9. Kinh Poṭṭhapāda

Câu chuyện về du sĩ Poṭṭhapāda

406. Tôi nghe như vầy—Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika. Và vào lúc ấy, du sĩ Poṭṭhapāda đang cư ngụ trong khu vườn của hoàng hậu Mallikā, tại sảnh đường tranh luận Ekasālaka bên hàng cây Tinduka, cùng với một hội chúng du sĩ đông đảo khoảng ba trăm người. Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang bát và y, đi vào Sāvatthī để khất thực.

407. Bấy giờ, Thế Tôn suy nghĩ thế này: “Còn quá sớm để đi khất thực ở Sāvatthī. Ta hãy đi đến khu vườn của hoàng hậu Mallikā, tại sảnh đường tranh luận Ekasālaka bên hàng cây Tinduka, nơi du sĩ Poṭṭhapāda đang ở.” Bấy giờ, Thế Tôn đi đến khu vườn của hoàng hậu Mallikā, tại sảnh đường tranh luận Ekasālaka bên hàng cây Tinduka.

408. Vào lúc bấy giờ, du sĩ Poṭṭhapāda đang ngồi cùng với một hội chúng du sĩ đông đảo, ồn ào, huyên náo, đang bàn luận nhiều loại hý luận khác nhau. Tức là những chuyện như: chuyện về vua, chuyện về trộm cướp, chuyện về đại thần, chuyện về quân đội, chuyện về sự sợ hãi, chuyện về chiến tranh, chuyện về đồ ăn, chuyện về thức uống, chuyện về y phục, chuyện về giường nằm, chuyện về vòng hoa, chuyện về hương liệu, chuyện về bà con, chuyện về xe cộ, chuyện về làng mạc, chuyện về thị trấn, chuyện về thành phố, chuyện về xứ sở, chuyện về phụ nữ, chuyện về anh hùng, chuyện về đường phố, chuyện về bến nước, chuyện về người đã chết, chuyện tạp lục, chuyện về thế gian, chuyện về biển cả, hay chuyện về sự thịnh suy.

409. Du sĩ Poṭṭhapāda từ xa trông thấy Thế Tôn đang đi đến. Thấy vậy, ông bảo hội chúng của mình giữ im lặng: ‘Thưa quý vị, hãy im lặng. Thưa quý vị, xin đừng làm ồn. Sa-môn Gotama đang đi đến. Vị tôn giả ấy ưa thích sự yên tĩnh và tán thán sự yên tĩnh. Có lẽ khi biết hội chúng đang im lặng, ngài sẽ nghĩ là nên đến gần.’ Khi được nói vậy, các du sĩ ấy đã giữ im lặng.

410. Rồi Thế Tôn đi đến chỗ du sĩ Poṭṭhapāda. Bấy giờ, du sĩ Poṭṭhapāda bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy đến. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã khéo đến. Bạch Thế Tôn, đã lâu lắm rồi Thế Tôn mới có dịp đi đến đây. Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy ngồi, chỗ ngồi này đã được soạn sẵn.’

Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn. Du sĩ Poṭṭhapāda cũng lấy một chỗ ngồi thấp hơn rồi ngồi xuống một bên. Khi du sĩ Poṭṭhapāda đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn hỏi ông rằng: ‘Này Poṭṭhapāda, vừa rồi các ông ngồi hội họp để bàn luận về chuyện gì, và câu chuyện gì của các ông đã bị bỏ dở?’

Bàn Về Sự Diệt Tận Của Tưởng

411. Khi được nói vậy, du sĩ Poṭṭhapāda bạch với Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, xin hãy gác lại câu chuyện mà chúng con vừa rồi ngồi hội họp để bàn luận. Câu chuyện ấy, bạch Thế Tôn, không khó để Thế Tôn nghe lại sau này. Bạch Thế Tôn, trong những ngày trước đây, khi các Sa-môn, Bà-la-môn thuộc nhiều giáo phái khác nhau ngồi hội họp tại giảng đường dành cho các cuộc tranh luận, một cuộc thảo luận về sự diệt tận của tưởng đã khởi lên: ‘Thưa quý vị, sự diệt tận của tưởng xảy ra như thế nào?’ Trong số đó, một số vị nói như sau: ‘Tưởng của một người sanh khởi và diệt đi không do nhân, không do duyên. Vào lúc tưởng sanh khởi, lúc ấy người ấy có tưởng. Vào lúc tưởng diệt đi, lúc ấy người ấy không có tưởng.’ Cứ như thế, một số vị đã trình bày về sự diệt tận của tưởng.

‘Một vị khác lại nói với vị ấy rằng: ‘Thưa ngài, sự việc không phải như vậy. Thưa ngài, vì tưởng chính là tự ngã của một người. Tự ngã ấy đến rồi đi. Vào lúc nó đến, lúc ấy người ấy có tưởng. Vào lúc nó đi, lúc ấy người ấy không có tưởng.’ Cứ như thế, một số vị đã trình bày về sự diệt tận của tưởng.

‘Một vị khác lại nói với vị ấy rằng: ‘Thưa ngài, sự việc không phải như vậy. Thưa ngài, vì có những Sa-môn, Bà-la-môn có đại thần lực, có đại oai lực. Các vị ấy kéo vào và đẩy ra tưởng của người này. Vào lúc các vị ấy kéo vào, lúc ấy người ấy có tưởng. Vào lúc các vị ấy đẩy ra, lúc ấy người ấy không có tưởng.’ Cứ như thế, một số vị đã trình bày về sự diệt tận của tưởng.

‘Một vị khác lại nói với vị ấy rằng: ‘Thưa ngài, sự việc không phải như vậy. Thưa ngài, vì có những chư thiên có đại thần lực, có đại oai lực. Các vị ấy kéo vào và đẩy ra tưởng của người này. Vào lúc các vị ấy kéo vào, lúc ấy người ấy có tưởng. Vào lúc các vị ấy đẩy ra, lúc ấy người ấy không có tưởng.’ Cứ như thế, một số vị đã trình bày về sự diệt tận của tưởng.

