ta, của Ta. Không chấp, không sầu não. Thật xứng danh Tỳ-kheo.
Chuyện chư Tỳ-kheo
Tỳ-kheo trú Từ Bi, Tín thành giáo Pháp Phật, Chứng cảnh giới tịch tỉnh. Các hạnh an tịnh lạc.
Tỳ-kheo, tát thuyền này, Thuyền không, nhẹ đi mau. Trừ tham, diệt sân hận, Tất chứng đạt Niết-bàn.
Ðoạn năm, từ bỏ năm, Tu tập năm tối thượng, Tỳ-kheo cắt năm trói, Xứng danh vượt “bộc lưu”.
Tỳ-kheo, hãy tu thiền, Chớ buông lung phóng dật, Tâm chớ đắm say dục, Phóng dật, nuốt sắt nóng Bị đốt, chớ than khổ!
Không trí tuệ, không thiền, Không thiền, không trí tuệ. Người có thiền có tuệ, Nhất định gần Niết-bàn.
Bước vào ngôi nhà trống, Tỳ-kheo tâm an tịnh, Thọ hưởng vui siêu nhân, Tịnh quán theo chánh pháp.
Người luôn luôn chánh niệm, Sự sanh diệt các uẩn, Ðược hoan hỷ, hân hoan, Chỉ bậc bất tử biết.
Ðây Tỳ-kheo có trí, Tu tập pháp căn bản Hộ căn, biết vừa đủ, Gìn giữ căn bản giới,
Thường gần gũi bạn lành, Sống thanh tịnh tinh cần. Giao thiệp khéo thân thiện, Cử chỉ mực đoan trang. Do vậy hưởng vui nhiều, Sẽ dứt mọi khổ đau.
Chuyện 500 vị Tỳ-kheo
Như hoa Vassika, Quăng bỏ cánh úa tàn, Cũng vậy vị Tỳ-kheo, Hãy giải thoát tham sân.
Chuyện Trưởng lão Santakāya
Thân tịnh, lời an tịnh, An tịnh, khéo thiền tịnh. Tỳ-kheo bỏ thế vật, Xứng danh bậc tịch tịnh.
Chuyện Trưởng lão Naṇgalakūṭa
Tự mình chỉ trích mình, Tự mình dò xét mình, Tỳ-kheo tự phòng hộ, Chánh niệm trú an lạc.
Tự mình y chỉ mình, (dị bản) Tự mình đi đến mình, Vậy hãy tự điều phục, Như khách buôn ngựa hiền.
Chuyện Trưởng lão Vakkali
Tỳ-kheo nhiều hân hoan, Tịnh tín giáo pháp Phật, Chứng cảnh giới tịch tịnh, Các hạnh an tịnh lạc.
Chuyện Sa-di Sumana
Tỳ-kheo tuy tuổi nhỏ Siêng tu giáo pháp Phật, Soi sáng thế gian này, Như trăng thoát khỏi mây.
Hết phẩm Tỳ-kheo
Bản dịch: HT. Thích Minh Châu
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bhikkhu Sujato · Việt: HT. Thích Minh Châu
- Khuddakanikāya
- Minor Collection
Tiểu Bộ Kinh
Kinh Pháp Cú
Bhikkhuvagga
25. Mendicants
Phẩm Tỳ-kheo
Pañcabhikkhuvatthu
Chuyện 5 vị Tỳ-kheo
Cakkhunā saṁvaro sādhu,
Restraint of the eye is good;
Lành thay, phòng hộ mắt!
sādhu sotena saṁvaro;
good is restraint of the ear;
Lành thay, phòng hộ tai!
Ghānena saṁvaro sādhu,
restraint of the nose is good;
Lành thay, phòng hộ mũi!
sādhu jivhāya saṁvaro.
good is restraint of the tongue.
Lành thay, phòng hộ lưỡi.
