33. Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông về cảnh giới của người không chân chánh và cảnh giới của người chân chánh. Hãy lắng nghe điều đó, hãy khéo tác ý. Ta sẽ nói. 'Thưa vâng, bạch Thế Tôn', các Tỳ khưu ấy đã vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn đã nói điều này:

Này các Tỳ khưu, cảnh giới của người không chân chánh là gì? Này các Tỳ khưu, người không chân chánh là người không biết ơn, không nhớ ơn. Này các Tỳ khưu, điều này được những người không chân chánh tán thán, tức là sự không biết ơn, không nhớ ơn. Này các Tỳ khưu, đây hoàn toàn là cảnh giới của người không chân chánh, tức là sự không biết ơn, không nhớ ơn. Còn này các Tỳ khưu, người chân chánh là người biết ơn, nhớ ơn. Này các Tỳ khưu, điều này được những người chân chánh tán thán, tức là sự biết ơn, nhớ ơn. Này các Tỳ khưu, đây hoàn toàn là cảnh giới của người chân chánh, tức là sự biết ơn, nhớ ơn.

34. Này các Tỳ khưu, Ta nói rằng có hai người không thể dễ dàng đền ơn. Hai người ấy là ai? Mẹ và cha. Này các Tỳ khưu, dù có người vai bên này cõng mẹ, vai bên kia cõng cha, sống một trăm tuổi, thọ mạng một trăm năm; và người ấy hầu hạ cha mẹ bằng cách thoa dầu, xoa bóp, tắm rửa, đấm bóp, và cha mẹ có tiểu tiện, đại tiện ngay trên vai người ấy, thì này các Tỳ khưu, như vậy vẫn chưa làm đủ hay đền đáp đủ cho cha mẹ. Này các Tỳ khưu, dù có người an trí cha mẹ vào vương quyền, làm chủ tể trên quả đất lớn đầy châu báu này, thì này các Tỳ khưu, như vậy vẫn chưa làm đủ hay đền đáp đủ cho cha mẹ. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, cha mẹ đã làm rất nhiều cho con cái, là người nuôi dưỡng, chăm sóc, giới thiệu thế giới này (cho con). Nhưng này các Tỳ khưu, người nào đối với cha mẹ không có đức tin, đã khuyến khích, hướng dẫn, an lập vào tín thành; đối với cha mẹ theo ác giới, đã khuyến khích, hướng dẫn, an lập vào giới thành; đối với cha mẹ keo kiệt, đã khuyến khích, hướng dẫn, an lập vào thí thành; đối với cha mẹ có ác tuệ, đã khuyến khích, hướng dẫn, an lập vào tuệ thành, thì này các Tỳ khưu, chỉ với chừng ấy, người ấy mới làm đủ và đền đáp đủ cho cha mẹ.

35. Rồi một Bà la môn đi đến chỗ Thế Tôn; đến rồi, cùng Thế Tôn nói lên lời chào hỏi. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu... ngồi một bên, Bà la môn ấy bạch với Thế Tôn điều này: 'Tôn giả Gotama chủ trương thuyết gì, tuyên bố điều gì?' 'Này Bà la môn, Ta là người chủ trương hành động và cũng là người chủ trương không hành động.' 'Do đâu mà Tôn giả Gotama vừa là người chủ trương hành động, vừa là người chủ trương không hành động?'

Này Bà la môn, Ta tuyên bố không hành động đối với thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh; Ta tuyên bố không hành động đối với nhiều loại pháp ác, bất thiện. Và này Bà la môn, Ta tuyên bố hành động đối với thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh; Ta tuyên bố hành động đối với nhiều loại pháp thiện. Như vậy, này Bà la môn, Ta vừa là người chủ trương hành động, vừa là người chủ trương không hành động.

Thật vi diệu, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama hãy nhận con làm một người cận sự nam, từ hôm nay cho đến trọn đời đã quy y.