‘Bạch Thế Tôn, khi ấy, con đã khởi lên chánh niệm hướng về Thế Tôn rằng: ‘Ôi, thật hay thay nếu có Thế Tôn! Ôi, thật hay thay nếu có Thiện Thệ, là bậc thiện xảo về các pháp này!’ Bạch Thế Tôn, Thế Tôn là bậc thiện xảo, Thế Tôn là bậc liễu tri về sự diệt tận của tưởng. Vậy, bạch Thế Tôn, sự diệt tận của tưởng xảy ra như thế nào?’

Bàn Về Sự Sanh Khởi Và Diệt Tận Của Tưởng Có Nguyên Nhân

412. ‘Này Poṭṭhapāda, trong số ấy, những Sa-môn, Bà-la-môn nào đã nói rằng: ‘Tưởng của một người sanh khởi và diệt đi không do nhân, không do duyên,’ thì ngay từ đầu họ đã sai lầm. Vì sao vậy? Này Poṭṭhapāda, tưởng của một người sanh khởi và diệt đi là do có nhân, do có duyên. Do sự tu tập mà một số tưởng sanh khởi, do sự tu tập mà một số tưởng diệt đi.’

413. ‘Và thế nào là sự học tập?’ Đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Poṭṭhapāda, ở đây, Như Lai sanh ra ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác... (nên được diễn giải rộng như trong các đoạn 190-212). Này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu thành tựu giới như vậy... Khi tự mình thấy rõ năm triền cái này đã được đoạn trừ, sự hân hoan sanh khởi; do hân hoan nên hỷ sanh khởi; do tâm hoan hỷ nên thân được khinh an; do thân khinh an nên cảm nhận được lạc; do có lạc nên tâm được định tĩnh. Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Vị ấy, tưởng về dục có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về hỷ lạc do ly dục sanh; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về hỷ lạc do ly dục sanh. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây là sự học tập’.

Lại nữa, này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, nội tĩnh nhất tâm, không tầm không tứ. Vị ấy, tưởng vi tế chân thật về hỷ lạc do ly dục sanh có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về hỷ lạc do định sanh; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về hỷ lạc do định sanh. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây cũng là sự học tập’.

Lại nữa, này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’, chứng và trú thiền thứ ba. Vị ấy, tưởng vi tế chân thật về hỷ lạc do định sanh có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về lạc và xả; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về lạc và xả. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây cũng là sự học tập’.

Lại nữa, này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu xả lạc, xả khổ, và diệt trừ hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy, tưởng vi tế chân thật về lạc và xả có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về không khổ không lạc; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về không khổ không lạc. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây cũng là sự học tập’.

Lại nữa, này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, chấm dứt các đối ngại tưởng, không tác ý đến các tưởng đa dạng, nghĩ rằng: ‘Hư không là vô biên’, chứng và trú Không Vô Biên Xứ. Vị ấy, sắc tưởng có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về Không Vô Biên Xứ; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về Không Vô Biên Xứ. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây cũng là sự học tập’.

Lại nữa, này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, nghĩ rằng: ‘Thức là vô biên’, chứng và trú Thức Vô Biên Xứ. Vị ấy, tưởng vi tế chân thật về Không Vô Biên Xứ có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về Thức Vô Biên Xứ; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về Thức Vô Biên Xứ. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây cũng là sự học tập’.

Lại nữa, này Poṭṭhapāda, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, nghĩ rằng: ‘Không có gì cả’, chứng và trú Vô Sở Hữu Xứ. Vị ấy, tưởng vi tế chân thật về Thức Vô Biên Xứ có trước đây, tưởng ấy được đoạn diệt. Vào lúc ấy, có tưởng vi tế chân thật về Vô Sở Hữu Xứ; vào lúc ấy, vị ấy là người có tưởng vi tế chân thật về Vô Sở Hữu Xứ. Như vậy, do sự học tập, một tưởng sanh khởi; do sự học tập, một tưởng đoạn diệt. Đức Thế Tôn đã nói: ‘Đây cũng là sự học tập’.

414. Này Poṭṭhapāda, khi vị tỳ khưu ở đây có tưởng của riêng mình, vị ấy từ đó đến đây, từ đó đến đây, tuần tự chạm đến tưởng tối thượng. Đối với vị ấy, khi đang an trú trong tưởng tối thượng, ý nghĩ này khởi lên: ‘Đối với ta, người đang tác ý thì là xấu hơn, đối với ta, người không tác ý thì là tốt hơn. Nếu ta tác ý, nếu ta nỗ lực, những tưởng này của ta sẽ diệt đi, và những tưởng thô thiển khác sẽ khởi lên; tốt hơn hết là ta không nên tác ý, cũng không nên nỗ lực’. Vị ấy không tác ý, cũng không nỗ lực. Đối với vị ấy, người không tác ý, không nỗ lực, những tưởng ấy diệt đi, và những tưởng thô thiển khác không khởi lên. Vị ấy chạm đến sự diệt. Này Poṭṭhapāda, như vậy là sự chứng đắc tuần tự diệt tưởng với chánh trí.

Này Poṭṭhapāda, ngươi nghĩ thế nào về điều đó? Trước đây, ngươi đã từng nghe về sự chứng đắc tuần tự diệt tưởng với chánh trí như vậy chưa? – Thưa Tôn giả, con chưa từng nghe. Thưa Tôn giả, con hiểu lời dạy của Thế Tôn như thế này: ‘Này Poṭṭhapāda, khi vị tỳ khưu ở đây có tưởng của riêng mình, vị ấy từ đó đến đây, từ đó đến đây, tuần tự chạm đến tưởng tối thượng. Đối với vị ấy, khi đang an trú trong tưởng tối thượng, ý nghĩ này khởi lên: “Đối với ta, người đang tác ý thì là xấu hơn, đối với ta, người không tác ý thì là tốt hơn. Nếu ta tác ý, nếu ta nỗ lực, những tưởng này của ta sẽ diệt đi, và những tưởng thô thiển khác sẽ khởi lên; tốt hơn hết là ta không nên tác ý, cũng không nên nỗ lực”. Vị ấy không tác ý, cũng không nỗ lực, đối với vị ấy, người không tác ý, không nỗ lực, những tưởng ấy diệt đi, và những tưởng thô thiển khác không khởi lên. Vị ấy chạm đến sự diệt. Này Poṭṭhapāda, như vậy là sự chứng đắc tuần tự diệt tưởng với chánh trí.’ – Này Poṭṭhapāda, đúng vậy.

