7. Kinh Khemaka

89. Một thời, nhiều vị tỳ khưu trưởng lão đang trú ở Kosambī, tại tu viện Ghosita. Vào lúc bấy giờ, tôn giả Khemaka đang trú ở tu viện Badarikā, bị bệnh, đau đớn, lâm trọng bệnh. Rồi các vị tỳ khưu trưởng lão, vào buổi chiều, sau khi xuất khỏi nơi độc cư, đã gọi tôn giả Dāsaka: ‘Này hiền giả Dāsaka, hiền giả hãy đi đến chỗ tỳ khưu Khemaka; sau khi đến, hãy nói với tỳ khưu Khemaka như vầy: “Thưa hiền giả Khemaka, các vị trưởng lão nói với hiền giả như sau: ‘Thưa hiền giả, hiền giả có kham nhẫn được không, có chịu đựng được không? Các cảm thọ đau đớn có thuyên giảm chứ không tăng lên không? Sự thuyên giảm của chúng có được nhận thấy, chứ không phải sự tăng lên không?’”’ ‘Thưa vâng, chư hiền giả.’ Tôn giả Dāsaka vâng lời các vị tỳ khưu trưởng lão rồi đi đến chỗ tôn giả Khemaka; sau khi đến, đã nói với tôn giả Khemaka điều này: ‘Thưa hiền giả Khemaka, các vị trưởng lão nói với hiền giả như sau: “Thưa hiền giả, hiền giả có kham nhẫn được không, ... cho đến ... chứ không phải sự tăng lên không?”’ ‘Thưa hiền giả, tôi không kham nhẫn được, không chịu đựng được, ... cho đến ... sự tăng lên của chúng được nhận thấy, chứ không phải sự thuyên giảm.’”

Rồi tôn giả Dāsaka đi đến chỗ các vị tỳ khưu trưởng lão; sau khi đến, đã nói với các vị tỳ khưu trưởng lão điều này: ‘Thưa chư hiền giả, tỳ khưu Khemaka nói như vầy: “Thưa hiền giả, tôi không kham nhẫn được, ... cho đến ... sự tăng lên của chúng được nhận thấy, chứ không phải sự thuyên giảm.”’ ‘Này hiền giả Dāsaka, hiền giả hãy đi đến chỗ tỳ khưu Khemaka; sau khi đến, hãy nói với tỳ khưu Khemaka như vầy: “Thưa hiền giả Khemaka, các vị trưởng lão nói với hiền giả như sau: ‘Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, và thức thủ uẩn. Tôn giả Khemaka có xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã không?’”’

‘Thưa vâng, chư hiền giả.’ Tôn giả Dāsaka vâng lời các vị tỳ khưu trưởng lão rồi đi đến chỗ tôn giả Khemaka; sau khi đến, ... cho đến ... các vị trưởng lão nói với hiền giả như sau: ‘Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, ... cho đến ... thức thủ uẩn. Tôn giả Khemaka có xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã không?’ ‘Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, ... cho đến ... thức thủ uẩn. Thưa hiền giả, tôi không xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã cả.’”

Rồi tôn giả Dāsaka đi đến chỗ các vị tỳ khưu trưởng lão; sau khi đến, đã nói với các vị tỳ khưu trưởng lão điều này: ‘Thưa chư hiền giả, tỳ khưu Khemaka nói như vầy: “Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, ... cho đến ... thức thủ uẩn. Thưa hiền giả, tôi không xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã cả.”’ ‘Này hiền giả Dāsaka, hiền giả hãy đi đến chỗ tỳ khưu Khemaka; sau khi đến, hãy nói với tỳ khưu Khemaka như vầy: “Thưa hiền giả Khemaka, các vị trưởng lão nói với hiền giả như sau: ‘Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, ... cho đến ... thức thủ uẩn. Nếu quả thật tôn giả Khemaka không xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã, vậy thì tôn giả Khemaka là một vị A-la-hán, một vị lậu tận.’”’

‘Thưa vâng, chư hiền giả.’ Tôn giả Dāsaka vâng lời các vị tỳ khưu trưởng lão rồi đi đến chỗ tôn giả Khemaka ... cho đến ... các vị trưởng lão nói với hiền giả như sau: ‘Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, ... cho đến ... thức thủ uẩn; nếu quả thật tôn giả Khemaka không xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã, vậy thì tôn giả Khemaka là một vị A-la-hán, một vị lậu tận.’ ‘Thưa hiền giả, năm thủ uẩn này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng, đó là: sắc thủ uẩn, ... cho đến ... thức thủ uẩn. Thưa hiền giả, tôi không xem xét bất cứ điều gì trong năm thủ uẩn này là tự ngã hay thuộc về tự ngã, nhưng tôi không phải là một vị A-la-hán, một vị lậu tận. Tuy nhiên, thưa hiền giả, đối với năm thủ uẩn, tôi vẫn còn có ‘tôi là’, nhưng tôi không xem xét rằng ‘đây là tôi’.’”

