2. Kinh Bà la môn Doṇa

192. Lúc bấy giờ, Bà la môn Doṇa đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đã cùng Thế Tôn nói lời chào hỏi vui vẻ. Sau khi trao đổi những lời nói vui vẻ, đáng ghi nhớ, vị ấy ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Bà la môn Doṇa bạch với Thế Tôn lời này:

“Thưa Tôn giả Gotama, tôi có nghe điều này: ‘Sa môn Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy chào đón, không mời ngồi các vị Bà la môn già cả, cao niên, trưởng thượng, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều’. Thưa Tôn giả Gotama, điều đó đúng là như vậy. Vì Tôn giả Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy chào đón, không mời ngồi các vị Bà la môn già cả, cao niên, trưởng thượng, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Thưa Tôn giả Gotama, điều đó thật không phải phép.” “Này Doṇa, ông cũng tự nhận mình là Bà la môn sao?” “Thưa Tôn giả Gotama, nếu có ai muốn nói một cách đúng đắn rằng: ‘Một vị Bà la môn sinh ra thuần khiết từ cả hai phía, từ mẹ và từ cha, có thai tạng trong sạch, cho đến bảy đời tổ tiên, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi, là người học thuộc, người gìn giữ các câu thần chú, thông suốt ba bộ Vệ đà cùng với từ vựng (Nighaṇḍu), nghi thức (Keṭubha), ngữ âm (Sākkharappabheda), và lịch sử (Itihāsa) là thứ năm, là người rành về từ cú (padako), ngữ pháp (veyyākaraṇo), không thiếu sót trong học thuyết thế gian (Lokāyata) và các tướng của bậc đại nhân’, thì người đó, thưa Tôn giả Gotama, khi nói như vậy về chính tôi là nói một cách đúng đắn. Vì, thưa Tôn giả Gotama, tôi là một vị Bà la môn sinh ra thuần khiết từ cả hai phía, từ mẹ và từ cha, có thai tạng trong sạch, cho đến bảy đời tổ tiên, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi, là người học thuộc, người gìn giữ các câu thần chú, thông suốt ba bộ Vệ đà cùng với từ vựng (Nighaṇḍu), nghi thức (Keṭubha), ngữ âm (Sākkharappabheda), và lịch sử (Itihāsa) là thứ năm, là người rành về từ cú (padako), ngữ pháp (veyyākaraṇo), không thiếu sót trong học thuyết thế gian (Lokāyata) và các tướng của bậc đại nhân.”

Này Doṇa, những vị ẩn sĩ thời xưa của các Bà-la-môn, là những người sáng tác các câu chú, những người truyền bá các câu chú, mà ngày nay các Bà-la-môn hát theo, nói theo, nói lại những gì đã được nói, tụng lại những gì đã được tụng, đọc lại những gì đã được đọc, tức là những câu chú cổ xưa đã được hát, được nói, được biên soạn của các vị ấy, đó là: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, và Bhagu. Các vị ấy đã quy định năm loại Bà-la-môn này: tương đương Phạm thiên, tương đương chư thiên, có giới hạn, phá vỡ giới hạn, và thứ năm là Bà-la-môn tiện dân. Này Doṇa, ông thuộc loại nào trong số đó?

Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi không biết về năm loại Bà-la-môn, mà chúng tôi chỉ biết là Bà-la-môn thôi. Lành thay, xin Tôn giả Gotama hãy thuyết pháp cho tôi theo cách mà tôi có thể biết được năm loại Bà-la-môn này. – Này Bà-la-môn, vậy thì hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói. – Thưa vâng, Tôn giả. – Bà-la-môn Doṇa đã trả lời Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

Này Doṇa, thế nào là một Bà-la-môn tương đương Phạm thiên? Này Doṇa, ở đây, một Bà-la-môn sinh ra tốt đẹp từ cả hai phía, từ mẹ và từ cha, có bào thai trong sạch cho đến bảy đời tổ phụ, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Vị ấy thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm, trong khi học các câu chú. Sau khi thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm và học xong các câu chú, vị ấy tìm kiếm tài sản cho thầy một cách đúng pháp, không phải phi pháp.