415. Thưa Tôn giả, có phải Thế Tôn chỉ chế định một tưởng tối thượng duy nhất, hay cũng chế định nhiều tưởng tối thượng? – Này Poṭṭhapāda, Ta chế định một tưởng tối thượng, và Ta cũng chế định nhiều tưởng tối thượng. – Thưa Tôn giả, Thế Tôn chế định một tưởng tối thượng và cũng chế định nhiều tưởng tối thượng như thế nào? – Này Poṭṭhapāda, theo cách nào mà vị ấy chạm đến sự diệt, theo cách đó Ta chế định tưởng tối thượng. Này Poṭṭhapāda, như vậy Ta chế định một tưởng tối thượng, và Ta cũng chế định nhiều tưởng tối thượng.

416. Thưa Tôn giả, có phải tưởng sanh khởi trước, sau đó là trí; hay trí sanh khởi trước, sau đó là tưởng; hay tưởng và trí sanh khởi không trước không sau? – Này Poṭṭhapāda, tưởng sanh khởi trước, sau đó là trí, và do sự sanh khởi của tưởng mà có sự sanh khởi của trí. Vị ấy biết như vầy: ‘Do duyên này mà trí đã sanh khởi cho ta’. Này Poṭṭhapāda, phải hiểu theo phương pháp này rằng: tưởng sanh khởi trước, sau đó là trí, và do sự sanh khởi của tưởng mà có sự sanh khởi của trí.

Câu chuyện về tưởng và tự ngã

417. Thưa Tôn giả, có phải tưởng là tự ngã của một người, hay tưởng là khác, tự ngã là khác? – Này Poṭṭhapāda, ngươi tin vào tự ngã nào? – Thưa Tôn giả, con tin vào một tự ngã thô thiển, có sắc, do bốn đại chủng tạo thành, nuôi sống bằng vật thực đoàn thực. – Này Poṭṭhapāda, nếu tự ngã của ngươi là thô thiển, có sắc, do bốn đại chủng tạo thành, nuôi sống bằng vật thực đoàn thực, thì trong trường hợp đó, này Poṭṭhapāda, đối với ngươi, tưởng sẽ là khác, tự ngã sẽ là khác. Phải hiểu theo phương pháp này, này Poṭṭhapāda, rằng tưởng sẽ là khác, tự ngã sẽ là khác. Này Poṭṭhapāda, tự ngã thô thiển, có sắc, do bốn đại chủng tạo thành, nuôi sống bằng vật thực đoàn thực ấy vẫn tồn tại, thế nhưng các tưởng khác sanh khởi nơi người này, và các tưởng khác diệt đi. Phải hiểu theo phương pháp này, này Poṭṭhapāda, rằng tưởng sẽ là khác, tự ngã sẽ là khác.

418. Thưa Tôn giả, con tin vào một tự ngã do ý tạo thành, có đủ tất cả các chi phần lớn nhỏ, không thiếu sót các căn. – Này Poṭṭhapāda, nếu tự ngã của ngươi là do ý tạo thành, có đủ tất cả các chi phần lớn nhỏ, không thiếu sót các căn, thì ngay cả trong trường hợp đó, này Poṭṭhapāda, đối với ngươi, tưởng sẽ là khác, tự ngã sẽ là khác. Phải hiểu theo phương pháp này, này Poṭṭhapāda, rằng tưởng sẽ là khác, tự ngã sẽ là khác. Này Poṭṭhapāda, tự ngã do ý tạo thành, có đủ tất cả các chi phần lớn nhỏ, không thiếu sót các căn ấy vẫn tồn tại, thế nhưng các tưởng khác sanh khởi nơi người này, và các tưởng khác diệt đi. Phải hiểu theo phương pháp này, này Poṭṭhapāda, rằng tưởng sẽ là khác, tự ngã sẽ là khác.

419. – Bạch ngài, con tin rằng tự ngã là vô sắc và được làm bằng tưởng. – Này Poṭṭhapāda, nếu tự ngã của ông là vô sắc và được làm bằng tưởng, thì ngay cả trong trường hợp như vậy, này Poṭṭhapāda, tưởng sẽ là một đằng và tự ngã sẽ là một nẻo. Này Poṭṭhapāda, điều này cần được hiểu theo phương pháp này, rằng tưởng sẽ là một đằng và tự ngã sẽ là một nẻo. Này Poṭṭhapāda, tự ngã vô sắc được làm bằng tưởng ấy vẫn tồn tại, tuy nhiên các tưởng khác nhau sanh khởi nơi người này, và các tưởng khác nhau diệt đi. Này Poṭṭhapāda, cũng theo phương pháp này, điều này cần được hiểu rằng tưởng sẽ là một đằng và tự ngã sẽ là một nẻo.

420. – Bạch ngài, con có thể biết được điều này chăng: ‘Tưởng là tự ngã của một người’ hay là ‘tưởng là một đằng, tự ngã là một nẻo’? – Này Poṭṭhapāda, thật khó cho ông, người có tà kiến, có khuynh hướng khác, có sở thích khác, có sự thực hành khác, có vị thầy khác, để biết được rằng: ‘Tưởng là tự ngã của một người’ hay là ‘tưởng là một đằng, tự ngã là một nẻo’.

– Bạch ngài, nếu điều ấy khó cho con liễu tri, vì con có tà kiến, có khuynh hướng khác, có sở thích khác, có sự thực hành khác, có vị thầy khác, về việc ‘tưởng là tự ngã của một người’ hay là ‘tưởng là một đằng, tự ngã là một nẻo’; vậy thì, bạch ngài, thế gian có phải là thường hằng, chỉ có điều này là chân thật, còn điều khác là sai lầm chăng? – Này Poṭṭhapāda, điều này đã không được Như Lai tuyên bố: ‘Thế gian là thường hằng, chỉ có điều này là chân thật, còn điều khác là sai lầm’.