Bấy giờ, Tôn giả Dāsaka đi đến chỗ các vị Trưởng lão Tỳ khưu... thưa với các vị Trưởng lão Tỳ khưu rằng: ‘Thưa chư Hiền, Tỳ khưu Khemaka đã nói như sau: ‘Thưa chư Hiền, năm thủ uẩn này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, tức là: sắc thủ uẩn... cho đến thức thủ uẩn. Thưa chư Hiền, đối với năm thủ uẩn này, tôi không quán thấy bất cứ điều gì là tự ngã hay thuộc về tự ngã, và tôi cũng không phải là một vị A-la-hán đã tận trừ các lậu hoặc; tuy nhiên, thưa chư Hiền, đối với năm thủ uẩn, (sự nhận thức) ‘tôi là’ đã có nơi tôi, nhưng tôi không quán thấy rằng ‘đây là tôi’.’’

‘Này Hiền giả Dāsaka, Hiền giả hãy lại đây, hãy đi đến chỗ Tỳ khưu Khemaka; sau khi đến, hãy nói với Tỳ khưu Khemaka như sau: ‘Thưa Hiền giả Khemaka, các vị Trưởng lão hỏi Hiền giả như thế này: ‘Thưa Hiền giả Khemaka, về lời nói ‘tôi là’ mà Hiền giả đã nói, Hiền giả nói ‘tôi là’ này là có ý gì? Hiền giả nói ‘sắc là tôi’ hay nói ‘tôi là khác với sắc’? ... thọ... tưởng... các hành... Hiền giả nói ‘thức là tôi’ hay nói ‘tôi là khác với thức’? Thưa Hiền giả Khemaka, về lời nói ‘tôi là’ mà Hiền giả đã nói, Hiền giả nói ‘tôi là’ này là có ý gì?’’’

‘Thưa vâng, chư Hiền.’ Tôn giả Dāsaka vâng lời các vị Trưởng lão Tỳ khưu, rồi đi đến chỗ Tôn giả Khemaka; sau khi đến, thưa với Tôn giả Khemaka rằng: ‘Thưa Hiền giả Khemaka, các vị Trưởng lão hỏi Hiền giả như thế này: ‘Thưa Hiền giả Khemaka, về lời nói ‘tôi là’ mà Hiền giả đã nói, Hiền giả nói ‘tôi là’ này là có ý gì? Hiền giả nói ‘sắc là tôi’ hay nói ‘tôi là khác với sắc’? ... thọ... tưởng... các hành... Hiền giả nói ‘thức là tôi’ hay nói ‘tôi là khác với thức’? Thưa Hiền giả Khemaka, về lời nói ‘tôi là’ mà Hiền giả đã nói, Hiền giả nói ‘tôi là’ này là có ý gì?’’ ‘Thôi đủ rồi, Hiền giả Dāsaka, việc đi tới đi lui này có ích gì! Này Hiền giả, hãy mang gậy lại đây; chính tôi sẽ đi đến chỗ các vị Trưởng lão Tỳ khưu.’

Bấy giờ, Tôn giả Khemaka chống gậy đi đến chỗ các vị Trưởng lão Tỳ khưu; sau khi đến, cùng các vị Trưởng lão Tỳ khưu nói lên những lời chào hỏi thân thiện. Sau khi trao đổi những lời nói vui vẻ, đáng ghi nhớ, ngài ngồi xuống một bên. Khi Tôn giả Khemaka đã ngồi xuống một bên, các vị Trưởng lão Tỳ khưu hỏi ngài rằng: ‘Thưa Hiền giả Khemaka, về lời nói ‘tôi là’ mà Hiền giả đã nói, Hiền giả nói ‘tôi là’ này là có ý gì? Hiền giả nói ‘sắc là tôi’ hay nói ‘tôi là khác với sắc’? ... thọ... tưởng... các hành... Hiền giả nói ‘thức là tôi’ hay nói ‘tôi là khác với thức’? Thưa Hiền giả Khemaka, về lời nói ‘tôi là’ mà Hiền giả đã nói, Hiền giả nói ‘tôi là’ này là có ý gì?’ ‘Thưa chư Hiền, tôi không nói ‘sắc là tôi’, tôi cũng không nói ‘tôi là khác với sắc’. Tôi không nói ‘thọ...’, không nói ‘tưởng...’, không nói ‘các hành...’, không nói ‘thức là tôi’, tôi cũng không nói ‘tôi là khác với thức’. Tuy nhiên, thưa chư Hiền, đối với năm thủ uẩn, (sự nhận thức) ‘tôi là’ đã có nơi tôi, nhưng tôi không quán thấy rằng ‘đây là tôi’.