Và này Doṇa, thế nào là đúng pháp? Không phải bằng nghề nông, không phải bằng nghề buôn, không phải bằng nghề chăn nuôi, không phải bằng nghề cung thủ, không phải bằng nghề phục vụ vua chúa, không phải bằng bất kỳ nghề thủ công nào khác, mà chỉ bằng cách hành khất, không xem thường cái bát. Vị ấy sau khi giao nộp tài sản cho thầy, cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi xuất gia như vậy, vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như thế, ở trên, ở dưới, ở ngang, ở khắp mọi nơi, cùng khắp thế giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô lượng, không oán, không sân. Với tâm câu hữu với bi... với hỷ... với xả, vị ấy an trú, biến mãn một phương, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như thế, ở trên, ở dưới, ở ngang, ở khắp mọi nơi, cùng khắp thế giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô lượng, không oán, không sân. Vị ấy, sau khi tu tập bốn Phạm trú này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào cõi thiện thú, cõi Phạm thiên. Này Doṇa, như vậy là một Bà-la-môn tương đương Phạm thiên.

Này Doṇa, thế nào là một Bà-la-môn tương đương chư thiên? Này Doṇa, ở đây, một Bà-la-môn sinh ra tốt đẹp từ cả hai phía, từ mẹ và từ cha, có bào thai trong sạch cho đến bảy đời tổ phụ, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Vị ấy thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm, trong khi học các câu chú. Sau khi thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm và học xong các câu chú, vị ấy tìm kiếm tài sản cho thầy một cách đúng pháp, không phải phi pháp. Và này Doṇa, thế nào là đúng pháp? Không phải bằng nghề nông, không phải bằng nghề buôn, không phải bằng nghề chăn nuôi, không phải bằng nghề cung thủ, không phải bằng nghề phục vụ vua chúa, không phải bằng bất kỳ nghề thủ công nào khác, mà chỉ bằng cách hành khất, không xem thường cái bát. Vị ấy sau khi giao nộp tài sản cho thầy, tìm kiếm một người vợ một cách đúng pháp, không phải phi pháp.

Và này Doṇa, thế nào là đúng pháp? Không phải bằng cách mua, không phải bằng cách bán, mà chỉ là người nữ Bà-la-môn được gả đi bằng cách rưới nước. Vị ấy chỉ đến với người nữ Bà-la-môn, không đến với người nữ Sát-đế-lỵ, không đến với người nữ Phệ-xá, không đến với người nữ Thủ-đà, không đến với người nữ tiện dân, không đến với người nữ thợ săn, không đến với người nữ đan lát, không đến với người nữ làm xe, không đến với người nữ đổ rác. Vị ấy không đến với người nữ đang mang thai, không đến với người nữ đang cho con bú, không đến với người nữ chưa đến tuổi có kinh. Và này Doṇa, tại sao Bà-la-môn không đến với người nữ đang mang thai? Này Doṇa, nếu Bà-la-môn đến với người nữ đang mang thai, thì đứa bé trai hay bé gái ấy được gọi là sinh ra từ nơi quá ô uế. Vì vậy, này Doṇa, Bà-la-môn không đến với người nữ đang mang thai. Và này Doṇa, tại sao Bà-la-môn không đến với người nữ đang cho con bú? Này Doṇa, nếu Bà-la-môn đến với người nữ đang cho con bú, thì đứa bé trai hay bé gái ấy được gọi là bị chèn ép bởi vật không trong sạch. Vì vậy, này Doṇa, Bà-la-môn không đến với người nữ đang cho con bú. Người nữ Bà-la-môn ấy của vị ấy không phải vì mục đích dục lạc, không phải vì mục đích vui đùa, không phải vì mục đích hoan lạc, mà người nữ Bà-la-môn của Bà-la-môn chỉ vì mục đích có con. Vị ấy sau khi sinh con, cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi xuất gia như vậy, vị ấy ly dục... chứng và trú thiền thứ tư. Vị ấy, sau khi tu tập bốn thiền này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào cõi thiện thú, cõi trời. Này Doṇa, như vậy là một Bà-la-môn tương đương chư thiên.

“Này Doṇa, thế nào là vị Bà-la-môn có giới hạn? Này Doṇa, ở đây, vị Bà-la-môn có huyết thống trong sạch từ cả hai phía, từ bên mẹ và từ bên cha, có bào thai thanh tịnh, cho đến bảy đời tổ phụ, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Vị ấy thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm trong khi học tập các thánh điển. Sau khi đã thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm và đã học tập các thánh điển, vị ấy tìm kiếm tài sản cho thầy chỉ bằng con đường chánh pháp, không bằng con đường phi pháp. Và này Doṇa, thế nào là chánh pháp ở đây? Không phải bằng nghề nông, không phải bằng nghề buôn bán, không phải bằng nghề chăn nuôi, không phải bằng nghề quân sự, không phải bằng nghề phục vụ vua chúa, không phải bằng bất cứ nghề thủ công nào khác, mà chỉ bằng hạnh khất thực, không xem thường cái bát. Vị ấy sau khi đã dâng tặng tài sản cho thầy, tìm kiếm vợ chỉ bằng con đường chánh pháp, không bằng con đường phi pháp.”

