6. Kinh Người Dân Aṭṭhaka

16. Một thời, Tôn giả Ānanda trú tại làng Beluva ở Vesālī. Vào lúc bấy giờ, gia chủ Dasama người thành Aṭṭhaka đã đến Pāṭaliputta vì một công việc nào đó.

Rồi gia chủ Dasama người thành Aṭṭhaka đi đến tu viện Kukkuṭārāma, đến chỗ một vị tỳ khưu nào đó; sau khi đến, bèn nói với vị tỳ khưu ấy rằng: 'Bạch ngài, hiện nay Tôn giả Ānanda đang trú ở đâu? Bạch ngài, chúng con mong muốn được yết kiến Tôn giả Ānanda.' 'Này gia chủ, Tôn giả Ānanda đang trú tại làng Beluva ở Vesālī.'

Rồi gia chủ Dasama người thành Aṭṭhaka, sau khi hoàn tất công việc ấy ở Pāṭaliputta, đã đi đến Vesālī, đến làng Beluva, đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, đã đảnh lễ Tôn giả Ānanda rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, gia chủ Dasama người thành Aṭṭhaka bạch với Tôn giả Ānanda rằng: 'Bạch ngài Ānanda, có pháp nào, một pháp duy nhất, đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khéo thuyết giảng, mà ở đó, vị tỳ khưu sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, tâm chưa được giải thoát sẽ được giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận sẽ đi đến đoạn tận, và sẽ chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược, điều chưa từng chứng đạt chăng?' 'Này gia chủ, có một pháp đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khéo thuyết giảng, mà ở đó, vị tỳ khưu sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, tâm chưa được giải thoát sẽ được giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận sẽ đi đến đoạn tận, và sẽ chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược, điều chưa từng chứng đạt.'

Bạch ngài Ānanda, một pháp duy nhất ấy là gì, đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khéo thuyết giảng, mà ở đó, vị tỳ khưu sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, tâm chưa được giải thoát sẽ được giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận sẽ đi đến đoạn tận, và sẽ chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược, điều chưa từng chứng đạt?' 'Này gia chủ, ở đây, vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái có tầm, có tứ, do ly dục sanh, có hỷ và lạc. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Thiền thứ nhất này cũng là pháp hữu vi, do ý tạo tác.’ Vị ấy biết rằng: ‘Bất cứ cái gì là pháp hữu vi, do ý tạo tác, cái ấy là vô thường, có bản chất là đoạn diệt.’ Vị ấy, an trú trong pháp ấy, đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc; nếu không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thì do sự tham ái và hoan hỷ trong pháp ấy, sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy trở thành bậc hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cõi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Này gia chủ, đây cũng là một pháp đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khéo thuyết giảng, mà ở đó, vị tỳ khưu sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, tâm chưa được giải thoát sẽ được giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận sẽ đi đến đoạn tận, và sẽ chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược, điều chưa từng chứng đạt.

Lại nữa, này gia chủ, vị tỳ khưu, sau khi làm lắng dịu tầm và tứ, với nội tâm tĩnh lặng, tâm chuyên nhất, không tầm không tứ, do định sanh, có hỷ và lạc, chứng và trú thiền thứ hai... rồi thiền thứ ba... rồi thiền thứ tư. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Thiền thứ tư này cũng là pháp hữu vi, do ý tạo tác.’ Vị ấy biết rằng: ‘Bất cứ cái gì là pháp hữu vi, do ý tạo tác, cái ấy là vô thường, có bản chất là đoạn diệt.’ Vị ấy, an trú trong pháp ấy, đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc; nếu không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thì do sự tham ái và hoan hỷ trong pháp ấy, sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy trở thành bậc hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cõi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Này gia chủ, đây cũng là một pháp đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khéo thuyết giảng, mà ở đó, vị tỳ khưu sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, tâm chưa được giải thoát sẽ được giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận sẽ đi đến đoạn tận, và sẽ chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược, điều chưa từng chứng đạt.

“Này gia chủ, lại nữa, vị tỳ khưu an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ. Cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như thế, cùng khắp thế giới, trên, dưới, ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp tất cả, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy suy xét như sau: ‘Tâm giải thoát do từ này cũng là pháp hữu vi, do tư tác mà có.’ Vị ấy biết rằng: ‘Phàm cái gì là pháp hữu vi, do tư tác mà có, cái ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trong pháp ấy, vị ấy đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc. Nếu không đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc, thì do tham ái và hỷ lạc trong pháp ấy, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại thế giới này nữa. Này gia chủ, đây cũng là một pháp môn đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả... giảng dạy... hoặc có thể chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa từng chứng đạt.”