Kāyena saṁvaro sādhu,
Restraint of the body is good;
Lành thay phòng hộ thân!
sādhu vācāya saṁvaro;
good is restraint of speech;
Lành thay, phòng hộ lời,
Manasā saṁvaro sādhu,
restraint of mind is good;
Lành thay, phòng hộ ý.
sādhu sabbattha saṁvaro;
everywhere, restraint is good.
Lành thay, phòng tất cả.
Sabbattha saṁvuto bhikkhu,
The mendicant restrained everywhere
Tỳ-kheo phòng tất cả,
sabbadukkhā pamuccati.
is released from all suffering.
Thoát được mọi khổ đau.
Haṁsaghātakabhikkhuvatthu
Chuyện vị Tỳ-kheo giết hạc
Hatthasaṁyato pādasaṁyato,
One restrained in hand and foot,
Người chế ngự tay chân,
Vācāsaṁyato saṁyatuttamo;
and in speech, the supreme restraint;
Chế ngự lời và đầu,
Ajjhattarato samāhito,
happy inside, serene,
Vui thích nội thiền định,
Eko santusito tamāhu bhikkhuṁ.
solitary, content, I call a mendicant.
Ðộc thân, biết vừa đủ, Thật xứng gọi tỳ-kheo.
Kokālikavatthu
Chuyện Tỳ-kheo Kokālika
Yo mukhasaṁyato bhikkhu,
When a mendicant of restrained mouth,
Tỳ-kheo chế ngự miệng,
mantabhāṇī anuddhato;
thoughtful in counsel, not restless,
Vừa lời, không cống cao,
Atthaṁ dhammañca dīpeti,
explains the text and its meaning,
Khi trình bày pháp nghĩa,
madhuraṁ tassa bhāsitaṁ.
their words are sweet.
Lời lẽ dịu ngọt ngào.
Dhammārāmattheravatthu
Chuyện Trưởng lão Dhammārāma
Dhammārāmo dhammarato,
Delighting in the teaching, enjoying the teaching,
Vị tỳ-kheo thích Pháp,
dhammaṁ anuvicintayaṁ;
contemplating the teaching,
Mến pháp, suy tư Pháp.
Dhammaṁ anussaraṁ bhikkhu,
a mendicant who recollects the teaching
Tâm tư niệm chánh Pháp,
saddhammā na parihāyati.
doesn’t fall away from the true teaching.
Không rời bỏ chánh Pháp.
Vipakkhasevakabhikkhuvatthu
Chuyện 2 Tỳ-kheo đối nghịch
Salābhaṁ nātimaññeyya,
A well-off mendicant ought not look down
Không khinh điều mình được,
nāññesaṁ pihayaṁ care;
on others, nor should they be envious.
Không ganh người khác được,
Aññesaṁ pihayaṁ bhikkhu,
A mendicant who envies others
Tỳ-kheo ganh tỵ người,
samādhiṁ nādhigacchati.
does not achieve immersion.
Không sao chứng Thiền định.
Appalābhopi ce bhikkhu,
If a mendicant is poor in offerings,
Tỳ-kheo dù được ít,
salābhaṁ nātimaññati;
the well-to-do ought not look down on them.
Không khinh điều mình được,
Taṁ ve devā pasaṁsanti,
For the gods indeed praise them,
Sống thanh tịnh không nhác,
suddhājīviṁ atanditaṁ.
who are tireless and pure of livelihood.
Chư thiên khen vị này.
Pañcaggadāyakabrāhmaṇavatthu
Chuyện Bà-la-môn Pañcaggadāyaka
Sabbaso nāmarūpasmiṁ,
One who has no sense of ownership
Hoàn toàn, đối danh sắc,
yassa natthi mamāyitaṁ;
in the whole realm of name and form,
Không chấp Ta, của Ta.
Asatā ca na socati,
who does not grieve for that which is not,
Không chấp, không sầu não.
sa ve “bhikkhū”ti vuccati.
is said to be a mendicant.
