2. Kinh Uruvelā thứ hai

22. “Này các Tỳ khưu, một thời, Ta, vừa mới thành Chánh Giác, trú ở Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā, dưới gốc cây Ajapāla Nigrodha (cây đa của người chăn dê). Bấy giờ, này các Tỳ khưu, có nhiều vị Bà la môn già cả, trưởng lão, bậc kỳ túc, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi già, đi đến chỗ Ta; sau khi đến, họ cùng Ta nói lời chào hỏi thân hữu. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu đáng ghi nhớ, họ ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, này các Tỳ khưu, các vị Bà la môn ấy nói với Ta điều này: ‘Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi có nghe rằng: ‘Sa môn Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy chào đón, không mời ngồi các vị Bà la môn già cả, trưởng lão, bậc kỳ túc, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi già’. Thưa Tôn giả Gotama, điều ấy đúng là như vậy. Quả thật, Tôn giả Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy chào đón, không mời ngồi các vị Bà la môn già cả, trưởng lão, bậc kỳ túc, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi già. Thưa Tôn giả Gotama, điều ấy là không xứng đáng.’”

“Này các Tỳ khưu, Ta đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Các vị tôn giả này không biết thế nào là trưởng lão, cũng không biết các pháp làm nên trưởng lão’. Này các Tỳ khưu, dù một người có là bậc trưởng thượng, tám mươi, chín mươi, hay một trăm tuổi đời, nhưng người ấy lại nói phi thời, nói lời không thật, nói lời vô ích, nói phi pháp, nói phi luật, nói lời không đáng ghi nhớ, không đúng lúc, không có dẫn chứng, không có giới hạn, không liên quan đến lợi ích. Khi ấy, người đó được xem là ‘trưởng lão ngu si’.”

“Này các Tỳ khưu, dù một người còn trẻ, là thanh niên, tóc đen nhánh, đầy đủ tuổi thanh xuân tốt đẹp, trong buổi đầu của cuộc đời, nhưng người ấy lại nói đúng thời, nói lời chân thật, nói lời hữu ích, nói đúng pháp, nói đúng luật, nói lời đáng ghi nhớ, đúng lúc, có dẫn chứng, có giới hạn, liên quan đến lợi ích. Khi ấy, người đó được xem là ‘trưởng lão hiền trí’.”

“Này các Tỳ khưu, có bốn pháp này làm nên trưởng lão. Bốn pháp nào? Ở đây, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu có giới hạnh, sống được phòng hộ bởi sự thu thúc của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi và chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và tu học trong các học giới. Vị ấy là người đa văn, ghi nhớ những điều đã nghe, tích lũy những điều đã nghe. Những pháp nào toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch, những pháp như vậy vị ấy đã nghe nhiều, đã ghi nhớ, đã tụng đọc, đã suy xét bằng ý, đã khéo thông đạt bằng chánh kiến. Vị ấy đạt được bốn thiền thuộc tăng thượng tâm, là những pháp đem lại sự an lạc trong hiện tại, một cách dễ dàng, không khó khăn, không mệt nhọc. Do đoạn tận các lậu hoặc, vị ấy tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Này các Tỳ khưu, đây là bốn pháp làm nên trưởng lão.”

“Người nào với tâm trạo cử, nói nhiều lời vô ích, có tư duy không định tĩnh, thích thú trong phi pháp như con nai; người ấy có tà kiến, không tôn trọng, xa lìa trạng thái vững chắc (của bậc trưởng lão).”

“Còn người nào đầy đủ giới hạnh, đa văn, có biện tài, có sự chế ngự, vững chắc trong các pháp, thấy rõ ý nghĩa bằng trí tuệ.”

“Đã đến bờ kia của tất cả các pháp, không còn chướng ngại, có biện tài, đã đoạn tận sanh và tử, đã hoàn tất phạm hạnh.”

“Ta gọi người ấy là trưởng lão, người không còn các lậu hoặc. Vị Tỳ khưu do đoạn tận các lậu hoặc, vị ấy được gọi là trưởng lão.”