– Vậy thì, bạch ngài, ‘thế gian có phải là không thường hằng, chỉ có điều này là chân thật, còn điều khác là sai lầm’ chăng? – Này Poṭṭhapāda, điều này cũng đã không được Như Lai tuyên bố: ‘Thế gian là không thường hằng, chỉ có điều này là chân thật, còn điều khác là sai lầm’.

– Vậy thì, bạch ngài, ‘thế gian là hữu biên...’ ... ‘thế gian là vô biên...’ ‘sinh mạng và thân thể là một...’ ‘sinh mạng là khác, thân thể là khác...’ ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết...’ ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết...’ ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết...’ ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết, chỉ có điều này là chân thật, còn điều khác là sai lầm’ chăng? – Này Poṭṭhapāda, điều này cũng đã không được Như Lai tuyên bố: ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết, chỉ có điều này là chân thật, còn điều khác là sai lầm’.

– Nhưng tại sao, bạch ngài, điều này lại không được Thế Tôn tuyên bố? – Này Poṭṭhapāda, vì điều này không liên quan đến mục đích, không liên quan đến Chánh Pháp, không phải là nền tảng của phạm hạnh, không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết Bàn. Do đó, điều này đã không được Như Lai tuyên bố.

– Vậy thì, bạch ngài, điều gì đã được Thế Tôn tuyên bố? – Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là khổ’ đã được Như Lai tuyên bố. Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là nguồn sanh của khổ’ đã được Như Lai tuyên bố. Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là sự diệt khổ’ đã được Như Lai tuyên bố. Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’ đã được Như Lai tuyên bố.

– Nhưng tại sao, bạch ngài, điều này lại được Thế Tôn tuyên bố? – Này Poṭṭhapāda, vì điều này liên quan đến mục đích, liên quan đến Chánh Pháp, là nền tảng của phạm hạnh, đưa đến sự nhàm chán, đưa đến sự ly tham, đưa đến sự đoạn diệt, đưa đến sự an tịnh, đưa đến thắng trí, đưa đến giác ngộ, đưa đến Niết Bàn. Do đó, điều này đã được Như Lai tuyên bố. – Thật đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Thật đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Bạch ngài, bây giờ Thế Tôn hãy đi vào lúc nào mà ngài cho là thích hợp. Bấy giờ, Thế Tôn đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi.

421. Bấy giờ, không lâu sau khi Thế Tôn ra đi, các du sĩ ấy đã vây quanh du sĩ Poṭṭhapāda và tấn công ông ta bằng một trận mưa lời nói chế nhạo: – Tôn giả Poṭṭhapāda này chỉ biết tán thưởng bất cứ điều gì mà Sa-môn Gotama nói: ‘Thật đúng như vậy, bạch Thế Tôn! Thật đúng như vậy, bạch Thiện Thệ!’ Nhưng chúng ta không biết bất cứ giáo pháp xác quyết nào được Sa-môn Gotama thuyết giảng – dù là ‘thế gian là thường hằng’ hay ‘thế gian là không thường hằng’, ‘thế gian là hữu biên’ hay ‘thế gian là vô biên’, ‘sinh mạng và thân thể là một’ hay ‘sinh mạng là khác, thân thể là khác’, ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết’ hay ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết’, ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’ hay ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết’.

Khi được nói như vậy, du sĩ Poṭṭhapāda đã nói với các du sĩ ấy rằng: – Thưa các ngài, tôi cũng không biết bất cứ giáo pháp xác quyết nào được Sa-môn Gotama thuyết giảng – dù là ‘thế gian là thường hằng’ hay ‘thế gian là không thường hằng’... cho đến... ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết’. Tuy nhiên, Sa-môn Gotama đã tuyên thuyết một con đường thực tại, chân xác, như thật, được thiết lập trong Chánh Pháp, tuân theo quy luật của Chánh Pháp. Khi ngài tuyên thuyết một con đường thực tại, chân xác, như thật, được thiết lập trong Chánh Pháp, tuân theo quy luật của Chánh Pháp, làm sao một người có trí tuệ như tôi lại không thể tán thưởng lời khéo nói của Sa-môn Gotama là đã được khéo nói chứ?

Câu chuyện về Citta con trai của người huấn luyện voi và du sĩ Poṭṭhapāda.

422. Rồi sau đó, sau hai ba ngày, Citta con trai của người quản tượng và du sĩ Poṭṭhapāda đã đi đến nơi Thế Tôn đang ở; sau khi đến, Citta con trai của người quản tượng đã đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Còn du sĩ Poṭṭhapāda đã cùng với Thế Tôn nói lên lời chào hỏi thân hữu. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu đáng ghi nhớ, vị ấy ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, du sĩ Poṭṭhapāda đã bạch với Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, khi ấy, sau khi Thế Tôn vừa mới rời đi không lâu, các vị du sĩ kia đã dùng những lời lẽ châm chích mà tấn công con từ mọi phía: ‘Quả thật, Tôn giả Poṭṭhapāda này, bất cứ điều gì Sa-môn Gotama nói, ông ta đều tán thán điều ấy: “Thế Tôn, điều này là như vậy; Thiện Thệ, điều này là như vậy.” Thế nhưng, chúng tôi không biết bất cứ giáo pháp nhất định (ekaṃsikaṃ) nào được Sa-môn Gotama thuyết giảng, như là: “Thế giới là thường hằng,” hay “Thế giới là không thường hằng,” hay “Thế giới là hữu biên,” hay “Thế giới là vô biên,” hay “Sinh mạng và thân thể là một,” hay “Sinh mạng và thân thể là khác,” hay “Như Lai có tồn tại sau khi chết,” hay “Như Lai không tồn tại sau khi chết,” hay “Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết,” hay “Như Lai vừa không tồn tại vừa không không tồn tại sau khi chết.”’ Bạch ngài, khi được nói như vậy, con đã nói với các vị du sĩ ấy điều này: ‘Thưa các ngài, tôi cũng vậy, tôi không biết bất cứ giáo pháp nhất định nào được Sa-môn Gotama thuyết giảng, như là: ‘Thế giới là thường hằng,’ hay ‘Thế giới là không thường hằng,’... cho đến... ‘Như Lai vừa không tồn tại vừa không không tồn tại sau khi chết.’ Tuy nhiên, Sa-môn Gotama đã chế định con đường thực hành là chân thật, xác thực, đúng đắn, có sự an trú trong Pháp, có quy luật của Pháp. Và đối với người đã chế định con đường thực hành là chân thật, xác thực, đúng đắn, có sự an trú trong Pháp, có quy luật của Pháp, thì làm sao một người có trí như tôi lại không tán thán lời khéo nói của Sa-môn Gotama là lời khéo nói được chứ?’”