Thật xứng danh Tỳ-kheo.
Sambahulabhikkhuvatthu
Chuyện chư Tỳ-kheo
Mettāvihārī yo bhikkhu,
A mendicant who meditates on love,
Tỳ-kheo trú Từ Bi,
pasanno buddhasāsane;
devoted to the Buddha’s teaching,
Tín thành giáo Pháp Phật,
Adhigacche padaṁ santaṁ,
would realize the peaceful state,
Chứng cảnh giới tịch tỉnh.
saṅkhārūpasamaṁ sukhaṁ.
the blissful stilling of conditions.
Các hạnh an tịnh lạc.
Siñca bhikkhu imaṁ nāvaṁ,
Bail out this boat, mendicant!
Tỳ-kheo, tát thuyền này,
sittā te lahumessati;
When bailed out it will float lightly.
Thuyền không, nhẹ đi mau.
Chetvā rāgañca dosañca,
Having cut off desire and hate,
Trừ tham, diệt sân hận,
tato nibbānamehisi.
you shall reach extinguishment.
Tất chứng đạt Niết-bàn.
Pañca chinde pañca jahe,
Five to cut, five to drop,
Ðoạn năm, từ bỏ năm,
pañca cuttari bhāvaye;
and five more to develop.
Tu tập năm tối thượng,
Pañca saṅgātigo bhikkhu,
When a mendicant slips five chains
Tỳ-kheo cắt năm trói,
“oghatiṇṇo”ti vuccati.
they’re said to have crossed the flood.
Xứng danh vượt “bộc lưu”.
Jhāya bhikkhu mā pamādo,
Practice absorption, don’t be negligent!
Tỳ-kheo, hãy tu thiền, Chớ buông lung phóng dật,
Mā te kāmaguṇe ramessu cittaṁ;
Don’t let the mind delight in the senses!
Tâm chớ đắm say dục,
Mā lohaguḷaṁ gilī pamatto,
Don’t heedlessly swallow a hot iron ball!
Phóng dật, nuốt sắt nóng
Mā kandi “dukkhamidan”ti dayhamāno.
And when it burns, don’t cry, “Oh, the pain!”
Bị đốt, chớ than khổ!
Natthi jhānaṁ apaññassa,
No absorption for one without wisdom,
Không trí tuệ, không thiền,
paññā natthi ajhāyato;
no wisdom for one without absorption.
Không thiền, không trí tuệ.
Yamhi jhānañca paññā ca,
But one with absorption and wisdom—
Người có thiền có tuệ,
sa ve nibbānasantike.
they have truly drawn near to extinguishment.
Nhất định gần Niết-bàn.
Suññāgāraṁ paviṭṭhassa,
A mendicant who enters an empty hut
Bước vào ngôi nhà trống,
santacittassa bhikkhuno;
with mind at peace
Tỳ-kheo tâm an tịnh,
Amānusī rati hoti,
finds a superhuman delight
Thọ hưởng vui siêu nhân,
sammā dhammaṁ vipassato.
as they rightly discern the Dhamma.
Tịnh quán theo chánh pháp.
Yato yato sammasati,
Whenever they are mindful
Người luôn luôn chánh niệm,
khandhānaṁ udayabbayaṁ;
of the rise and fall of the aggregates,
Sự sanh diệt các uẩn,
Labhatī pītipāmojjaṁ,
they feel rapture and joy:
Ðược hoan hỷ, hân hoan,
amataṁ taṁ vijānataṁ.
that is freedom from death for one who knows.
Chỉ bậc bất tử biết.
Tatrāyamādi bhavati,
This is the very start of the path
Ðây Tỳ-kheo có trí,
idha paññassa bhikkhuno;
for a wise mendicant here:
Tu tập pháp căn bản
Indriyagutti santuṭṭhi,
guarding the senses, contentment,
Hộ căn, biết vừa đủ,
pātimokkhe ca saṁvaro.
and restraint in the monastic code.