‘Thưa chư Hiền, ví như hương của hoa sen xanh, hoặc hoa sen hồng, hoặc hoa sen trắng. Nếu có người nói rằng: ‘đó là hương của cánh hoa’, hoặc ‘hương của màu sắc’, hoặc ‘hương của nhụy hoa’, thì người ấy nói như vậy có đúng không?’ ‘Thưa Hiền giả, không đúng.’ ‘Vậy thưa chư Hiền, phải trả lời như thế nào mới là trả lời đúng?’ ‘Thưa Hiền giả, trả lời rằng: ‘đó là hương của đóa hoa’ thì mới là trả lời đúng.’ ‘Cũng vậy, thưa chư Hiền, tôi không nói ‘sắc là tôi’, tôi cũng không nói ‘tôi là khác với sắc’. Tôi không nói ‘thọ...’, không nói ‘tưởng...’, không nói ‘các hành...’, không nói ‘thức là tôi’, tôi cũng không nói ‘tôi là khác với thức’. Tuy nhiên, thưa chư Hiền, đối với năm thủ uẩn, (sự nhận thức) ‘tôi là’ đã có nơi tôi, nhưng tôi không quán thấy rằng ‘đây là tôi’.

‘Thưa chư Hiền, cho dù vị Thánh đệ tử đã đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, tuy vậy, đối với năm thủ uẩn, ngã mạn ‘tôi là’, dục tham ‘tôi là’, và tùy miên ‘tôi là’ vẫn còn tồn tại một cách vi tế, chưa được nhổ sạch. Về sau, vị ấy sống bằng cách quán chiếu sự sinh diệt của năm thủ uẩn: ‘Đây là sắc, đây là sự sinh khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc; đây là thọ... đây là tưởng... đây là các hành... đây là thức, đây là sự sinh khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức.’ Khi vị ấy sống bằng cách quán chiếu sự sinh diệt của năm thủ uẩn này, thì ngã mạn ‘tôi là’, dục tham ‘tôi là’, và tùy miên ‘tôi là’ vốn tồn tại một cách vi tế, chưa được nhổ sạch đối với năm thủ uẩn, cũng được đoạn trừ tận gốc.

“Này chư hiền, ví như một tấm vải bị dơ bẩn, lấm lem. Chủ nhân của nó giao cho người thợ giặt. Người thợ giặt ấy chà xát nó với tro, hoặc với muối, hoặc với phân bò, rồi giặt sạch trong nước trong. Dù cho tấm vải ấy trở nên trong sạch, tinh khiết, nhưng vẫn còn sót lại mùi tro, hoặc mùi muối, hoặc mùi phân bò thoang thoảng chưa được tẩy sạch. Người thợ giặt giao lại tấm vải ấy cho chủ nhân. Chủ nhân cất nó vào trong một cái hộp đã được ướp hương. Mùi tro, hoặc mùi muối, hoặc mùi phân bò thoang thoảng còn sót lại chưa được tẩy sạch ấy, mùi ấy cũng được trừ diệt hoàn toàn. Cũng vậy, này chư hiền, dù cho vị Thánh đệ tử đã đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, nhưng đối với năm thủ uẩn, vẫn còn sót lại ngã mạn ‘tôi là’, dục tham ‘tôi là’, và tùy miên ‘tôi là’ chưa được nhổ sạch. Về sau, vị ấy sống quán chiếu sự sanh diệt trong năm thủ uẩn: ‘Đây là sắc, đây là sự tập khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc; đây là thọ… đây là tưởng… đây là các hành… đây là thức, đây là sự tập khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức’. Đối với vị ấy, khi sống quán chiếu sự sanh diệt trong năm thủ uẩn này, thì ngã mạn ‘tôi là’, dục tham ‘tôi là’, và tùy miên ‘tôi là’ còn sót lại trong năm thủ uẩn chưa được nhổ sạch, chúng cũng được trừ diệt hoàn toàn.”

Khi được nói như vậy, các vị Trưởng lão Tỳ khưu đã nói với Tôn giả Khemaka rằng: “Thưa Tôn giả Khemaka, chúng tôi hỏi không phải với ý định làm phiền ngài, nhưng Tôn giả Khemaka có khả năng trình bày, giảng dạy, tuyên bố, thiết lập, khai mở, phân tích, và làm cho sáng tỏ giáo pháp của Đức Thế Tôn một cách chi tiết. Và giáo pháp ấy của Đức Thế Tôn đã được Tôn giả Khemaka trình bày, giảng dạy, tuyên bố, thiết lập, khai mở, phân tích, và làm cho sáng tỏ một cách chi tiết.”

Tôn giả Khemaka đã nói như vậy. Các vị Trưởng lão Tỳ khưu hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Tôn giả Khemaka. Và trong khi bài pháp thoại này được thuyết giảng, tâm của khoảng sáu mươi vị Trưởng lão Tỳ khưu và của cả Tôn giả Khemaka, nhờ không còn chấp thủ, đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc. (Kinh) thứ bảy.