423. “Này Poṭṭhapāda, tất cả các du sĩ ấy đều mù lòa, không có mắt; chỉ một mình ngươi trong số họ là có mắt. Này Poṭṭhapāda, quả thật Ta đã thuyết giảng và chế định các pháp nhất định; và này Poṭṭhapāda, quả thật Ta cũng đã thuyết giảng và chế định các pháp phi nhất định.”

“Và này Poṭṭhapāda, những pháp phi nhất định nào đã được Ta thuyết giảng và chế định? Này Poṭṭhapāda, ‘Thế giới là thường hằng’ là pháp phi nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định. Này Poṭṭhapāda, ‘Thế giới là không thường hằng’ là pháp phi nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định. Này Poṭṭhapāda, ‘Thế giới là hữu biên’... cho đến... ‘Thế giới là vô biên’... ‘Sinh mạng và thân thể là một’... ‘Sinh mạng và thân thể là khác’... ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết’... ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết’... ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’... Này Poṭṭhapāda, ‘Như Lai vừa không tồn tại vừa không không tồn tại sau khi chết’ là pháp phi nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định.”

424. “Và này Poṭṭhapāda, những pháp nhất định nào đã được Ta thuyết giảng và chế định? Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là khổ’ là pháp nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định. Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là nguyên nhân của khổ’ là pháp nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định. Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là sự diệt khổ’ là pháp nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định. Này Poṭṭhapāda, ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’ là pháp nhất định đã được Ta thuyết giảng và chế định.”

“Và vì sao, này Poṭṭhapāda, những pháp phi nhất định ấy đã được Ta thuyết giảng và chế định? Này Poṭṭhapāda, vì chúng không liên quan đến lợi ích, không liên quan đến Pháp, không phải là nền tảng của phạm hạnh, không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. Do đó, chúng đã được Ta thuyết giảng và chế định là các pháp phi nhất định.”

“Và vì sao, này Poṭṭhapāda, những pháp nhất định ấy đã được Ta thuyết giảng và chế định? Này Poṭṭhapāda, vì chúng liên quan đến lợi ích, liên quan đến Pháp, là nền tảng của phạm hạnh, chúng đưa đến sự nhàm chán, đưa đến sự ly tham, đưa đến sự đoạn diệt, đưa đến sự an tịnh, đưa đến thắng trí, đưa đến giác ngộ, đưa đến Niết-bàn. Do đó, chúng đã được Ta thuyết giảng và chế định là các pháp nhất định.”

425. “Này Poṭṭhapāda, có một số Sa-môn và Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: ‘Sau khi chết, tự ngã hoàn toàn an lạc và không bệnh tật.’ Ta đi đến họ và nói như vầy: ‘Có thật chăng các Tôn giả có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: “Sau khi chết, tự ngã hoàn toàn an lạc và không bệnh tật”?’ Khi được Ta hỏi như vậy, nếu họ thừa nhận: ‘Vâng,’ Ta lại nói với họ như vầy: ‘Vậy các Tôn giả có đang sống, biết và thấy một thế giới hoàn toàn an lạc không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’”

Ta hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có tự mình nhận biết được một bản ngã hoàn toàn an lạc trong một đêm, hoặc một ngày, hoặc nửa đêm, hoặc nửa ngày không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’ Ta lại hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có biết rằng: “Đây là con đường, đây là pháp hành để chứng ngộ thế giới hoàn toàn an lạc” không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’

‘Này Poṭṭhapāda, ông nghĩ thế nào về điều này? Khi sự việc là như vậy, có phải lời nói của các vị Sa-môn và Bà-la-môn ấy trở thành vô căn cứ không?’ ‘Bạch Thế Tôn, chắc chắn là vậy. Khi sự việc là như vậy, lời nói của các vị Sa-môn và Bà-la-môn ấy trở thành vô căn cứ.’

426. ‘Này Poṭṭhapāda, ví như có người đàn ông nói rằng: ‘Tôi mong muốn, tôi khao khát người phụ nữ đẹp nhất xứ ở trong xứ này.’ Người ta có thể nói với anh ta rằng: ‘Này bạn, người phụ nữ đẹp nhất xứ mà bạn mong muốn, khao khát đó, bạn có biết cô ấy thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, hay Thủ-đà-la không?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Không.’ Người ta lại có thể nói với anh ta rằng: ‘Này bạn, người phụ nữ đẹp nhất xứ mà bạn mong muốn, khao khát đó, bạn có biết cô ấy tên gì, dòng họ gì, cao, thấp, hay trung bình, da đen, da ngăm, hay da vàng nhạt, ở làng nào, thị trấn nào, hay thành phố nào không?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Không.’ Người ta lại có thể nói với anh ta rằng: ‘Này bạn, người mà bạn không biết, không thấy, bạn lại mong muốn, khao khát người ấy sao?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Vâng.’

‘Này Poṭṭhapāda, ông nghĩ thế nào về điều này? Khi sự việc là như vậy, có phải lời nói của người đàn ông ấy trở thành vô căn cứ không?’ ‘Bạch Thế Tôn, chắc chắn là vậy. Khi sự việc là như vậy, lời nói của người đàn ông ấy trở thành vô căn cứ.’