“Và này Doṇa, thế nào là chánh pháp ở đây? Không phải bằng cách mua, không phải bằng cách bán, mà chỉ là người nữ Bà-la-môn được gả đi bằng cách rưới nước. Vị ấy chỉ đến với người nữ Bà-la-môn, không đến với người nữ Sát-đế-lỵ, không đến với người nữ Phệ-xá, không đến với người nữ Thủ-đà-la, không đến với người nữ Chiên-đà-la, không đến với người nữ thợ săn, không đến với người nữ đan lát, không đến với người nữ thuộc da, không đến với người nữ hốt rác, không đến với người phụ nữ đang mang thai, không đến với người phụ nữ đang cho con bú, không đến với người phụ nữ chưa có kinh nguyệt. Và này Doṇa, tại sao vị Bà-la-môn không đến với người phụ nữ đang mang thai? Này Doṇa, nếu vị Bà-la-môn đến với người phụ nữ đang mang thai, thì đứa bé trai hay bé gái ấy được gọi là sinh ra từ nơi quá ô uế. Vì thế, này Doṇa, vị Bà-la-môn không đến với người phụ nữ đang mang thai. Và này Doṇa, tại sao vị Bà-la-môn không đến với người phụ nữ đang cho con bú? Này Doṇa, nếu vị Bà-la-môn đến với người phụ nữ đang cho con bú, thì đứa bé trai hay bé gái ấy được gọi là bị chèn ép bởi vật không trong sạch. Vì thế, này Doṇa, vị Bà-la-môn không đến với người phụ nữ đang cho con bú. Người vợ Bà-la-môn của vị ấy không phải vì mục đích dục lạc, không phải vì mục đích vui đùa, không phải vì mục đích hoan lạc, người vợ Bà-la-môn của vị Bà-la-môn chỉ là vì mục đích sinh con. Vị ấy sau khi đã giao hợp, chỉ mong muốn niềm vui có được đứa con ấy mà sống tại gia, không từ bỏ gia đình để sống đời không gia đình. Vị ấy đứng trong giới hạn của các vị Bà-la-môn thời xưa, không vượt qua giới hạn ấy. ‘Này Doṇa, vì vị Bà-la-môn đứng trong giới hạn của các vị Bà-la-môn thời xưa và không vượt qua giới hạn ấy’, do đó vị Bà-la-môn được gọi là người có giới hạn. Này Doṇa, như vậy là vị Bà-la-môn có giới hạn.”

“Này Doṇa, thế nào là vị Bà-la-môn phá vỡ giới hạn? Này Doṇa, ở đây, vị Bà-la-môn có huyết thống trong sạch từ cả hai phía, từ bên mẹ và từ bên cha, có bào thai thanh tịnh, cho đến bảy đời tổ phụ, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Vị ấy thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm trong khi học tập các thánh điển. Sau khi đã thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm và đã học tập các thánh điển, vị ấy tìm kiếm tài sản cho thầy chỉ bằng con đường chánh pháp, không bằng con đường phi pháp.”

“Và này Doṇa, thế nào là chánh pháp ở đây? Không phải bằng nghề nông, không phải bằng nghề buôn bán, không phải bằng nghề chăn nuôi, không phải bằng nghề quân sự, không phải bằng nghề phục vụ vua chúa, không phải bằng bất cứ nghề thủ công nào khác, mà chỉ bằng hạnh khất thực, không xem thường cái bát. Vị ấy sau khi đã dâng tặng tài sản cho thầy, tìm kiếm vợ bằng cả con đường chánh pháp và phi pháp, bằng cả cách mua và cách bán, và cả người nữ Bà-la-môn được gả đi bằng cách rưới nước. Vị ấy đến với cả người nữ Bà-la-môn, đến với cả người nữ Sát-đế-lỵ, đến với cả người nữ Phệ-xá, đến với cả người nữ Thủ-đà-la, đến với cả người nữ Chiên-đà-la, đến với cả người nữ thợ săn, đến với cả người nữ đan lát, đến với cả người nữ thuộc da, đến với cả người nữ hốt rác, đến với cả người phụ nữ đang mang thai, đến với cả người phụ nữ đang cho con bú, đến với cả người phụ nữ có kinh nguyệt, đến với cả người phụ nữ chưa có kinh nguyệt. Người vợ Bà-la-môn của vị ấy là vì mục đích dục lạc, cũng vì mục đích vui đùa, cũng vì mục đích hoan lạc, và cũng vì mục đích sinh con. Vị ấy không đứng trong giới hạn của các vị Bà-la-môn thời xưa, vị ấy vượt qua giới hạn ấy. ‘Này Doṇa, vì vị Bà-la-môn không đứng trong giới hạn của các vị Bà-la-môn thời xưa và vượt qua giới hạn ấy’, do đó vị Bà-la-môn được gọi là người phá vỡ giới hạn. Này Doṇa, như vậy là vị Bà-la-môn phá vỡ giới hạn.”