36. Rồi gia chủ Anāthapiṇḍika đi đến chỗ Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi một bên. Ngồi một bên, gia chủ Anāthapiṇḍika bạch với Thế Tôn điều này: 'Bạch Thế Tôn, ở đời có bao nhiêu hạng người đáng được cúng dường, và nên bố thí ở đâu?' 'Này gia chủ, ở đời có hai hạng người đáng được cúng dường: bậc Hữu học và bậc Vô học. Này gia chủ, đây là hai hạng người đáng được cúng dường ở đời, và nên bố thí cho họ.'

Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

Bậc Hữu học và Vô học ở trong đời này, là những người đáng được cúng dường của các thí chủ; các vị ấy là những người ngay thẳng về thân, khẩu, và cả ý; các vị ấy là ruộng phước của các thí chủ, sự bố thí cho các vị ấy có quả lớn.

37. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Sāriputta cũng đang trú ở Sāvatthī, tại giảng đường Migāramātu ở tu viện Pubbārāma. Tại đấy, Tôn giả Sāriputta gọi các vị tỳ khưu: 'Này chư hiền tỳ khưu.' – 'Thưa hiền giả.' Các vị tỳ khưu ấy vâng đáp Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta nói điều này: 'Này chư hiền, tôi sẽ thuyết giảng về hạng người có nội kiết sử và hạng người có ngoại kiết sử. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý; tôi sẽ nói.' – 'Vâng, thưa hiền giả.' Các vị tỳ khưu ấy vâng đáp Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta nói điều này:

'Này chư hiền, thế nào là hạng người có nội kiết sử? Ở đây, này chư hiền, vị tỳ khưu có giới hạnh, sống được thu thúc bởi sự thu thúc của Pātimokkha, đầy đủ oai nghi và hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và thực hành các học giới. Vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào một cõi trời nào đó. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ cõi đó, là người trở lại, sẽ trở lại thế giới này. Này chư hiền, đây được gọi là hạng người có nội kiết sử, là người trở lại, sẽ trở lại thế giới này.

'Này chư hiền, thế nào là hạng người có ngoại kiết sử? Ở đây, này chư hiền, vị tỳ khưu có giới hạnh, sống được thu thúc bởi sự thu thúc của Pātimokkha, đầy đủ oai nghi và hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và thực hành các học giới. Vị ấy sống, sau khi đã chứng đạt và an trú trong một tâm giải thoát tịch tịnh nào đó. Vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào một cõi trời nào đó. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ cõi đó, là người không trở lại, sẽ không trở lại thế giới này. Này chư hiền, đây được gọi là hạng người có ngoại kiết sử, là người không trở lại, sẽ không trở lại thế giới này.

'Lại nữa, này chư hiền, vị tỳ khưu có giới hạnh... (như trên)... chấp nhận và thực hành các học giới. Vị ấy là người thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt chính các dục. Vị ấy là người thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt chính các hữu. Vị ấy là người thực hành để đoạn tận ái. Vị ấy là người thực hành để đoạn tận tham. Vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào một cõi trời nào đó. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ cõi đó, là người không trở lại, sẽ không trở lại thế giới này. Này chư hiền, đây được gọi là hạng người có ngoại kiết sử, là người không trở lại, sẽ không trở lại thế giới này.'

Lúc bấy giờ, nhiều vị chư thiên có tâm tương đồng đã đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, các vị chư thiên ấy bạch với Thế Tôn điều này: 'Bạch Thế Tôn, Tôn giả Sāriputta đang ở tại giảng đường Migāramātu ở tu viện Pubbārāma thuyết giảng cho các vị tỳ khưu về hạng người có nội kiết sử và hạng người có ngoại kiết sử. Bạch Thế Tôn, hội chúng rất hoan hỷ. Lành thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn vì lòng bi mẫn mà đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta.' Thế Tôn đã im lặng chấp thuận. Rồi Thế Tôn, ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, ngài biến mất khỏi Jetavana và hiện ra trước mặt Tôn giả Sāriputta tại giảng đường Migāramātu ở tu viện Pubbārāma. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã được soạn sẵn. Tôn giả Sāriputta cũng đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói điều này với Tôn giả Sāriputta đang ngồi một bên:

“Này Sāriputta, ở đây, rất nhiều chư thiên có cùng tâm tư đã đi đến chỗ ta; sau khi đến, họ đã đảnh lễ ta rồi đứng sang một bên. Này Sāriputta, sau khi đứng sang một bên, các vị chư thiên ấy đã nói với ta điều này: ‘Bạch Thế Tôn, Tôn giả Sāriputta kia đang thuyết giảng cho các vị tỳ khưu về hạng người có nội kiết sử và ngoại kiết sử tại giảng đường của bà Migāramātā trong tu viện Pubbārāma. Bạch Thế Tôn, hội chúng rất hoan hỷ. Lành thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn vì lòng bi mẫn mà đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta.’ Này Sāriputta, các vị chư thiên ấy, dù là mười vị, hai mươi vị, ba mươi vị, bốn mươi vị, năm mươi vị, hay sáu mươi vị, họ vẫn có thể đứng trong một không gian chỉ bằng đầu mũi kim mà không chèn ép lẫn nhau. Này Sāriputta, có thể có suy nghĩ như vầy: ‘Chắc hẳn tâm của các vị chư thiên ấy đã được tu tập như thế tại nơi đó, nhờ vậy mà các vị chư thiên ấy, dù là mười vị, hai mươi vị, ba mươi vị, bốn mươi vị, năm mươi vị, hay sáu mươi vị, họ vẫn có thể đứng trong một không gian chỉ bằng đầu mũi kim mà không chèn ép lẫn nhau.’ Nhưng này Sāriputta, không nên hiểu như vậy. Này Sāriputta, chính ngay tại đây mà tâm của các vị chư thiên ấy đã được tu tập như thế, nhờ vậy mà các vị chư thiên ấy, dù là mười vị... cho đến... họ không chèn ép lẫn nhau. Do đó, này Sāriputta, ở đây các ngươi phải học tập như sau: ‘Chúng ta sẽ có các căn an tịnh, có tâm ý an tịnh.’ Này Sāriputta, các ngươi phải học tập như vậy. ‘Này Sāriputta, đối với các ngươi là những người có các căn an tịnh, có tâm ý an tịnh, thân nghiệp sẽ được an tịnh, khẩu nghiệp sẽ được an tịnh, ý nghiệp sẽ được an tịnh. Chúng ta sẽ dâng lên các bạn đồng phạm hạnh sự cúng dường an tịnh.’ Này Sāriputta, các ngươi phải học tập như vậy. Này Sāriputta, các du sĩ ngoại đạo nào không được nghe pháp môn này thì thật là một sự tổn thất cho họ.”

38. Tôi nghe như vầy: Một thời, Tôn giả Mahākaccāna trú ở Varaṇā, bên bờ sông Bhaddasāri. Bấy giờ, Bà-la-môn Ārāmadaṇḍa đi đến chỗ Tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, ông đã cùng Tôn giả Mahākaccāna nói lên những lời chào mừng. Sau khi trao đổi những lời chào mừng và thăm hỏi thân hữu, ông ngồi sang một bên. Sau khi ngồi sang một bên, Bà-la-môn Ārāmadaṇḍa đã nói với Tôn giả Mahākaccāna điều này: “Thưa Tôn giả Kaccāna, do nhân gì, do duyên gì mà các vị Sát-đế-lỵ tranh cãi với các vị Sát-đế-lỵ, các vị Bà-la-môn tranh cãi với các vị Bà-la-môn, các vị gia chủ tranh cãi với các vị gia chủ?” “Này Bà-la-môn, chính do nhân là sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong dục tham mà các vị Sát-đế-lỵ tranh cãi với các vị Sát-đế-lỵ, các vị Bà-la-môn tranh cãi với các vị Bà-la-môn, các vị gia chủ tranh cãi với các vị gia chủ.”

“Thưa Tôn giả Kaccāna, vậy do nhân gì, do duyên gì mà các vị Sa-môn tranh cãi với các vị Sa-môn?” “Này Bà-la-môn, chính do nhân là sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong kiến tham mà các vị Sa-môn tranh cãi với các vị Sa-môn.”