‘Cũng vậy, này Poṭṭhapāda, đối với những Sa-môn và Bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến như vầy: ‘Sau khi chết, bản ngã hoàn toàn an lạc, không bệnh hoạn.’ Ta đến gần họ và hỏi như sau: ‘Có thật là các hiền giả có thuyết như vầy, có kiến như vầy: “Sau khi chết, bản ngã hoàn toàn an lạc, không bệnh hoạn” không?’ Khi được ta hỏi như vậy, họ thừa nhận: ‘Vâng.’ Ta lại hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có đang sống trong khi biết và thấy thế giới hoàn toàn an lạc không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’

Ta hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có tự mình nhận biết được một bản ngã hoàn toàn an lạc trong một đêm, hoặc một ngày, hoặc nửa đêm, hoặc nửa ngày không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’ Ta lại hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có biết rằng: “Đây là con đường, đây là pháp hành để chứng ngộ thế giới hoàn toàn an lạc” không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’

Ta hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có nghe được tiếng nói của các vị chư thiên đã sanh vào thế giới hoàn toàn an lạc, đang nói rằng: “Này các bạn, các bạn đã khéo thực hành, này các bạn, các bạn đã thực hành chân chánh, để chứng ngộ thế giới hoàn toàn an lạc; vì rằng, này các bạn, chính chúng tôi cũng đã thực hành như vậy nên đã sanh vào thế giới hoàn toàn an lạc” không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’

‘Này Poṭṭhapāda, ông nghĩ thế nào về điều này? Khi sự việc là như vậy, có phải lời nói của các vị Sa-môn và Bà-la-môn ấy trở thành vô căn cứ không?’ ‘Bạch Thế Tôn, chắc chắn là vậy. Khi sự việc là như vậy, lời nói của các vị Sa-môn và Bà-la-môn ấy trở thành vô căn cứ.’

427. ‘Này Poṭṭhapāda, ví như có người đàn ông đang làm một cái thang ở ngã tư đường để leo lên một tòa lâu đài. Người ta có thể nói với anh ta rằng: ‘Này bạn, cái thang mà bạn đang làm để leo lên tòa lâu đài đó, bạn có biết tòa lâu đài ấy ở hướng đông, hướng nam, hướng tây, hay hướng bắc, là cao, thấp, hay trung bình không?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Không.’ Người ta lại có thể nói với anh ta rằng: ‘Này bạn, bạn đang làm một cái thang để leo lên tòa lâu đài mà bạn không biết, không thấy sao?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Vâng.’

436. “Này Poṭṭhapāda, cũng tương tự như vậy, nếu những người khác hỏi chúng ta như vầy: ‘Thưa hiền giả, thế nào là sự thủ đắc tự ngã thô thiển ấy?... (v.v.)... Thưa hiền giả, thế nào là sự thủ đắc tự ngã do ý tạo ấy?... (v.v.)... Thưa hiền giả, thế nào là sự thủ đắc tự ngã vô sắc ấy, mà các ngài thuyết Pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo lời dạy thì các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ?’ Khi được hỏi như vậy, chúng ta sẽ trả lời họ như sau: ‘Thưa hiền giả, đây chính là sự thủ đắc tự ngã vô sắc ấy, mà chúng tôi thuyết Pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo lời dạy thì các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ.’”

Ta hỏi họ như sau: ‘Này các hiền giả, các vị có nghe được tiếng nói của các vị chư thiên đã sanh vào thế giới hoàn toàn an lạc, đang nói rằng: “Này các bạn, các bạn đã khéo thực hành, này các bạn, các bạn đã thực hành chân chánh, để chứng ngộ thế giới hoàn toàn an lạc; vì rằng, này các bạn, chính chúng tôi cũng đã thực hành như vậy nên đã sanh vào thế giới hoàn toàn an lạc” không?’ Khi được hỏi như vậy, họ trả lời: ‘Không.’

Ba loại thủ đắc tự ngã

428. Này Poṭṭhapāda, có ba loại thủ đắc tự ngã này: thủ đắc tự ngã thô, thủ đắc tự ngã do ý tạo, và thủ đắc tự ngã vô sắc. Và này Poṭṭhapāda, thế nào là thủ đắc tự ngã thô? Đó là tự ngã có sắc, do bốn đại hợp thành, nuôi sống bằng đoàn thực. Đây là thủ đắc tự ngã thô. Thế nào là thủ đắc tự ngã do ý tạo? Đó là tự ngã có sắc, do ý tạo, có đủ tất cả các chi phần lớn nhỏ, không thiếu sót các căn. Đây là thủ đắc tự ngã do ý tạo. Thế nào là thủ đắc tự ngã vô sắc? Đó là tự ngã không có sắc, do tưởng tạo thành. Đây là thủ đắc tự ngã vô sắc.

429. Này Poṭṭhapāda, Ta thuyết pháp để đoạn trừ cả sự thủ đắc tự ngã thô. Khi các ông thực hành đúng pháp, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ tăng trưởng, và các ông sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại. Này Poṭṭhapāda, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ tăng trưởng, và vị ấy sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại, nhưng sự an trú ấy sẽ là khổ đau’. Này Poṭṭhapāda, không nên nhìn nhận như vậy. Các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ tăng trưởng, và vị ấy sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại, và sẽ có hân hoan, có hỷ, có khinh an, có niệm, có tỉnh giác, và sự an trú an lạc.

430. Này Poṭṭhapāda, Ta thuyết pháp để đoạn trừ cả sự thủ đắc tự ngã do ý tạo. Khi các ông thực hành đúng pháp, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ tăng trưởng, và các ông sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại. Này Poṭṭhapāda, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ tăng trưởng, và vị ấy sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại, nhưng sự an trú ấy sẽ là khổ đau’. Này Poṭṭhapāda, không nên nhìn nhận như vậy. Các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ tăng trưởng, và vị ấy sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú trong sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại, và sẽ có hân hoan, có hỷ, có khinh an, có niệm, có tỉnh giác, và sự an trú an lạc.

431. Này Poṭṭhapāda, Ta thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ sự thủ đắc tự ngã vô sắc, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ. Này Poṭṭhapāda, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ, nhưng sự an trú ấy sẽ là khổ đau.’ Này Poṭṭhapāda, không nên nhìn nhận như vậy. Các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ, và sẽ có sự hân hoan, có hỷ, có khinh an, có niệm, có tỉnh giác, và sự an trú sẽ là an lạc.

432. Này Poṭṭhapāda, nếu những người khác hỏi chúng ta như vầy: ‘Thưa các hiền giả, sự thủ đắc tự ngã thô thiển ấy là gì, mà các ngài thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ?’ Khi được hỏi như vậy, chúng ta sẽ trả lời họ như sau: ‘Thưa các hiền giả, đây chính là sự thủ đắc tự ngã thô thiển ấy, mà chúng tôi thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ.’