“Này Doṇa, thế nào là vị Bà-la-môn hạ tiện? Này Doṇa, ở đây, vị Bà-la-môn có huyết thống trong sạch từ cả hai phía, từ bên mẹ và từ bên cha, có bào thai thanh tịnh, cho đến bảy đời tổ phụ, không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Vị ấy thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm trong khi học tập các thánh điển. Sau khi đã thực hành phạm hạnh đồng tử trong bốn mươi tám năm và đã học tập các thánh điển, vị ấy tìm kiếm tài sản cho thầy bằng cả con đường chánh pháp và phi pháp, bằng cả nghề nông, nghề buôn bán, nghề chăn nuôi, nghề quân sự, nghề phục vụ vua chúa, bằng cả bất cứ nghề thủ công nào khác, và cũng chỉ bằng hạnh khất thực, không xem thường cái bát.”

“Vị Bà-la-môn ấy, sau khi đã trả học phí cho thầy, bèn tìm vợ bằng cả chánh pháp lẫn phi pháp, bằng cả cách mua lẫn cách bán, và cả người nữ Bà-la-môn đã được gả đi bằng cách rưới nước. Vị ấy đi đến với cả người nữ Bà-la-môn, người nữ Sát-đế-lỵ, người nữ Tỳ-xá, người nữ Thủ-đà, người nữ Chiên-đà-la, người nữ thợ săn, người nữ đan tre, người nữ làm xe, người nữ hốt rác, người nữ đang mang thai, người nữ đang cho con bú, người nữ đang có kinh, và người nữ không có kinh. Người vợ Bà-la-môn ấy của vị ấy là để thỏa mãn dục vọng, để vui đùa, để hoan lạc, và cũng để có con. Vị ấy mưu sinh bằng mọi nghề nghiệp. Các Bà-la-môn khác nói với vị ấy rằng: ‘Thưa ngài, tự nhận là Bà-la-môn, tại sao ngài lại mưu sinh bằng mọi nghề nghiệp?’ Vị ấy trả lời rằng: ‘Thưa các ngài, ví như lửa đốt cả vật thanh tịnh lẫn vật không thanh tịnh, nhưng lửa không vì thế mà bị ô uế. Thưa các ngài, cũng vậy, dù cho Bà-la-môn có mưu sinh bằng mọi nghề nghiệp, vị ấy cũng không vì thế mà bị ô uế.’ Này Doṇa, chính vì ‘mưu sinh bằng mọi nghề nghiệp’ nên vị Bà-la-môn ấy được gọi là Bà-la-môn Chiên-đà-la. Này Doṇa, như vậy đó, một Bà-la-môn trở thành một Bà-la-môn Chiên-đà-la.”

“Này Doṇa, những vị ẩn sĩ thuở xưa của các Bà-la-môn, là những người sáng tác các thánh chú, những người truyền bá các thánh chú, mà ngày nay các Bà-la-môn đang hát theo, tụng theo, đọc lại những gì đã được đọc, trì tụng lại những gì đã được trì tụng, giảng dạy lại những gì đã được giảng dạy, về bộ thánh chú cổ xưa này của các vị ấy, vốn đã được hát lên, được tuyên thuyết, được biên tập. Đó là các vị: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, và Bhagu. Các vị ấy đã quy định năm loại Bà-la-môn này: loại tương đương Phạm thiên, loại tương đương chư thiên, loại giữ gìn giới hạn, loại phá vỡ giới hạn, và thứ năm chính là Bà-la-môn Chiên-đà-la. Này Doṇa, trong số đó, ông thuộc loại nào?”

“Thưa Tôn giả Gotama, nếu sự việc là như vậy, chúng con thậm chí còn không hội đủ tư cách của một Bà-la-môn Chiên-đà-la. Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama… (v.v.)… Kể từ hôm nay, mong Tôn giả Gotama xem con là một người cận sự nam đã quy y trọn đời.” (Hết bài kinh thứ hai).