“Thưa Tôn giả Kaccāna, vậy ở trên đời có ai đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong dục tham này, và đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong kiến tham này không?” “Này Bà-la-môn, ở trên đời có người đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong dục tham này, và đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong kiến tham này.”

“Thưa Tôn giả Kaccāna, vậy ở trên đời, vị ấy là ai, người đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong dục tham này, và đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong kiến tham này?” “Này Bà-la-môn, ở các xứ phương đông có một thành phố tên là Sāvatthī. Hiện nay, Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang trú tại đó. Này Bà-la-môn, chính Thế Tôn ấy đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong dục tham này, và đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong kiến tham này.”

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Ārāmadaṇḍa từ chỗ ngồi đứng dậy, vắt thượng y qua một bên vai, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay hướng về phía Thế Tôn và thốt lên lời cảm hứng ba lần:

“Đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác! Đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác! Đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác! Vị Thế Tôn ấy quả thật đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong dục tham này, và đã vượt qua được sự cố chấp, trói buộc, tham luyến, ám ảnh, và đắm chìm trong kiến tham này.”

“Thật vi diệu, thưa ngài Kaccāna! Thật vi diệu, thưa ngài Kaccāna! Thưa ngài Kaccāna, cũng giống như người ta có thể lật ngửa vật bị úp, hay phơi bày vật bị che giấu, hay chỉ đường cho người bị lạc lối, hay cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối để ‘những ai có mắt có thể thấy các sắc’. Cũng vậy, Chánh pháp đã được ngài Kaccāna dùng nhiều phương tiện để trình bày. Thưa ngài Kaccāna, con xin quy y đức Gotama ấy, quy y Pháp và quy y chúng Tỳ-khưu. Mong ngài Kaccāna hãy xem con là một nam cư sĩ đã quy y Tam bảo kể từ hôm nay cho đến trọn đời.”

39. Một thời, Tôn giả Mahākaccāna trú ở Madhurā, tại Gundāvana. Bấy giờ, Bà-la-môn Kandarāyana đi đến chỗ Tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, … ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Kandarāyana nói với Tôn giả Mahākaccāna điều này: “Thưa ngài Kaccāna, tôi có nghe điều này: ‘Sa-môn Kaccāna không đảnh lễ, không đứng dậy chào đón, cũng không mời ngồi các vị Bà-la-môn già cả, trưởng lão, cao niên, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều.’ Thưa ngài Kaccāna, có đúng như vậy không? Quả thật, ngài Kaccāna không đảnh lễ, không đứng dậy chào đón, cũng không mời ngồi các vị Bà-la-môn già cả, trưởng lão, cao niên, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Thưa ngài Kaccāna, việc ấy quả là không thích hợp.”

“Này Bà-la-môn, có cảnh giới của bậc trưởng lão và cảnh giới của người trẻ tuổi đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Này Bà-la-môn, cho dù một người có là bậc trưởng lão, tám mươi, chín mươi, hay một trăm tuổi đời, nhưng nếu người ấy hưởng thụ các dục, sống giữa các dục, bị thiêu đốt bởi nhiệt não của dục, bị các tầm về dục gặm nhấm, và nhiệt tâm trong việc tìm cầu các dục, thì người ấy được xem là kẻ ngu si, chứ không phải là bậc trưởng lão. Này Bà-la-môn, cho dù một người còn trẻ, là thanh niên, tóc đen nhánh, đầy đủ tuổi thanh xuân tốt đẹp, trong giai đoạn đầu của cuộc đời, nhưng nếu người ấy không hưởng thụ các dục, không sống giữa các dục, không bị thiêu đốt bởi nhiệt não của dục, không bị các tầm về dục gặm nhấm, và không nhiệt tâm trong việc tìm cầu các dục, thì người ấy được xem là bậc hiền trí, là bậc trưởng lão.”

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Kandarāyana từ chỗ ngồi đứng dậy, vắt thượng y qua một bên vai, cúi đầu đảnh lễ dưới chân các vị Tỳ-khưu trẻ tuổi và nói: “Các ngài là những bậc trưởng lão, đã an trú trong cảnh giới của bậc trưởng lão. Còn chúng tôi là những người trẻ tuổi, đang an trú trong cảnh giới của người trẻ tuổi.”