“Này gia chủ, lại nữa, vị tỳ khưu với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu với hỷ... (như trên)... với tâm câu hữu với xả, an trú biến mãn một phương. Cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như thế, cùng khắp thế giới, trên, dưới, ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp tất cả, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy suy xét như sau: ‘Tâm giải thoát do xả này cũng là pháp hữu vi, do tư tác mà có.’ Vị ấy biết rằng: ‘Phàm cái gì là pháp hữu vi, do tư tác mà có, cái ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trong pháp ấy, vị ấy đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc. Nếu không đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc, thì do tham ái và hỷ lạc trong pháp ấy, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại thế giới này nữa. Này gia chủ, đây cũng là một pháp môn đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả... giảng dạy... hoặc có thể chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa từng chứng đạt.”

“Này gia chủ, lại nữa, vị tỳ khưu, do vượt qua hoàn toàn sắc tưởng, do chấm dứt các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các dị biệt tưởng, nghĩ rằng: ‘Hư không là vô biên’, chứng và trú Không Vô Biên Xứ. Vị ấy suy xét như sau: ‘Sự chứng đắc Không Vô Biên Xứ này cũng là pháp hữu vi, do tư tác mà có.’ Vị ấy biết rằng: ‘Phàm cái gì là pháp hữu vi, do tư tác mà có, cái ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trong pháp ấy, vị ấy đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc. Nếu không đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc, thì do tham ái và hỷ lạc trong pháp ấy, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại thế giới này nữa. Này gia chủ, đây cũng là một pháp môn đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả... giảng dạy... hoặc có thể chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa từng chứng đạt.”

“Này gia chủ, lại nữa, vị tỳ khưu, do vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, nghĩ rằng: ‘Thức là vô biên’, chứng và trú Thức Vô Biên Xứ... (như trên)... do vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, nghĩ rằng: ‘Không có vật gì’, chứng và trú Vô Sở Hữu Xứ. Vị ấy suy xét như sau: ‘Sự chứng đắc Vô Sở Hữu Xứ này cũng là pháp hữu vi, do tư tác mà có.’ Vị ấy biết rằng: ‘Phàm cái gì là pháp hữu vi, do tư tác mà có, cái ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trong pháp ấy, vị ấy đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc. Nếu không đạt đến sự diệt tận các lậu hoặc, thì do tham ái và hỷ lạc trong pháp ấy, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại thế giới này nữa. Này gia chủ, đây cũng là một pháp môn đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả... giảng dạy... hoặc có thể chứng đạt được trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa từng chứng đạt.”

Khi được nói như vậy, gia chủ Dasama người thành Aṭṭhaka bạch với Tôn giả Ānanda rằng: “Thưa Tôn giả Ānanda, ví như một người đi tìm một miệng kho tàng, lại bất ngờ tìm thấy mười một miệng kho tàng; cũng vậy, thưa Tôn giả, con đi tìm một cửa bất tử, lại bất ngờ tìm được mười một cửa bất tử để tu tập. Thưa Tôn giả, ví như một người có ngôi nhà mười một cửa. Khi ngôi nhà ấy bị cháy, người ấy có thể tự cứu mình cho được an toàn bằng bất cứ cửa nào trong số đó; cũng vậy, thưa Tôn giả, với mười một cửa bất tử này, con có thể tự cứu mình cho được an toàn bằng bất cứ cửa bất tử nào. Thưa Tôn giả, những người ngoại đạo này còn tìm kiếm tài vật cho thầy của họ. Tại sao con lại không cúng dường lên Tôn giả Ānanda chứ!”

Bấy giờ, gia chủ thứ mười, người thành Aṭṭhaka, đã triệu tập chúng Tỳ-khưu ở Vesālī và Pāṭaliputta, rồi tự tay dâng cúng các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi các vị Tỳ-khưu thỏa mãn và từ chối không nhận thêm. Vị ấy cúng dường mỗi vị Tỳ-khưu một cặp y, và cúng dường Tôn giả Ānanda ba y. Vị ấy còn cho xây một ngôi tịnh xá trị giá năm trăm (đồng) cho Tôn giả Ānanda. Hết kinh thứ sáu.