433. Này Poṭṭhapāda, nếu những người khác hỏi chúng ta như vầy: ‘Thưa các hiền giả, sự thủ đắc tự ngã do ý tạo ấy là gì, mà các ngài thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ?’ Khi được hỏi như vậy, chúng ta sẽ trả lời họ như sau: ‘Thưa các hiền giả, đây chính là sự thủ đắc tự ngã do ý tạo ấy, mà chúng tôi thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ.’

434. Này Poṭṭhapāda, nếu những người khác hỏi chúng ta như vầy: ‘Thưa các hiền giả, sự thủ đắc tự ngã vô sắc ấy là gì, mà các ngài thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ?’ Khi được hỏi như vậy, chúng ta sẽ trả lời họ như sau: ‘Thưa các hiền giả, đây chính là sự thủ đắc tự ngã vô sắc ấy, mà chúng tôi thuyết giảng giáo pháp để đoạn trừ nó, để cho những ai thực hành đúng theo, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và ngay trong hiện tại, các vị ấy sẽ tự mình chứng ngộ, chứng đạt, và an trú trong sự viên mãn và sung mãn của trí tuệ.’

Này Poṭṭhapāda, ông nghĩ thế nào? Khi sự việc là như vậy, có phải lời nói đã được trình bày một cách hợp lý không? Thưa vâng, bạch Thế Tôn, khi sự việc là như vậy, chắc chắn lời nói đã được trình bày một cách hợp lý.

435. Này Poṭṭhapāda, ví như có người đàn ông đang làm một cái thang ở ngay dưới chân một tòa lâu đài để trèo lên tòa lâu đài ấy. Người ta có thể nói với ông ta như vầy: ‘Này ông bạn, ông đang làm một cái thang để trèo lên tòa lâu đài, vậy ông có biết tòa lâu đài ấy ở hướng đông, hướng nam, hướng tây, hay hướng bắc, nó cao, thấp, hay trung bình không?’ Vị ấy sẽ trả lời như vầy: ‘Thưa các hiền giả, đây chính là tòa lâu đài mà tôi đang làm thang để trèo lên, ngay dưới chân của chính tòa lâu đài ấy.’

Này Poṭṭhapāda, ông nghĩ thế nào? Khi sự việc là như vậy, có phải lời nói của người đàn ông ấy đã được trình bày một cách hợp lý không? Thưa vâng, bạch Thế Tôn, khi sự việc là như vậy, chắc chắn lời nói của người đàn ông ấy đã được trình bày một cách hợp lý.

“Này Poṭṭhapāda, ngươi nghĩ thế nào? Khi sự việc là như vậy, há chẳng phải lời nói (của ta) trở nên có cơ sở hay sao?” “Bạch Thế Tôn, chắc chắn là vậy. Khi sự việc là như vậy, lời nói (của ngài) trở nên có cơ sở.”

437. Khi được nói như vậy, Citta, con của người nài voi, bạch với Thế Tôn rằng: “Bạch Thế Tôn, vào lúc có sự thủ đắc tự ngã thô thiển, thì vào lúc ấy sự thủ đắc tự ngã do ý tạo là trống rỗng, sự thủ đắc tự ngã vô sắc là trống rỗng; và vào lúc ấy, sự thủ đắc tự ngã thô thiển của người ấy là chân thật. Bạch Thế Tôn, vào lúc có sự thủ đắc tự ngã do ý tạo, thì vào lúc ấy sự thủ đắc tự ngã thô thiển là trống rỗng, sự thủ đắc tự ngã vô sắc là trống rỗng; và vào lúc ấy, sự thủ đắc tự ngã do ý tạo của người ấy là chân thật. Bạch Thế Tôn, vào lúc có sự thủ đắc tự ngã vô sắc, thì vào lúc ấy sự thủ đắc tự ngã thô thiển là trống rỗng, sự thủ đắc tự ngã do ý tạo là trống rỗng; và vào lúc ấy, sự thủ đắc tự ngã vô sắc của người ấy là chân thật.”

“Này Citta, vào lúc có sự thủ đắc tự ngã thô thiển, thì vào lúc ấy nó không được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã do ý tạo,’ cũng không được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã vô sắc;’ mà vào lúc ấy, nó chỉ được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã thô thiển.’ Này Citta, vào lúc có sự thủ đắc tự ngã do ý tạo, thì vào lúc ấy nó không được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã thô thiển,’ cũng không được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã vô sắc;’ mà vào lúc ấy, nó chỉ được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã do ý tạo.’ Này Citta, vào lúc có sự thủ đắc tự ngã vô sắc, thì vào lúc ấy nó không được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã thô thiển,’ cũng không được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã do ý tạo;’ mà vào lúc ấy, nó chỉ được gọi là ‘sự thủ đắc tự ngã vô sắc.’”

438. “Này Citta, nếu có người hỏi ngươi như vầy: ‘Có phải ngươi đã tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là không tồn tại? Có phải ngươi sẽ tồn tại trong tương lai, chứ không phải là sẽ không tồn tại? Có phải ngươi đang tồn tại ở hiện tại, chứ không phải là không tồn tại?’ Khi được hỏi như vậy, này Citta, ngươi sẽ trả lời thế nào?”

“Bạch Thế Tôn, nếu có người hỏi con như vầy: ‘Có phải ngươi đã tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là không tồn tại? Có phải ngươi sẽ tồn tại trong tương lai, chứ không phải là sẽ không tồn tại? Có phải ngươi đang tồn tại ở hiện tại, chứ không phải là không tồn tại?’ Khi được hỏi như vậy, bạch Thế Tôn, con sẽ trả lời như sau: ‘Tôi đã tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là không tồn tại. Tôi sẽ tồn tại trong tương lai, chứ không phải là sẽ không tồn tại. Tôi đang tồn tại ở hiện tại, chứ không phải là không tồn tại.’ Bạch Thế Tôn, khi được hỏi như vậy, con sẽ trả lời như vậy.”