“Thật vi diệu, thưa ngài Kaccāna… (như trên)… Mong ngài Kaccāna hãy xem con là một nam cư sĩ đã quy y Tam bảo kể từ hôm nay cho đến trọn đời.”

40. “Này các Tỳ-khưu, vào thời nào mà kẻ cướp có thế lực, thì vào thời ấy các vị vua trở nên yếu thế. Này các Tỳ-khưu, vào thời ấy, nhà vua không dễ dàng đi vào, đi ra, hay đi tuần tra các vùng biên địa. Vào thời ấy, các Bà-la-môn và gia chủ cũng không dễ dàng đi vào, đi ra, hay trông coi công việc bên ngoài. Cũng vậy, này các Tỳ-khưu, vào thời nào mà các Tỳ-khưu ác hạnh có thế lực, thì vào thời ấy các Tỳ-khưu hiền thiện trở nên yếu thế. Này các Tỳ-khưu, vào thời ấy, các Tỳ-khưu hiền thiện phải ngồi im lặng, im lặng giữa chúng Tăng, hoặc phải sống ở các vùng biên địa. Này các Tỳ-khưu, điều ấy xảy ra vì bất hạnh cho đa số, vì bất an cho đa số, vì tổn hại, bất hạnh, và đau khổ cho đa số, cho chư thiên và loài người.”

“Này các Tỳ-khưu, vào thời nào mà các vị vua có thế lực, thì vào thời ấy kẻ cướp trở nên yếu thế. Này các Tỳ-khưu, vào thời ấy, nhà vua dễ dàng đi vào, đi ra, hay đi tuần tra các vùng biên địa. Vào thời ấy, các Bà-la-môn và gia chủ cũng dễ dàng đi vào, đi ra, hay trông coi công việc bên ngoài. Cũng vậy, này các Tỳ-khưu, vào thời nào mà các Tỳ-khưu hiền thiện có thế lực, thì vào thời ấy các Tỳ-khưu ác hạnh trở nên yếu thế. Này các Tỳ-khưu, vào thời ấy, các Tỳ-khưu ác hạnh phải ngồi im lặng, im lặng giữa chúng Tăng, hoặc phải bỏ đi nơi này nơi khác. Này các Tỳ-khưu, điều ấy xảy ra vì hạnh phúc cho đa số, vì an lạc cho đa số, vì lợi ích, hạnh phúc, và an lạc cho đa số, cho chư thiên và loài người.”

41. “Này các Tỳ-khưu, Ta không tán thán tà hạnh của hai hạng người: người tại gia hay người xuất gia. Này các Tỳ-khưu, người tại gia hay người xuất gia, nếu có tà hạnh, thì do nhân tà hạnh ấy, người ấy không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

“Này các Tỳ-khưu, Ta tán thán chánh hạnh của hai hạng người: người tại gia hay người xuất gia. Này các Tỳ-khưu, người tại gia hay người xuất gia, nếu có chánh hạnh, thì do nhân chánh hạnh ấy, người ấy có thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

42. Này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu nào dùng những kinh điển đã được học tập sai lạc, với những văn tự sai lạc, để xuyên tạc ý nghĩa và pháp, này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu ấy đã thực hành vì bất hạnh cho đa số, vì bất an cho đa số, vì sự không lợi ích, bất hạnh, đau khổ cho chư thiên và loài người. Này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu ấy tạo ra nhiều điều phi công đức, và họ làm cho diệu pháp này biến mất.

Này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu nào dùng những kinh điển đã được học tập đúng đắn, với những văn tự đúng đắn, để làm cho phù hợp với ý nghĩa và pháp, này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu ấy đã thực hành vì hạnh phúc cho đa số, vì an lạc cho đa số, vì sự lợi ích, hạnh phúc, an lạc cho chư thiên và loài người. Này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu ấy tạo ra nhiều công đức, và họ làm cho diệu pháp này được vững bền.

Phẩm Samacitta, phẩm thứ tư.