Gìn giữ căn bản giới,
Mitte bhajassu kalyāṇe,
Mix with spiritual friends,
Thường gần gũi bạn lành,
suddhājīve atandite;
who are tireless and pure of livelihood.
Sống thanh tịnh tinh cần.
Paṭisanthāravutyassa,
Share what you have with others,
Giao thiệp khéo thân thiện,
ācārakusalo siyā;
being skillful in your conduct.
Cử chỉ mực đoan trang.
Tato pāmojjabahulo,
And when you’re full of joy,
Do vậy hưởng vui nhiều,
dukkhassantaṁ karissati.
you’ll make an end to suffering.
Sẽ dứt mọi khổ đau.
Pañcasatabhikkhuvatthu
Chuyện 500 vị Tỳ-kheo
Vassikā viya pupphāni,
As a jasmine sheds
Như hoa Vassika,
maddavāni pamuñcati;
its withered flowers,
Quăng bỏ cánh úa tàn,
Evaṁ rāgañca dosañca,
O mendicants,
Cũng vậy vị Tỳ-kheo,
vippamuñcetha bhikkhavo.
shed greed and hate.
Hãy giải thoát tham sân.
Santakāyattheravatthu
Chuyện Trưởng lão Santakāya
Santakāyo santavāco,
Calm in body, calm in speech,
Thân tịnh, lời an tịnh,
santavā susamāhito;
peaceful and serene;
An tịnh, khéo thiền tịnh.
Vantalokāmiso bhikkhu,
a mendicant who’s spat out the world’s bait
Tỳ-kheo bỏ thế vật,
“upasanto”ti vuccati.
is said to be one at peace.
Xứng danh bậc tịch tịnh.
Naṅgalakulattheravatthu
Chuyện Trưởng lão Naṇgalakūṭa
Attanā codayattānaṁ,
Urge yourself on,
Tự mình chỉ trích mình,
paṭimaṁsetha attanā;
reflect on yourself.
Tự mình dò xét mình,
So attagutto satimā,
A mendicant self-controlled and mindful
Tỳ-kheo tự phòng hộ,
sukhaṁ bhikkhu vihāhisi.
will always dwell in happiness.
Chánh niệm trú an lạc.
Attā hi attano nātho,
Self is indeed the lord of self,
Tự mình y chỉ mình,
ko hi nātho paro siyā;
for who else would be one’s lord?
(dị bản)
Attā hi attano gati,
Self is indeed the home of self,
Tự mình đi đến mình,
tasmā saṁyamamattānaṁ;
so restrain yourself,
Vậy hãy tự điều phục,
Assaṁ bhadraṁva vāṇijo.
as a merchant his thoroughbred steed.
Như khách buôn ngựa hiền.
Vakkalittheravatthu
Chuyện Trưởng lão Vakkali
Pāmojjabahulo bhikkhu,
A monk full of joy
Tỳ-kheo nhiều hân hoan,
pasanno buddhasāsane;
trusting in the Buddha’s teaching,
Tịnh tín giáo pháp Phật,
Adhigacche padaṁ santaṁ,
would realize the peaceful state,
Chứng cảnh giới tịch tịnh,
saṅkhārūpasamaṁ sukhaṁ.
the blissful stilling of conditions.
Các hạnh an tịnh lạc.
Sumanasāmaṇeravatthu
Chuyện Sa-di Sumana
Yo have daharo bhikkhu,
A young mendicant
Tỳ-kheo tuy tuổi nhỏ
yuñjati buddhasāsane;
devoted to the Buddha’s teaching,
Siêng tu giáo pháp Phật,
Somaṁ lokaṁ pabhāseti,
lights up the world,
Soi sáng thế gian này,
abbhā muttova candimā.
like the moon freed from clouds.
Như trăng thoát khỏi mây.
Bhikkhuvaggo pañcavīsatimo.
Hết phẩm Tỳ-kheo