“Này Citta, nhưng nếu có người hỏi ngươi như vầy: ‘Sự thủ đắc tự ngã trong quá khứ của ngươi đã từng có, có phải chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của ngươi là chân thật, còn sự thủ đắc trong tương lai là trống rỗng, sự thủ đắc trong hiện tại là trống rỗng? Sự thủ đắc tự ngã trong tương lai của ngươi sẽ có, có phải chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của ngươi là chân thật, còn sự thủ đắc trong quá khứ là trống rỗng, sự thủ đắc trong hiện tại là trống rỗng? Sự thủ đắc tự ngã trong hiện tại của ngươi đang có, có phải chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của ngươi là chân thật, còn sự thủ đắc trong quá khứ là trống rỗng, sự thủ đắc trong tương lai là trống rỗng?’ Khi được hỏi như vậy, này Citta, ngươi sẽ trả lời thế nào?”

“Bạch Thế Tôn, nếu có người hỏi con như vầy: ‘Sự thủ đắc tự ngã trong quá khứ của ngươi đã từng có, có phải chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của ngươi là chân thật, còn sự thủ đắc trong tương lai là trống rỗng, sự thủ đắc trong hiện tại là trống rỗng? Sự thủ đắc tự ngã trong tương lai của ngươi sẽ có, có phải chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của ngươi là chân thật, còn sự thủ đắc trong quá khứ là trống rỗng, sự thủ đắc trong hiện tại là trống rỗng? Sự thủ đắc tự ngã trong hiện tại của ngươi đang có, có phải chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của ngươi là chân thật, còn sự thủ đắc trong quá khứ là trống rỗng, sự thủ đắc trong tương lai là trống rỗng?’ Khi được hỏi như vậy, bạch Thế Tôn, con sẽ trả lời như sau: ‘Sự thủ đắc tự ngã trong quá khứ của tôi đã từng có, vào lúc ấy chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của tôi là chân thật, còn sự thủ đắc trong tương lai là trống rỗng, sự thủ đắc trong hiện tại là trống rỗng. Sự thủ đắc tự ngã trong tương lai của tôi sẽ có, vào lúc ấy chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của tôi sẽ là chân thật, còn sự thủ đắc trong quá khứ là trống rỗng, sự thủ đắc trong hiện tại là trống rỗng. Sự thủ đắc tự ngã trong hiện tại của tôi đang có, chỉ sự thủ đắc tự ngã ấy của tôi là chân thật, còn sự thủ đắc trong quá khứ là trống rỗng, sự thủ đắc trong tương lai là trống rỗng.’ Bạch Thế Tôn, khi được hỏi như vậy, con sẽ trả lời như vậy.”

439. Này Citta, cũng tương tự như vậy, vào lúc có được sự hiện hữu của tự ngã thô thiển, thì vào lúc ấy không được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã do ý tạo, cũng không được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã vô sắc. Vào lúc ấy, chỉ được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã thô thiển. Này Citta, vào lúc có được sự hiện hữu của tự ngã do ý tạo... (v.v.)... Này Citta, vào lúc có được sự hiện hữu của tự ngã vô sắc, thì vào lúc ấy không được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã thô thiển, cũng không được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã do ý tạo; vào lúc ấy, chỉ được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã vô sắc.

440. Này Citta, ví như từ bò có sữa, từ sữa có sữa đông, từ sữa đông có bơ tươi, từ bơ tươi có bơ luyện, từ bơ luyện có tinh chất bơ. Vào lúc là sữa, thì vào lúc ấy không được gọi là sữa đông, không được gọi là bơ tươi, không được gọi là bơ luyện, không được gọi là tinh chất bơ; vào lúc ấy, chỉ được gọi là sữa. Vào lúc là sữa đông... (v.v.)... là bơ tươi... là bơ luyện... là tinh chất bơ, thì vào lúc ấy không được gọi là sữa, không được gọi là sữa đông, không được gọi là bơ tươi, không được gọi là bơ luyện; vào lúc ấy, chỉ được gọi là tinh chất bơ. Này Citta, cũng tương tự như vậy, vào lúc có được sự hiện hữu của tự ngã thô thiển... (v.v.)... Này Citta, vào lúc có được sự hiện hữu của tự ngã do ý tạo... (v.v.)... Này Citta, vào lúc có được sự hiện hữu của tự ngã vô sắc, thì vào lúc ấy không được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã thô thiển, cũng không được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã do ý tạo; vào lúc ấy, chỉ được gọi là có được sự hiện hữu của tự ngã vô sắc. Này Citta, đây là những danh xưng của thế gian, những ngôn từ của thế gian, những cách nói của thế gian, những khái niệm của thế gian, mà Như Lai sử dụng nhưng không chấp thủ.

441. Khi được nói như vậy, du sĩ Poṭṭhapāda bạch với đức Thế Tôn rằng: ‘Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, cũng như người ta lật ngửa vật bị úp, phơi bày vật bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy được các hình sắc. Cũng vậy, Chánh Pháp đã được đức Thế Tôn trình bày bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, con xin quy y đức Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Mong đức Thế Tôn ghi nhận con là một cận sự nam đã quy y kể từ hôm nay cho đến trọn đời.’

Sự Thọ Cụ Túc Giới của Citta, Con Trai Người Nài Voi

442. Còn Citta, con trai của người nài voi, bạch với đức Thế Tôn rằng: ‘Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, cũng như người ta lật ngửa vật bị úp, phơi bày vật bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy được các hình sắc. Cũng vậy, Chánh Pháp đã được đức Thế Tôn trình bày bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, con xin quy y đức Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Bạch Thế Tôn, mong rằng con được xuất gia dưới sự hướng dẫn của đức Thế Tôn, mong rằng con được thọ cụ túc giới.’

443. Và Citta, con trai của người nài voi, đã được xuất gia dưới sự hướng dẫn của đức Thế Tôn, đã được thọ cụ túc giới. Không bao lâu sau khi thọ cụ túc giới, Tôn giả Citta Hatthisāriputta, sống một mình, ẩn dật, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, đã không bao lâu tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại mục đích vô thượng của phạm hạnh mà vì đó các thiện gia nam tử đã chân chánh từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình. Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Và Tôn giả Citta Hatthisāriputta đã trở thành một trong các vị A-la-hán.

Kinh Poṭṭhapāda, kinh thứ chín, đã kết thúc.